Geçen yıldan bu yana uzayda kontrolsüz şekilde dolaşan yaklaşık 4 ton ağırlığındaki bir SpaceX roket parçasının çarşamba günü yüksek hızla Ay'a çarpması bekleniyor. Dünya için herhangi bir tehlike oluşturmayan çarpışmanın, Ay yüzeyinde yeni bir krater oluşturacağı ve bilim insanlarına yeni veriler sağlayacağı belirtiliyor.
Söz konusu parça, Ocak 2025'te Firefly Aerospace'in Ay iniş aracını uzaya taşıyan SpaceX Falcon 9 roketinin ikinci aşamasına ait. Yaklaşık bir okul otobüsü büyüklüğündeki roket gövdesinin TSİ 09.35 sıralarında Ay yüzeyine saatte yaklaşık 8 bin 690 kilometre hızla çarpacağı öngörülüyor.
NASA'ya göre çarpışma sonucunda yaklaşık 18 metre genişliğinde ve 4 metre derinliğinde bir krater oluşacak. Çarpmanın etkisiyle Ay yüzeyinden toz ve kaya parçaları havaya savrulacak. Oluşacak toz bulutunun Güneş ışığıyla aydınlanması beklenirken, Dünya'dan çıplak gözle görülmesinin zor olacağı ifade edildi.
Roket parçasının, Ay'ın Dünya'dan görülmesi güç olan batı kenarındaki Einstein Krateri'ne çarpması bekleniyor. NASA, çarpışmadan önce ve sonra bölgenin görüntülenmesi için çalışma yürüteceğini, elde edilecek verilerin yapay çarpışmaların Ay yüzeyi üzerindeki etkilerini anlamaya yardımcı olacağını açıkladı.
NASA yetkililerinden Jimi Russell, "Bu çarpışmanın Dünya için herhangi bir tehlikesi yok. Bilim insanlarımız olaydan elde edilecek verileri kullanarak hem Ay yüzeyini inceleyecek hem de uzaydaki cisimlerin izlenmesine yönelik yöntemleri geliştirecek" dedi.
Neden Dünya'ya dönmedi?
Roketlerin ikinci aşamaları normalde yüklerini yörüngeye bıraktıktan sonra Dünya atmosferine girerek yanıyor ya da okyanusa düşüyor. Ancak Firefly'ın Ay görevi, Dünya yörüngesindeki görevlerden daha fazla itiş gücü gerektirdiği için Falcon 9'un ikinci aşaması uzayda kaldı.
Yakıtını tamamen tüketen ve kontrol edilemeyen roket gövdesinin yörüngesi, astronomların bu yıl yaptığı hesaplamalar sonucunda Ay ile çarpışacak şekilde belirlendi.
SpaceX'in NASA bilim programlarından sorumlu yöneticisi Julianna Scheiman, roket parçasının Güneş kaynaklı etkiler ve kütle çekimi nedeniyle zamanla Ay'a yönelen bir yörüngeye girdiğini söyledi.
Bilimsel fırsat olarak görülüyor
Gökbilim yazılımı geliştiricisi Bill Gray, olayın büyük bir bilimsel keşif yaratmasının beklenmediğini ancak araştırmacılara yeni veriler sağlayabileceğini belirtti.
Gray, "Kimse için bir tehlike oluşturmuyor. Ancak uzayda görevini tamamlayan donanımların nasıl bertaraf edildiği konusunda daha dikkatli olunması gerektiğini de gösteriyor" dedi.
Ay'a uzay çöplerinin çarpması nadir görülen bir durum. Daha önce 2022 yılında Çin'e ait bir roketin ikinci aşaması Ay'a çarpmıştı. NASA ise 2009 yılında Ay yüzeyinden yükselen toz bulutunu incelemek amacıyla bir roket aşamasını kasıtlı olarak Ay'a düşürmüştü.
Son yıllarda Ay'a yumuşak iniş yapmayı hedefleyen bazı uzay araçları da yüzeye çarparak parçalanmıştı. Rusya'nın Luna-25 görevi 2023'te, Hindistan'ın Chandrayaan-2 iniş aracı ise 2019'da başarısız olmuştu. Aynı yıl İsrail'in Beresheet uzay aracı da Ay'a çarpmıştı.
NASA ile SpaceX'in, gelecekte benzer kontrolsüz çarpışmaların önüne geçebilmek için yeni yöntemler üzerinde çalıştığı bildirildi.
