Kıdemli bir İranlı yetkili, Pazartesi günü Reuters’a yaptığı açıklamada, İslamabad’ın İran limanlarına uygulanan ABD ablukasını sona erdirmeye yönelik adımlarının ardından İran’ın Pakistan’da ABD ile yapılacak barış görüşmelerine katılmayı değerlendirdiğini söyledi. Bu abluka, Tahran’ın barış çabalarına yeniden katılması önündeki büyük engellerden biri olarak görülüyor.
Ancak yetkili, henüz herhangi bir karar alınmadığını vurguladı.
Belirsizliği artıran bir başka gelişmede ise bir kaynak, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in görüşmeler için Pakistan’ın başkenti İslamabad’a doğru yola çıktığı yönündeki haberleri yalanlayarak hâlâ ABD’de bulunduğunu söyledi.
Bu hafta sona ermesi beklenen iki haftalık ateşkese atıfta bulunan kıdemli İranlı yetkili, Tahran’ın görüşmelere katılımı “olumlu şekilde değerlendirdiğini”, ancak nihai bir karar verilmediğini ifade etti. Bu açıklamalar, daha önce katılımı reddeden ve ABD saldırganlığına misilleme sözü veren açıklamalara kıyasla ton değişikliğine işaret ediyor.
İranlı yetkili, arabulucu Pakistan’ın ABD ablukasını sona erdirmek ve İran’ın görüşmelere katılımını sağlamak için olumlu çabalar yürüttüğünü söyledi.
Abluka sorun oluşturuyor
ABD’nin, ablukayı delmeye çalışan bir İran kargo gemisini ele geçirdiğini açıklamasının ardından ateşkes tehlikeye girmiş gibi görünmüştü ve Tahran misilleme sözü vermişti.
Pakistanlı bir güvenlik kaynağı, ülkenin başlıca arabulucusu olan Mareşal Asim Munir’in ABD Başkanı Donald Trump’a ablukayı görüşmelerin önünde bir engel olarak gördüğünü ilettiğini ve Trump’ın bunu sona erdirmeyi değerlendirme sözü verdiğini söyledi.
ABD, ateşkesin süresi dolmadan kısa süre önce Pakistan’da müzakerelere başlamayı umuyor. İslamabad’da geniş kapsamlı güvenlik hazırlıkları yapılıyor.
Ancak İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Amerikalı yetkililerden gelen yapıcı olmayan ve çelişkili sinyaller acı bir mesaj taşıyor; İran’ın teslim olmasını istiyorlar. İranlılar zor karşısında boyun eğmez” ifadelerini kullandı.
ABD-İran ateşkesi sona ermek üzere
Trump, İran ile iki haftalık ateşkesi 7 Nisan’da ilan etmişti, ancak ateşkesin tam olarak ne zaman sona ereceğini belirtmedi.
Görüşmelere dahil olan Pakistanlı bir kaynak, ABD için ateşkesin Çarşamba günü sona ereceğini, bunun da İran’da Perşembe günü saat 03.30’a denk geldiğini söyledi.
ABD, İran limanlarına yönelik ablukasını sürdürürken İran da dünya petrolü ve sıvılaştırılmış gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki kendi ablukasını kaldırıp yeniden uygulamaya koydu.
Ateşkesin çökebileceğine dair endişelerin sürmesi nedeniyle petrol fiyatları yaklaşık yüzde 5 yükseldi. Gemi takip verilerine göre Hürmüz Boğazı’ndan geçen trafik neredeyse durma noktasına geldi; 12 saatlik süre içinde yalnızca üç geçiş kaydedildi.
ABD askerleri İran gemisine çıktı
ABD ordusu, Pazar günü İran’ın Bender Abbas limanına doğru ilerleyen İran bayraklı bir kargo gemisine altı saat süren bir çıkmazın ardından ateş açtığını ve geminin motorlarını devre dışı bıraktığını açıkladı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Deniz Piyadelerinin helikopterlerden halatlarla gemiye indiğini gösteren bir video yayımladı.
Deniz güvenliği kaynakları Pazartesi günü yaptıkları açıklamada, geminin Washington’ın askeri amaçlarla kullanılabileceğini düşündüğü çift kullanımlı ürünler taşıyor olabileceğini söyledi.
İran ordusu ise geminin Çin’den geldiğini belirterek ABD’yi “silahlı korsanlıkla” suçladı. Devlet medyasına göre İranlı yetkililer, “açık saldırganlık” karşısında ABD güçleriyle yüzleşmeye hazır olduklarını, ancak gemide mürettebat ailelerinin bulunması nedeniyle hareket alanlarının kısıtlandığını söyledi.
İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin de bu olaydan endişe duyduğunu ifade etti. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, gemilerin boğazdan normal şekilde geçişine yeniden izin verilmesi ve çatışmanın siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesi çağrısında bulundu. Bu açıklama devlet ajansı Şinhua tarafından aktarıldı.
Trump Pazar günü yaptığı açıklamada, İran şartlarını reddederse ABD’nin ülkedeki tüm köprüleri ve elektrik santrallerini yok edeceği uyarısında bulundu. Bu sözler, son dönemde yaptığı benzer tehditlerin devamı niteliğinde.
İran ise ABD’nin sivil altyapıya saldırması halinde Körfez’deki Arap komşularının elektrik santrallerini ve tuzdan arındırma tesislerini vuracağını söyledi.
Gerçekleşmeyebilecek görüşmeler için hazırlık
Pakistan, görüşmelerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği konusundaki belirsizliğe rağmen ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Bir hükümet yetkilisi ve bir güvenlik yetkilisine göre başkent İslamabad genelinde yaklaşık 20 bin güvenlik personeli konuşlandırıldı.
Savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana ABD-İsrail saldırılarında İran’da ve eş zamanlı yürütülen İsrail’in Lübnan işgalinde binlerce kişi hayatını kaybetti. Lübnan’da da şu anda bir ateşkes yürürlükte.
Washington, kırılgan ateşkesi koruma çabalarının bir parçası olarak Perşembe günü Lübnan ile İsrail arasında büyükelçi düzeyinde ikinci tur görüşmelere ev sahipliği yapacak.
