Tarihin en büyük Dünya Kupası, tarihin en büyük ekonomik vaatlerinden biriyle yola çıktı. FIFA'nın 40 milyar dolarlık gelir öngörüsüne karşın, ev sahibi şehirlerdeki oteller beklentilerin altında kaldı, rezervasyonlar geriledi ve bilet satışları hedefleri tutturamadı. Dünya Kupası'nın ekonomik getirisine ilişkin eski tartışmalar yeniden gündemde
Büyük spor organizasyonlarının ev sahibi ülkelerin ekonomisine muazzam katkılar yapacağına dair inanış aslında 1990'lı ve 2000'li yıllardaki turnuvalardan sonra büyük ölçüde terk edilmişti.
Turnuvalardan önce yapılan ve stadyumlardaki koltuk sayısını, bilet, yol ve yemek giderleri içeren hayali bir harcama miktarıyla çarparak yapılan ekonomik patlama hesaplarının pek de gerçeği yansıtmadığı önceki turnuvalarda anlaşılmıştı. Son 30 yılda bu turnuvaya ev sahipliği yapan birçok ülke ya sadece maliyetleri çıkarabildi ya da mütevazı kârlar elde etti. FIFA'nın zorunlu tuttuğu altyapı yatırımlarının bazısı uzun yıllar kullanıldı ama bazıları da turnuva bitince atıl duruma düştü.
Tüm bunlara rağmen ABD, Meksika ve Kanada'nın ev sahipliğinde düzenlenen 2026 Dünya Kupası öncesinde FIFA, turnuvanın ekonomik etkisine dair pembe bir tablo sunmayı tercih etmişti. Mart 2025'te 'Sosyo-Ekonomik Etki Analizi' isimli bir rapor hazırlayan FIFA, turnuvanın üç ülkeye 40 milyar dolar gelir getireceğini ve 800 binden fazla yeni iş yaratacağını hesapladı.
Ancak 48 takım ve 104 maçlı yeni formatıyla tarihin en büyük Dünya Kupası olarak pazarlanan turnuva, beklenen ekonomik etkiyi henüz yaratamamış gibi görünüyor.
Maç biletleri elde kaldı
Üç ev sahibi ülkenin tamamında analistler, restoranlar ve barlar gibi alanlarda turizm harcamalarında sınırlı bir artış bekliyor. Ancak bu artışın geçici olacağı ve eşit şekilde dağılmayacağı öngörülüyor.
Kanada merkezli Bank of Montreal'in yayınladığı bir analize göre ABD, tüm maçların yüzde 75'ine ev sahipliği yapacak ve taraftar harcamalarının yüzde 80'inin yapıldığı ülke olacak. Geri kalan yüzde 20'lik bölümün yarısından biraz fazlası Meksika'da kalanıysa Kanada'da harcanacak.
Turnuva öncesinde çokça tartışılan yüksek bilet fiyatları da etkisini göstermiş gibi görünüyor. Financial Times'a göre ABD ve Kanada'da oynanacak iki açılış maçına hâlâ bilet bulunabiliyor. Üstelik yeniden satış sitelerinde grup aşamasının ilk maçları için 175 bin bilet ilanı maçlara kısa bir süre kala aktif durumda.
Ziyaretçi sayıları düştü, oteller boş kaldı: New York Hilton'da yarı fiyatına oda
Otel ve konaklama sektöründeyse durum bundan daha kötü.
Yüksek maliyetler ve seyirci güvenliğine yönelik endişeler nedeniyle, ABD konaklama sektörü FIFA’nın beklenen ekonomik canlanma vaatlerine rağmen öngörülen iş hacmi artışını göremedi.
Amerikan Otel ve Konaklama Birliği’nin (AHLA) Nisan 2026 tarihli raporuna göre, Dünya Kupası’na ev sahipliği yapan 11 ABD şehrindeki otellerin yüzde 80’i rezervasyonlarının tahmin edilen seviyenin altında kaldığını bildirdi.
Otellere göre, vize sorunları ile gergin jeopolitik ortam müşteriler açısından doğrudan caydırıcı faktörler arasında. Turnuvanın 16 şehre ve geniş bir coğrafyaya yayılmış olması da futbolseverlerin seyahat iştahını kaçıran etkenlerden biri.
AHLA, Dünya Kupası’nı adeta “etkisiz bir organizasyon” olarak nitelendirirken, “göstergelerin beklenen ekonomik katkının tahminlerin altında kalabileceğine işaret ettiğini” ifade etti.
New York Otel Birliği ise Dünya Kupası'na bağlı otel oda gelirlerine ilişkin beklentilerini yüzde 60 düşürdü. Birlik, otel gelirleri tahminini yaklaşık 60 milyon dolara indirdi. Bu rakam, daha önce öngörülen seviyenin yalnızca yüzde 40'ına karşılık geliyor.
Dünyanın en çok turist ağırlayan şehirlerinden olan New York'a Avrupa'dan gelen ziyaretçi sayısı da düşüşe geçmiş durumda. Havacılık veri şirketi Cirium'a göre, Avrupa'dan Dünya Kupası'nın ev sahibi şehirlerine yönelik Haziran ve Temmuz ayı uçak rezervasyonları geçen yılın aynı dönemine kıyasla ortalama yüzde 3,8 geriledi.
19 Temmuz'daki final maçına ev sahipliği yapacak New York'a yönelik Avrupa çıkışlı rezervasyonlarda ise düşüş çok daha sert oldu. Cirium verilerine göre rezervasyonlar yüzde 15,8 azaldı.
