Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta’ya karşı ABD’de açılan en büyük davalardan birinin duruşmaları California’nın Oakland kentinde başladı. The Guardian’ın haberine göre 29 eyalet, Meta’nın sosyal medya platformlarını kullanıcıları bağımlı hale getirecek şekilde tasarladığını ve bu ürünleri bilinçli olarak çocuklara yönelttiğini öne sürüyor.
Eyalet başsavcıları, şirketten yaklaşık bir yıllık gelirine denk gelen 200 milyar dolar tazminat talep ediyor. Meta ise mahkemeye sunduğu belgelerde taleplerin toplam maliyetinin 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini savundu. Davanın hâkimi, şirketin bu tahminini “makul olmayan” bir hesaplama olarak değerlendirdi.
Meta’ya araştırmaları gizleme suçlaması
Davanın ilk duruşmasında eyaletlerin avukatları, Meta’nın Instagram’ın gençler üzerindeki bağımlılık etkisini gösteren şirket içi araştırmaları kamuoyundan sakladığını öne sürdü.
California Başsavcı Yardımcısı Megan O’Neill, jüriye sunulan bir belgede “Gençler, kendilerini nasıl hissettirdiğine rağmen bağımlı durumda. Instagram bağımlılık yapıyor” ifadelerinin yer aldığını söyledi. Başka bir şirket içi yazışmada ise “Genç olanlar en iyileridir” denildiği aktarıldı.
Meta’nın ürünlerinin çocuklara zarar verdiğini bildiğini savunan O’Neill, “Biliyorlardı. Defalarca kârı tercih ettiler” dedi.
Meta’nın avukatı Paul Schmidt ise belgelerin uzun yazışmaların içinden seçilerek bağlamından koparıldığını savundu. Şirketin gençleri korumaya yönelik araştırmalar yaptığını belirten Schmidt, 13 yaşından küçük çocuklara ait bir milyondan fazla hesabın kapatıldığını söyledi.
Altı ila sekiz hafta sürmesi beklenen davada Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg ile Instagram Üst Yöneticisi Adam Mosseri’nin de ifade vermesi bekleniyor. İlk tanık olarak Meta’nın eski çalışanı ve ihbarcı Arturo Béjar dinlendi.
Algoritmalar mercek altında
Davanın merkezinde Meta’nın çocukların cinsel istismarına karşı aldığı önlemlerden ziyade Facebook ve Instagram’ın temel çalışma sistemi bulunuyor.
Eyalet başsavcıları, kullanıcıların karşısına hangi içeriklerin çıkarılacağını belirleyen öneri algoritmalarının insanları platformda daha uzun süre tutmak amacıyla tasarlandığını ileri sürüyor. Dava dosyasında bu sistemler “dopamini manipüle eden” özellikler olarak nitelendiriliyor.
Meta’nın algoritmalarının, kullanıcıların güçlü duygusal tepkiler verebileceği içerikleri öne çıkararak etkileşimi artırdığı savunuluyor. Davanın şirket aleyhine sonuçlanması halinde algoritmalarda ve platformların çocuklara sunduğu özelliklerde kalıcı değişiklikler yapılması gündeme gelebilir.
University College London’dan Prof. Steven Murdoch, algoritmada yapılacak değişikliklerin Meta’nın reklam sunmasını doğrudan engellemeyebileceğini ancak kullanıcı etkileşimini ve dolayısıyla reklam gelirlerini ciddi ölçüde azaltabileceğini belirtti.
'Sosyal medyanın bildiğimiz halinin sonu olabilir'
Forrester analisti Kate Winick, davanın “sosyal medyanın bildiğimiz halinin sonu olabileceğini” söyledi. Winick, Meta aleyhine verilecek bir kararın sektörü ortadan kaldırmayacağını ancak uzun vadede sosyal medya kullanımını önemli ölçüde azaltabileceğini ifade etti.
Meta ve YouTube, yılın başında Los Angeles’ta görülen benzer bir davada bir gencin ruh sağlığına zarar veren bağımlılık yapıcı ürünler tasarlamaktan sorumlu bulunmuştu. Jüri, davacıya 6 milyon dolar ödenmesine karar vermişti.
Meta ayrıca New Mexico’da görülen ve şirketin platformlarındaki çocukların cinsel istismarını engellemek için yeterli önlem alıp almadığına odaklanan başka bir davada toplam 942 milyon dolar ödemeye mahkûm edilmişti.
Meta suçlamaları reddetti
Meta, eyaletlerin iddialarının dayanaktan yoksun olduğunu ve talep edilen tazminatın orantısız olduğunu savundu.
Şirket sözcüsü yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Eyalet başsavcıları bunu dönüm noktası niteliğinde bir dava olarak tanımlayabilir ancak sınırlı iddiaları dayanaksız, mali talepleri ise son derece orantısızdır. Eyaletler gerçeklere veya hukuka bağlı kalmak yerine akıl dışı bir ödeme talebinin peşine düşmüştür. Gençler için güçlü koruma önlemleri oluşturma konusundaki çalışmalarımızın arkasındayız ve savunmamızı mahkemede sunmayı bekliyoruz.”
Davanın sonunda Meta’ya yalnızca para cezası verilmesi değil, Facebook ve Instagram’ın kullanıcılarına içerik önerme biçiminin değiştirilmesi de gündeme gelebilir. Avrupa Birliği de Meta’yı platformlarındaki “bağımlılık yapıcı tasarımın” ruh sağlığı üzerindeki risklerini azaltmak için yeterli önlem almamakla suçluyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
