Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, bugün başlayan BM 81. Genel Kurulu görüşmelerinin ilk gününde son kez BM Genel Kurulu'na hitap etmek üzere kürsüye çıktı. Konuşmasına, “Dünyamızdaki fay hatları genişliyor. Çatlaklar kanyonlara dönüştü.” diye başlayan Guterres, dünyada son 10 yılda yaşanan savaşlara dikkati çekti.
Guterres, “Siviller hedef alındı. İnsan hakları çiğnendi. Açlık silah olarak kullanıldı. İnsani yardım çalışanları öldürüldü. Uluslararası hukuk bir kenara atıldı. Jeopolitik bölünmeler derinleşti. Eşitsizlikler yoğunlaştı. Güven sarsıldı” dedi.
"Otonom silahlar bilim kurgudan askeri gerçekliğe dönüşüyor"
Dünyada gücün devletler ile hükümetler ve teknoloji şirketleri arasında yer değiştirdiğini belirten Guterres, “Üçüncüsü de insanlar giderek gücü makinelere devrediyor, yapay zeka ajanları kontrolden çıkıyor ve ölümcül otonom silahlar bilim kurgudan askeri gerçekliğe dönüşüyor” diye konuştu.
Guterres, “İnsanlığın eşi benzeri görülmemiş bir tehdit birleşimiyle karşı karşıya olduğu anda, kolektif eylem mekanizmalarımız giderek artan bir baskı altında” ifadesini kullandı.
“Filistin topraklarındaki yıkıcı durumu gözden kaçırmamalıyız”
Orta Doğu’da çatışmaların giderek arttığını anlatan Guterres, şöyle devam etti:
“Sözde ateşkesler, sivillerin bedelini ödemeye devam ettiği 'küçük çaplı ateşkeslerden' öteye geçmiyor. Artık yeter.”
Guterres, “Bölgeyi saran kargaşa ortamında, işgal altındaki Filistin topraklarındaki yıkıcı durumu gözden kaçırmamalıyız” dedi.
"Tanık olduğum hiçbir şeye benzemeyen bir katliam ve yıkım dalgası"
Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırılarını takiben İsrail’in saldırılarına dikkati çeken Guterres, “Gazze'deki Filistinlilere yönelik, Genel Sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca tanık olduğum hiçbir şeye benzemeyen bir katliam ve yıkım dalgası yaşandı” değerlendirmesinde bulundu.
Guterres, işgal altındaki Batı Şeria'da da şiddet, yerinden edilme ve yerleşim genişlemelerinin barışa giden yolu tıkadığını ve etnik temizlik tehlikesini ortaya çıkardığını vurgulayarak “İki devletli çözümün gözümüzün önünde yok olmasına izin veremeyiz” diye konuştu.
Ukrayna-Rusya savaşındaki sivil kayıplara, Sudan'da, “dış aktörler tarafından körüklenen” çatışmalara da işaret eden Guterres, Myanmar'da da artan şiddet, kitlesel yerinden edilme ve genişleyen uluslararası suçlarla birlikte başka bir krizin küresel dikkatten kaçma riski taşıdığını kaydetti.
“BM Güvenlik Konseyi yeniden yapılandırmalı”
Guterres, dünyadaki birçok çatışmanın gücün kontrolden çıktığını, kuvvetin diplomasiyi geride bıraktığını gösterdiğini belirterek çifte standart uygulamadan BM Şartı'nın savunulması gerektiğini söyledi.
BM Güvenlik Konseyi reformuna dikkati çeken Guterres, “BM Güvenlik Konseyi'ni, günümüzün zorluklarının gerektirdiği meşruiyet ve etkinliğe sahip olacak şekilde, günümüz dünyasını yansıtacak şekilde yeniden yapılandırmalıyız” değerlendirmesini yaptı.
Guterres, bu konuda Afrika’yı örnek göstererek “Bugün Afrika'nın Konsey'de hala daimi bir koltuğu yok. 21. yüzyılda daimi Afrika temsilcisi olmayan bir Güvenlik Konseyi, adaletsiz ve savunulamazdır” ifadelerini kullandı.
Dünyanın daha zayıf bir BM’ye ihtiyacı olmadığını belirten Guterres, “Mevcut sorunlarla yüzleşebilecek kadar güçlü ve dünyayı olması gerektiği gibi inşa etmeye kararlı bir BM'ye ihtiyaç var” dedi.
"Büyük petrol şirketleri atmosferi açık bir kanalizasyon gibi kullandı"
Dünyadaki iklim krizinin geldiği noktaya da dikkati çeken Guterres, bu konuda trajik olayların arttığını ve krizin etkilerinin birçok kişinin tahmin ettiğinden daha geniş bir alana yayıldığını belirtti.
Guterres, bu konuda fosil yakıttan çıkar sağlayan çevrelerin kendi kendilerine kenara çekilmeyeceklerini belirterek, “On yıllardır, büyük petrol şirketleri atmosferi açık bir kanalizasyon gibi ele aldı ve sonuçlarından faydalandı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana 5 büyük Batılı petrol şirketi yaklaşık yarım trilyon dolar kar elde etti” diye konuştu.
Dünyada iklim krizine ve kirliliğe neden olanların ortaya çıkan zararı onarmak için daha fazlasını yapması gerektiğini vurgulayan Guterres, “Artık yağmalama yok, artık sömürü yok” ifadelerini kullandı.
"Hayati önem taşıyan kararlar asla makinelere bırakılmamalı"
Guterres, teknoloji alanında yapay zekanın “oyunun kurallarını değiştirecek” hale geldiğini belirterek, “Yanlış anlamayın, tehlike teknoloji değil, tehlike; hesap verebilirliği, denetimi, şeffaflığı olmayan bir teknoloji” değerlendirmesini yaptı.
Hükümetlerin birinci görevinin, insanlarını korumak olduğunu söyleyen Guterres, bu bağlamda yapay zekanın sorumlu şekilde geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.
Guterres, yapay zekanın insanlar tarafından tüm insanlık için şekillenmesi gerektiğinin altını çizerek “Hayati önem taşıyan kararların asla makinelere bırakılmaması gerektiğine karar verelim. Katil robotların geleceğimizde yeri olmamalıdır” dedi.
Görev süresinin bu yıl sonu biteceğini hatırlatan Guterres, görevi bittikten sonra nerede olursa olsun, ne yaparsa yapsın BM Şartı ilkelerini savunmaya devam edeceğini sözlerine ekledi.
Yaklaşık yarım saat süren konuşmasının sonunda Guterres, BM Genel Kurulu'ndaki delegeler tarafından uzun süre ayakta alkışlandı.
