Çin’de yoğun sınav baskısı altında yaşayan bazı gençler, kaygıdan uzaklaşmak ve duygularını bastırmak amacıyla reçeteli ilaçları doktor kontrolü dışında kullanıyor. BBC’nin sosyal medya platformlarındaki sohbet odaları ve gençlerle yaptığı görüşmeler, ülkede “ilaçla kafa bulma” olarak tanımlanan tehlikeli eğilimin yaygınlaştığına işaret ediyor.
Gençlerin ağrı, epilepsi ve öksürük gibi farklı rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan ilaçları internetten satın aldığı; bunları reçete edilenden çok daha yüksek miktarlarda kullandığı belirtiliyor. İlaçların bilinç bulanıklığı, halüsinasyon, koordinasyon kaybı ve solunum sorunları gibi ağır sonuçlara neden olabileceği vurgulanıyor.
14 yaşında başladı
BBC’nin kimliğini korumak amacıyla Xiaomei adını verdiği genç, reçeteli ilaçları kötüye kullanmaya 14 yaşında başladı. İlk olarak kendisini rahatlatacağını söyleyen yaşı daha büyük bir çocuğun tavsiyesiyle öksürük ilacı kullandı.
İlacın yarattığı uyuşukluk hissinin yaklaşan sınavların baskısından kısa süreliğine uzaklaşmasını sağladığını anlatan Xiaomei, daha sonra internet sohbet gruplarında önerilen başka ilaçlara yöneldi. İki yıl boyunca kendisine veya ailesinden herhangi birine reçete edilmemiş ilaçları internetten satın aldı.
Xiaomei, “Dersler nedeniyle çok fazla baskı hissettiğimde, sınavım kötü geçtiğinde veya ailemle tartıştığımda bu ilaçları alıyordum. Gerçeklikten kaçıyordum” dedi.
İlaç önerileri sohbet gruplarında yayılıyor
BBC, farklı sosyal medya platformlarındaki sohbet odalarında benzer deneyimleri paylaşan onlarca gençle karşılaştı. Gruplarda hangi ilaçların kullanılabileceği, bunların internette hangi ifadelerle aranacağı ve kontrollerden nasıl kaçılacağı konuşuluyor.
Bazı kullanıcıların başkalarına ait eski reçeteleri kullanmayı önerdiği, ilaç adlarının denetim sistemlerine takılmaması için farklı kelimelerle yazıldığı görüldü. Yüksek miktarda ilaç aldıktan sonra konuşmakta zorlanan gençlere ise sağlık kuruluşuna başvurmaları yerine uyumalarının tavsiye edildiği mesajlara rastlandı.
BBC’ye konuşan uzmanlar, bir ilaca erişim zorlaştırıldığında gençlerin kısa sürede kontrol altında olmayan başka ürünlere yöneldiğine dikkat çekti. Çin Adalet Bakanlığına bağlı Suç Önleme Enstitüsü için hazırlanan 2025 tarihli bir çalışma da kontrol dışındaki maddelere ulaşmanın kolay olduğunu ve kullanıcıların çevrim içi denetimden kaçmak için ilaçlara farklı adlar verdiğini belirledi.
Bir gramı yaklaşık 1,5 dolara satılıyor
Çin hükümeti, kötüye kullanımı artan bir öksürük ilacını iki yıl önce psikotrop madde kapsamına alarak reçetesiz satışını yasakladı. Yetkililer, gençlerin başka bir ilaca yöneldiğini belirleyince Nisan 2026’da bu ürünün reçetelendirilmesi ve eczanelerden verilmesine ilişkin kuralları da sıkılaştırdı.
Buna rağmen BBC muhabirine söz konusu ilaç, çevrim içi bir sohbet grubunda gramı 10 yuan, yaklaşık 1,5 dolar karşılığında teklif edildi.
Xiaomei de kullanmaya başladığı dönemde yalnızca kimlik numarasını girerek internetten ilaç alabildiğini anlattı. Kimlik numarası yaşını göstermesine rağmen herhangi bir soruyla karşılaşmadığını söyleyen Xiaomei, 50 tabletlik kutuların bir dolardan daha düşük fiyata satılabildiğini belirtti.
Yasal olmayan uyuşturucu kullanımı azalırken reçeteli ilaç riski büyüyor
Çin’in resmî verileri, 2025’te tespit edilen 35 yaş altındaki yeni uyuşturucu kullanıcılarının sayısının yüzde 41 azaldığını gösteriyor. Ancak Ulusal Narkotik Kontrol Komisyonu, reçeteli ilaçların kötüye kullanımının özellikle çocuklar ve gençler arasında hızla yayıldığı uyarısında bulundu.
