ABD, İran ile barış görüşmelerinin Pakistan’da yeniden başlayacağına dair güvenini dile getirirken, üst düzey bir İranlı yetkili Tahran’ın sürece katılmayı değerlendirdiğini açıkladı. Ancak ateşkesin sona yaklaşmasıyla birlikte belirsizlik ve önemli engeller sürüyor.
ABD Başkanı Donald Trump, petrol fiyatlarında yeni artışların ve piyasalarda dalgalanmanın önüne geçecek bir anlaşma hedefliyor. Trump, İran’ın nükleer silah geliştirme kapasitesine sahip olmasına kesinlikle karşı çıkarken, Tahran ise Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü kullanarak hem savaşı yeniden başlatmayacak hem de yaptırımları hafifletecek bir anlaşma arayışında.
Reuters’a konuşan İranlı bir yetkili, daha önce reddedilen görüşmelere katılımın “olumlu şekilde değerlendirildiğini” ancak henüz kesin bir karar alınmadığını söyledi. Görüşmelere yakın bir Pakistanlı kaynak ise temasların çarşamba günü yeniden başlaması yönünde ilerleme kaydedildiğini, Trump’ın anlaşma imzalanması halinde görüşmelere fiziki ya da çevrim içi katılabileceğini belirtti.
Piyasalarda iyimserlik
Piyasalarda ise görüşmelere yönelik iyimserlik etkisini gösterdi. ABD-İran temaslarının yeniden başlayacağı beklentisiyle Asya piyasalarında petrol fiyatları gerilerken, borsalarda toparlanma görüldü. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,6 düşüşle 94,94 dolara, ABD ham petrolü ise yüzde 1,2 gerileyerek 88,50 dolara indi. Bir gün önce ise görüşmelere dair belirsizlik nedeniyle petrol fiyatları yaklaşık yüzde 6 yükselmişti.
Öte yandan sahadaki gerilim devam ediyor. İran Dışişleri Bakanlığı, hafta sonu ABD’nin İran’a ait ticari “Touska” gemisine müdahalesini kınayarak gemi, mürettebat ve ailelerinin derhal serbest bırakılmasını talep etti. İran, ulusal çıkarlarını korumak için tüm kapasitesini kullanacağını belirterek, bölgede yaşanabilecek olası bir tırmanıştan ABD’yi sorumlu tuttu.
ABD ise geminin askeri amaçlarla kullanılabilecek çift kullanımlı malzemeler taşıdığını savundu. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, mürettebatın yapılan uyarılara uymadığını ve geminin uygulanan ablukayı ihlal ettiğini açıkladı. İran petrolünün en büyük alıcılarından biri olan Çin ise olaya ilişkin “zorla müdahale” endişesini dile getirdi.
Ateşkesin ihlal edilmesi
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, ABD’nin ateşkesi ihlal eden adımlarının diplomasi sürecinin önündeki en büyük engellerden biri olduğunu belirtirken, baş müzakereci Mohammad Baqer Qalibaf da Trump yönetimini baskıyı artırmakla suçladı. Kalibaf, İran’ın “tehdit altında müzakereyi” kabul etmeyeceğini vurguladı.
Trump ise sürece ilişkin “Müzakere edecekler” ifadelerini kullanarak görüşmelerin yeniden başlayacağına inandığını dile getirdi.
28 Şubat’ta başlayan savaşta, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İsrail’in Lübnan’a kara harekâtı sonucu binlerce kişi hayatını kaybetti. Küresel enerji arzında tarihi bir şoka yol açan çatışmalar, dünya ekonomisinin resesyona sürüklenebileceği yönündeki endişeleri de artırdı.
Hürmüz krizi görüşmeleri zora sokuyor
ABD ile İran arasında gerilim sürerken, tarafların karşılıklı ablukaları krizin derinleşmesine yol açıyor. Washington, İran limanlarına yönelik ablukasını sürdürürken, Tahran da dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki ablukayı kısa süreliğine kaldırıp yeniden yürürlüğe koydu. Arabulucu rolündeki Pakistan ise ABD’ye ablukayı sona erdirme çağrısı yapıyor.
ABD Başkanı Donald Trump, John Fredericks Media Network’e verdiği röportajda İran’ın müzakere masasına oturacağını söyledi ancak nükleer program konusundaki kırmızı çizgisini yineledi. Trump, “Müzakere edecekler ve umarım adil bir anlaşma yapacaklar. Ülkelerini yeniden inşa edecekler ama bunu yaparken nükleer silaha sahip olmayacaklar” dedi.
İki haftalık ateşkesin ne zaman sona ereceği ise resmi olarak açıklanmadı. Görüşmelere yakın bir Pakistanlı kaynak, ateşkesin çarşamba günü ABD doğu saatiyle 20.00’de (TSİ perşembe sabahı erken saatlerde) sona ereceğini belirtti.
Pakistan, görüşmelerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği netlik kazanmamış olsa da hazırlıklarını sürdürüyor. Yetkililer, başkent İslamabad’da yaklaşık 20 bin güvenlik personelinin görevlendirildiğini açıkladı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in de görüşmeler için Pakistan’a gitmesinin beklendiği bildirildi.
Öte yandan taraflar arasındaki sert söylem de devam ediyor. Trump, İran’ın şartlarını kabul etmemesi halinde ülkenin altyapısını hedef alabileceklerini belirterek, köprüler ve enerji tesislerinin vurulabileceği uyarısında bulundu. İran ise buna karşılık, sivil altyapıya yönelik bir saldırı durumunda Körfez’deki komşu ülkelerin enerji tesislerini hedef alabileceğini açıkladı.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Fox News’e yaptığı açıklamada tarafların anlaşmaya “çok yakın” olduğunu savundu. Leavitt, “Askeri operasyonun başarısı ve Başkan Trump’ın sert müzakere tarzı sayesinde bir anlaşmanın eşiğindeyiz” dedi. Ancak anlaşma sağlanamaması halinde Trump’ın “kullanmaktan çekinmeyeceği” farklı seçeneklerin de masada olduğu vurgulandı.
Kaynak: Reuters