Rezervasyonlar düşünce New York otelleri de çareyi fiyat kırmakta buldu. Öyle ki, şehrin en büyük oteli Hilton Midtown bile, aralıkta yayınladığı fiyatları yarı yarıya düşürerek geceliği 415 dolardan oda satmaya başladı.
FIFA, turnuva boyunca 1,2 milyon taraftarın New York'a geleceğini öngörmüştü. Ancak New York Otel Birliği CEO'su Vijay Dandapani, Reuters'a kentteki otel sektörünün yaklaşık 500 bin ziyaretçi beklediğini söyledi. Bu da FIFA'nın tahmininin yarısından daha az bir rakama işaret ediyor.
Bu noktada, Donald Trump'ın göreve gelmesinin ardından Avrupa'dan ABD'ye ziyaretlerin düşüş gösterdiğini eklemek gerek. 2026 Dünya Kupası'na rağmen bu dip nokta biraz daha aşağıya çekilmiş durumda.
Yanlış hesap: Bir Dünya Kupası klasiği
Dünya Kupası, 20. yüzyıl boyunca bugünün aksine Avrupa ve Güney Amerika merkezli küçük bir organizasyondu. Öyle ki organizasyonun tarihi, sadece seyahat ve konaklama maliyetlerinden kaçınmak için turnuvaya katılmayan takımlarla doluydu.
Kupanın ekonomik yapısını değiştirense televizyon yayınları oldu. Televizyonun işin içine girmesi futbolla birlikte Dünya Kupası'nın da ekonomik hacmini ciddi bir biçimde artırdı. Örneğin yapılan son araştırmalar, dünya nüfusunun ortalama yüzde 30'unun 2014, 2018 ve 2022'deki turnuvaların en az 20 dakikasını izlediğini ortaya koyuyor.
Bu çarpıcı veri, kupayı pazarlamayı görev edinen FIFA'nın hesaplamalarına da yansıdı. Reklam gelirlerinin önemli bir bölümünü alan futbolun tepe organizasyonu, ev sahibi ülkelere de bir maliyet / kazanç hesabı sundu.
Ancak Oxford Üniversitesi'nden Bent Flyvbjerg'in araştırmasına göre son 20 yıldaki turnuvaların tamamında, gerçek maliyetler ilk tahminleri ortalama yüzde 172 oranında aştı.
Üstelik ev sahiplerinin turnuva için yaptığı birçok yatırım da kupanın sona ermesinden sonra atıl duruma düştü. Mesela 2014'te Brezilya'da yapılan bazı stadyumlar yanlış kamu harcamalarının sembolü haline dönüştü. Turnuva için ülkenin neredeyse tamamını baştan aşağı inşa eden Katar'ın harcadığı yaklaşık 220 milyar doların ekonomik karşılığı ise hâlâ tartışmalı.
ABD, Kanada ve Meksika için atıl yatırım riski önceki turnuvalara göre daha az. Zira üç ülkede de yerleşik spor kulüplerinin kullandığı birçok gelişmiş tesis bulunuyordu. Ancak bu ülkeler için de beklentilerin altında kalan kazançlar turnuva sonrası ekonomik görünümün bir parçası olacak.
Dünya Kupası'na ev sahipliği yapmak ne kazandırır?
Uluslararası spor organizasyonlarının sanıldığı kadar büyük bir ekonomik katkı yapmadığı ortada. Bunun son örneklerinden biri de 2026 Dünya Kupası'yla birlikte ortaya çıkıyor.
Peki neden hâlâ birçok ülke bu mega turnuvalara ev sahipliği yapmak için yarışıyor?
Hemen her hafta yazılarına Oksijen sayfalarında da rastlayabileceğiniz Financial Times yazarı Simon Kuper'in spor ekonomisti Stefan Szymanski ile birlikte 2009'da kaleme aldığı Soccernomics (Futbolun Şifreleri / İthaki, 2010) kitabı buna ilginç bir yanıt veriyor: Mutluluk siyaseti.
Kitap, bu tezine Avrupa Komisyonu'nun 50 yıldır yaptığı Eurobarometre araştırmasını dayanak gösteriyor. Bu araştırmada Avrupa ülkelerindeki binlerce kişilik bir örnekleme belli periyotlarda ne kadar mutlu oldukları soruluyor.
Yazarlar, Avrupa Komisyonu'nun 12 Batı Avrupa ülkesini ve 1971-2004 yıllarını kapsayan mutluluk verilerini spor turnuvaları bağlamında inceliyor.
Bu kapsamda 1990 ve 1998 Dünya Kupaları'na ev sahipliği yapan İtalya ve Fransa, Avrupa Şampiyonaları için İtalya (1980), Fransa (1984), Batı Almanya (1988), İngiltere (1996) ve Belçika ile Hollanda'nın (2000) verileri taranıyor.
Sonuç ilginç; bu sekiz ülkenin her birinde turnuvadan hemen sonra ifade edilen mutluluk oranında belirgin bir artış görülüyor. "Dünya Kupası para değil neşe getirir" diyen kitap, politikacıların da bu 'mutluluk siyaseti'ni keşfettiğini ve bunun ev sahipliği yarışı için ikna edici olduğunu savunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın 2026 Dünya Kupası'nı ve 2028 Olimpiyatları'nı Beyaz Saray'daki ikinci döneminin kültürel kolonları haline getirmesinin altında yatan gerçek neden de ekonomik kazançlardan öte bir mutluluk meselesi olabilir.
Kaynak: Gazete Oksijen