Çinli yargı makamları da geleneksel uyuşturucu suçları azalırken henüz kontrol listesine alınmamış bağımlılık yapıcı maddelerin ve sağlık kuruluşları ile eczanelerden çıkarılan ilaçların kullanımının öne çıktığını belirtiyor.
'Başarısız olunca hayatta şansınız kalmadığını düşünüyorsunuz'
Xiaomei, seçkin öğrencilerin yer aldığı kimya sınıfında reçeteli ilaçlarla kendini uyuşturma yöntemlerinin konuşulduğunu söyledi. Okulundaki seçkin sınıflarda eleme sistemi uygulandığını, notları düşen öğrencilerin bu sınıflardan çıkarıldığını anlattı.
“Başarısız olduğunuzda kendinizi tamamen kaybetmiş hissediyor ve hayatta hiçbir şansınız kalmadığını düşünüyorsunuz” diyen Xiaomei, rekabetçi lise giriş sınavı yaklaşırken kaygısını bastırmak için farklı ilaçlar kullanmaya başladığını belirtti.
İlaçlar hafızasının hızla bozulmasına ve sürekli sersemlemiş hissetmesine yol açtı. Sınavdan birkaç ay önce çok sayıda tablet alan Xiaomei’nin durumu ağırlaştı ve hastaneye kaldırıldı.
Tek çocuk politikasının mirası
Max Planck Sosyal Antropoloji Enstitüsü Direktörü ve sosyolog Xiang Biao, öğrencilerin üzerindeki baskının bir bölümünün ailelerin beklentilerinden kaynaklandığını söyledi.
2016’da sona eren tek çocuk politikası nedeniyle çok sayıda ailede bütün gelecek beklentisinin tek çocuğa yüklendiğini belirten Xiang, Çinli öğrencilerin günde dokuz veya 10 saatini okulda geçirdiğine dikkat çekti. Bu düzenin gençlere sosyal ilişki kurmak ve okul dışındaki yaşamı tanımak için çok az fırsat bıraktığını ifade etti.
Xiang, reçeteli ilaçların kötüye kullanımı ile kendine zarar verme davranışları arasında da bağlantı olabileceği uyarısında bulundu. BBC’nin incelediği bazı sohbet gruplarında gençlerin birbirlerini kendilerine zarar vermeye teşvik eden mesajlar paylaştığı görüldü.
Çocuk psikiyatristi sayısı 500’ün altında
BBC’nin aktardığı 2023 tarihli Çin Ruh Sağlığı Mavi Kitabı araştırmasına göre ülkede yaklaşık 95 milyon kişi depresyonla mücadele ediyor ve bu kişilerin yüzde 30’dan fazlasını 18 yaşın altındakiler oluşturuyor.
Çin hükümeti, 2030’a kadar ülke çapında psikolojik destek ve kriz müdahale sistemi kurmayı hedefliyor. Plan kapsamında her okulda psikolojik danışmanlık odası oluşturulması, her ilçede en az bir hastanede psikiyatri hizmeti verilmesi ve ruh sağlığı çalışanlarının sayısının artırılması amaçlanıyor.
Devlet Konseyinin verilerine göre ilkokulların yüzde 92’sinde, ortaokulların ise yüzde 95’inde psikolojik danışman bulunuyor. Pekin dahil bazı büyük şehirlerde ruh sağlığı dersleri de müfredata eklendi.
Buna karşın çocuk ve ergen psikiyatrisi alanındaki uzman açığı sürüyor. Araştırmalar, Çin anakarasında tam zamanlı çalışan çocuk ve ergen psikiyatristlerinin sayısının 500’ün altında olduğunu ve uzmanların çoğunun Pekin ile Şanghay gibi büyük şehirlerde bulunduğunu gösteriyor.
Ailesinin yaklaşımı hayatını değiştirdi
Xiaomei’nin hastaneye kaldırılmasının ardından ailesi onu eleştirmek yerine yaşadığı baskıyı dinlemeye başladı. Genç öğrenci, ailesinin desteğinin iyileşmesinde ve korktuğu giriş sınavında başarılı olmasında belirleyici olduğunu söyledi.
Yıllarca depresyon ve ilaç bağımlılığıyla mücadele eden 22 yaşındaki Lu Jingchan da artık reçeteli ilaçları kullanmadığını ve sosyal medyada gençleri bu alışkanlıktan uzaklaştırmaya çalıştığını anlattı.
Uzmanlara göre sorunun çözümü yalnızca internet satışlarını engellemekten geçmiyor. Gençleri reçeteli ilaçlara yönelten yoğun başarı baskısının, yalnızlığın ve ruh sağlığı sorunlarının da ele alınması gerekiyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
