Türkiye’nin en büyük savunma sanayi şirketi konumundaki Aselsan, NATO’nun doğu kanadında Rusya tehdidini yakından hisseden ülkelerle anlaşma yapmak istiyor. Şirket, bu ülkelerle yapılacak anlaşmaların Avrupa Birliği’nin ‘Avrupa’dan al’ girişiminin etkisini de kıracağını düşünüyor.
Euronaval savunma fuarında Politico’ya konuşan Aselsan Genel Müdürü Ahmet Akyol, “Aynı zamanda Avrupa Birliği üyesi olan birçok NATO müttefikimiz, ‘Made in Europe’ gibi kısıtlamalar yerine işbirliğini destekliyor. Savunma sanayisi sıradan bir iş kolu değil. Çatışma dönemlerinde işbirliğinin simgesidir.” dedi.
Akyol’un beklentisi, AB ülkelerinin yeniden silahlanmaya ayırdıkları parayı nasıl harcayacaklarına ilişkin tartışmanın özüne dokunuyor: Birliğin savunma sanayisini güçlendirmek ile silahların hızla teslim edilmesini sağlamak arasında denge kurmak.
Politico’ya göre savunma sanayisi hızla büyüyen ancak Yunanistan ve Güney Kıbrıs’la ilişkileri gergin olan NATO müttefiki Türkiye, tam da bu fay hattında yer alıyor.
Aselsan; radar, elektronik harp, dron savunma sistemleri, hava savunma sistemleri ve sonar üretiyor. Akyol’a göre üretimini artırmak için 4 milyar dolar yatırım yapan şirket, Türkiye’nin Çelik Kubbe hava savunma programının ana yüklenicilerinden biri.
Aselsan, bu yılın ilk dokuz ayında gelirlerinin 2025’in aynı dönemine göre yüzde 28 artarak 151 milyar liraya (2,7 milyar euro) ulaştığını, bakiye siparişlerinin ise 30 milyar dolar olduğunu açıkladı. Şirket, Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) dünyanın en büyük 100 silah üreticisi ve askeri hizmet sağlayıcısı listesinde 47’nci sırada yer alıyor.
Orta Doğu, Uzak Doğu ve Orta Asya’da faaliyet gösteren şirket, Avrupa’da da varlık gösteriyor. Polonya geçen aralık ayında Aselsan’la 410 milyon dolarlık elektronik harp anlaşması imzalarken, Romanya’nın en yeni savaş gemisinde de şirketin radarları kullanılıyor. Akyol, şimdi Batı Avrupa’daki varlıklarını güçlendirmek istediklerini söyledi.
Aselsan, yılın ilk dokuz ayında yeni ihracat sözleşmelerinin tutarının yüzde 34 artışla 1,9 milyar dolara ulaştığını açıklasa da Avrupa Komisyonu’nun yerli savunma sanayisine öncelik verme çabası, Türk şirketlerinin pazara erişimini sınırlayabilir.
Akyol, AB’nin tercih kurallarını “rekabeti azaltmanın ya da rekabetçi yapılara karşı sınırları kapatmanın bir yöntemi” olarak nitelendirdi. “Kısa vadede bu kuralları koyanlar için işe yarayacak. Ancak uzun vadede ve çatışma dönemlerinde işbirliği, rekabetten daha iyidir” dedi.
Türkiye’nin SAFE’e erişimi kısıtlı
Türkiye’nin, AB’nin silah alımları için 150 milyar euroluk kredi sağlayan SAFE programı kapsamında finanse edilen ihalelere erişimi sınırlı. SAFE finansmanlı sözleşmelerde bileşen maliyetlerinin en az yüzde 65’inin “genişletilmiş Avrupa alanı” içinden karşılanması gerekiyor. Türkiye dahil üçüncü ülkelerin payı ise yüzde 35’i geçemiyor.
Ancak SAFE kuralları, “Birliğin ve üye devletlerinin güvenlik ve savunma çıkarlarına aykırı hareket eden üçüncü ülkelerden” bileşen tedarikini de yasaklıyor. Yunanistan Avrupa ve Dış Politika Vakfı (ELIAMEP), bu hükmün “Türk savunma sanayisinin katılımını sınırlamaya” alan açtığını belirtiyor.
Türk şirketleri, AB’nin bir sonraki uzun vadeli bütçesinden sağlanacak savunma fonlarına erişimde de kısıtlamalarla karşılaşabilir.
Avrupa Parlamentosu’nun sanayi komitesi, savunmaya yönelik destekleri de içeren ve birliğin bir sonraki uzun vadeli bütçesi kapsamında oluşturulması önerilen Avrupa Rekabetçilik Fonu’na ilişkin tutumunu bu hafta kabul etti. Metin, uygunluk ve güvenlik koşullarına bağlı olarak, ortaklık anlaşmaları yoluyla fonun üçüncü ülkelere açılmasına olanak tanıyor.
Avrupa Rekabetçilik Fonu’na ilişkin metin, AB’nin güvenlik ve savunma çıkarlarına aykırı hareket eden ülkelerden bileşen tedarikini de yasaklıyor. Bu kapsamda “iyi komşuluk ilişkilerine” saygının açıkça şart koşulması, Türk şirketlerini etkileyebilir.
Yunanistan, AB Konseyi’nde Türkiye’nin birliğin savunma programlarına katılımına karşı çıkıyor. Fransa da üçüncü ülkelerin AB fonlarına erişimine direniyor. Paris’in bu çabası esas olarak ABD’yi hedef alsa da Türkiye’yi de etkiliyor.
Akyol, “Birçok Avrupa ülkesi çözümlerimizi, kapasitemizi, performansımızı, fiyatlarımızı ve teslimat takvimimizi tecrübe etti. Türkiye ve Türk şirketleriyle işbirliğinin faydasını biliyorlar” dedi. Bu ülkelerin “bu tür kısıtlamaları desteklemediğini” de sözlerine ekledi.
Türkiye’yi isteyen ülkeler de var
Polonya Ulusal Güvenlik Bürosu Başkanı Bartosz Grodecki, geçen ay AB’nin savunma programlarında üçüncü ülkelere getirilen kısıtlamaları eleştirdi. Özellikle Türkiye’yi örnek göstererek ülkenin “çok iyi, bağımsız bir savunma sanayisine” sahip olduğunu vurguladı.
Rusya’ya karşı kendini savunabilmek için mümkün olduğunca hızlı silahlanmaya çalışan Polonya, savunma bütçesinin yarısından fazlasını, ağırlıklı olarak Güney Kore ve ABD’den yapılan silah ithalatına harcıyor.
Moskova’yla karşı karşıya olan diğer ülkeler de benzer hesaplar yapıyor. Bununla birlikte, uzun vadede yerli savunma sanayilerini geliştirmeye yönelik çabalar da sürüyor. Akyol, silah alımlarının arkasındaki itici gücün doğu kanadındaki tehlike olduğunu vurguladı.
“Bu bölgedeki birçok ülkenin temel hedefi, NATO dışından gelen tehditlere karşı korunmak” diyen Akyol, “Bu kabiliyetleri mümkün olduğunca çabuk edinmeye çalışıyorlar” ifadelerini kullandı.
İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan Batı Avrupalı bir savunma sanayisi yetkilisi de, “Rusya sınırına yakın ülkeler dehşete kapılmış durumda; teçhizatı hemen istiyorlar.” diye konuştu.


