Altın bir avizeyi andırıyor ve evrendeki bilinen en soğuk yeri içinde barındırıyor. Ama görülen sadece dünyanın en güçlü bilgisayarı değil; aynı zamanda finansal güvenlik, bitcoin, devlet sırları, küresel ekonomi ve daha fazlası için kritik öneme sahip bir teknoloji.
Kuantum bilgisayarlar, hangi şirketlerin ve ülkelerin 21. yüzyılda kazanıp kaybedeceğini belirleyecek anahtar konumunda.
BBC'de yer alan habere göre Kaliforniya’nın Santa Barbara şehrinde bir Google tesisinde, yerden bir metre yukarıda asılı duran bu cihazlardan biri Willow ismini taşıyor. Ne ekranı, ne klavyesi, ne holografik baş kameraları veya beyin okuma çipleri var.
Willow, bir petrol varili büyüklüğünde, yuvarlak disklerden oluşan bir seri ve her biri yüzlerce siyah kontrol kablosuyla bağlanmış; kuantum mikroçipini mutlak sıfırın binde biri derecesine kadar soğutan bronz sıvı helyum banyosuna indiriliyor.
Görünümü ve hissi 80’ler havasında olsa da kuantumun potansiyeli gerçeğe dönüşürse, bu metal ve kablo “denizanası” yapısı dünyayı birçok yönden dönüştürecek. Google’ın Quantum AI şefi Hartmut Neven, teknolojik deha, tekno müzik tutkunu, efsanevi bir figür olarak tanınıyor. Görevi, teorik fiziği işlevsel kuantum bilgisayarlara dönüştürerek "aksi takdirde çözülemeyen sorunları çözmek". Taraflı olduğunu kabul etse de bu avizelerin dünyanın en iyi performans gösteren avizeleri olduğunu söylüyor.
Bu teknoloji, ihracat kontrollerine tabi, gizlilikle korunuyor ve ticari ile ekonomik üstünlük yarışının merkezinde yer alıyor. Küresel tedarik zincirlerindeki şirketlerden, yeni bileşenlerin şekline kadar her avantaj, potansiyel bir güç unsuru anlamına geliyor.
Yüksek bilimin bu mabedinde belirgin bir Kaliforniya havası var; sanatta ve renklerde bunu görmek mümkün. Her kuantum bilgisayara Yakushima veya Mendocino gibi isimler veriliyor, her biri çağdaş bir sanat eseriyle sarılmış ve duvarlarda, parlak kış güneşiyle aydınlanan, graffiti tarzı çeşitli duvar resimleri bulunuyor.
Dünyanın en güçlü bilgisayarı mı?
Neven, Google’ın en yeni kuantum çipi Willow’u tanıtıyor. Kuantum bilgisayarların klasik bilgisayarların yapamadığı görevleri yerine getirip getiremeyeceği tartışmasının “nihai olarak sona erdiğini” söylüyor. Willow, dünyanın en güçlü bilgisayarının çözmesi 10 septilyon yıl sürecek bir benchmark problemini dakikalar içinde çözerek bir başarıya imza atıyor. Bu sayı, trilyon trilyon yani sonunda 25 sıfır olan bir rakama ve evrenin yaşından çok daha büyük bir süreye denk geliyor.
Bu teorik sonuç, yakın zamanda klasik bilgisayarların yapamayacağı Quantum Echoes algoritmasına uygulandı. Bu algoritma, manyetik rezonans görüntüleme (MRI) makinelerinde kullanılan aynı teknolojiyle moleküllerin yapısını öğrenmeye yardımcı oluyor.
Neven, Willow kuantum çipinin insanlığın karşılaştığı pek çok sorunda nasıl kullanılabileceğini anlatıyor:
"Daha verimli ilaç keşfetmemizi sağlayacak" diyor. "Gıda üretimini daha verimli hâle getirecek, enerji üretimi, taşınması ve depolanmasına katkı sağlayacak… İklim değişikliği ve açlık sorunlarını çözmemize yardımcı olacak".
Bazı araştırmacılar, gerçek anlamdaki yapay zekanın yalnızca kuantum teknolojisiyle mümkün olacağına inanıyor. Willow çipi 105 kubite sahip. Microsoft’un kuantum çalışması ise 8 kubit ile sınırlı fakat farklı bir yaklaşım kullanıyor. Dünyada tüm ekiplerin yarışı, hatasız kuantum kimyası ve ilaç tasarımı yapabilecek “1 milyon kubitlik bir kullanım ölçeğinde makineye” ulaşmak. Bu teknoloji hala son derece hassas ve kırılgan.
Diğer ülkeler de yarışa katıldı
Dünyadaki kuantum yarışından da bahsetmek gerekiyor. Çin’in yaklaşımı, ABD ve Batı’daki ticari odaklı yarıştan oldukça farklı.
Birleşik Krallık’tan Sir Peter’a göre, Çin’in kuantum teknolojisine ayırdığı toplam kaynak yaklaşık 15 milyar dolar civarında ve bu dünyanın geri kalanındaki tüm devlet programlarının toplamına denk.
2022’den bu yana Çin, diğer ülkelerden daha fazla kuantum bilim makalesi yayımladı ve bu çabalar, öncü fizikçi Pan Jianwei liderliğinde yürütüldü.
Çin, Baidu ve Alibaba gibi teknoloji şirketlerinin kendi kuantum araştırmalarını geliştirmesini durdurma kararı aldı; bunun yerine insan kaynağı ve altyapıyı devlet kontrolündeki bir girişime yönlendirdi. Hedef, kuantum iletişim ve uydularda avantaj elde etmek.
İngiltere ise kuantum araştırmalarının bilimsel merkezlerinden biri. Süper iletken kubitler üzerine orijinal araştırmayı yapan kişi bir İngiltere merkezli bir bilim insanı. Ülkede bu alanda çalışan çok sayıda şirket ve ileri teknoloji araştırmaları mevcut. Hükümetin önümüzdeki haftalarda bu alana ciddi bir yatırım yapması planlanıyor. Bu teknoloji hem ekonomi, hem askeri kullanım, hem de jeopolitik açıdan kritik önemde. Hedef, İngiltere’yi bu alanda üçüncü güç haline getirmek.
Kaynak: Gazete Oksijen
