Reuters'ın haberine göre Suudi Arabistan'a ve Körfez'deki gemilere yönelik yeni saldırılar, pazar günü Orta Doğu'da gerilimi artırdı. Suudi Arabistan'daki bir petrol boru hattına düzenlenen saldırı ve Yemen'deki Husilerin ilerleyişi, savaş nedeniyle küresel enerji arzında yaşanan kesintilerin daha da kötüleşmesi tehdidini beraberinde getirdi.
Petrol piyasası oyuncuları, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan'dan yapılan sevkiyatları tehlikeye atan songelişmelerin ardından, piyasalar pazartesi günü yeniden açıldığında fiyatların bir kez daha yükselmesini bekliyor.
Körfez'deki son olaylarda İngiliz deniz güvenliği kurumu UKMTO, pazar günü Hürmüz Boğazı'ndan geçen bir geminin bir mühimmatın isabet etmesi sonucu vurulduğunu, gemide yangın çıktığını ve mürettebatın tahliye edilmek zorunda kaldığını açıkladı. İran ise kendi kıyıları açıklarında vurulan İran'a ait ticari bir gemide bir kişinin öldüğünü, dört mürettebatın da yaralandığını bildirdi.
Suudi Arabistan'da devlet medyası, ülkenin güneyindeki Cizan vilayetinde Husiler tarafından gerçekleştirildiği öne sürülen son sınır ötesi saldırıda evlerde ve bir camide meydana gelen hasarın görüntülerini yayımladı. Husiler ayrıca komşu bir vilayetteki Suudi askeri üssünü vurduklarını açıkladı.
Suudi Arabistan'ın güneyindeki kentlerde geçen haftadan bu yana sık sık saldırı uyarıları yapılıyor. Gerilim cuma günü, Arap Yarımadası boyunca uzanan 1.200 kilometrelik doğu-batı petrol boru hattını devre dışı bırakan insansız hava aracı saldırılarıyla zirveye ulaştı. Söz konusu hat, Hürmüz Boğazı'nı bypass ederek Orta Doğu petrolünün küresel piyasalara ulaştırılmasında başlıca güzergah olarak kullanılıyordu.
Aynı gün Husiler, Kızıldeniz'in girişini kontrol eden ve "Gözyaşı Kapısı" olarak bilinen Babülmendep Boğazı'nın ortasında yer alan Perim Adası'nı ele geçirdi.
ABD'de motorin fiyatı yeni rekor kırdı
Petrol fiyatları geçen hafta temmuz ayından bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı. ABD'de siyasi açıdan hassas bir gösterge olan perakende motorin fiyatı ise pazar günü galon başına 6,20 doların üzerine çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.
Petrol piyasası oyuncuları ve Suudi petrolünün alıcıları, Riyad'ın Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'nda, cuma günü vurulan boru hattının kapalı kalması durumunda ihracatı yalnızca beş ila yedi gün sürdürebilecek kadar petrol depoladığını söyledi.
Bu sürenin ardından küresel petrol arzının yüzde 4'e varan bölümü tehlikeye girebilir. Bu miktar, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin aksaması nedeniyle halihazırda kaybedilen günlük milyonlarca varillik arza ek olarak ortaya çıkacak.
Suudi Arabistan, boru hattındaki hasarın boyutuna ilişkin ayrıntılı bilgi vermedi ve hattın ne kadar süreyle devre dışı kalacağını da açıklamadı. Reuters'a konuşan kaynaklar, onarım için gereken süre konusunda birbiriyle çelişen tahminlerde bulundu. Tahminler birkaç günden birkaç haftaya kadar değişiyor. Uydu görüntülerinde ise boru hattı boyunca çeşitli noktalardan yükselen devasa dumanlar görüldü.
İran, Umman'daki görüşmelerde komşularıyla buluşacak
Orta Doğu'dan petrol akışının yeniden sınırlı ölçüde arttığı sakin geçen ağustos ayının ardından, son iki haftada ABD ve İsrail'in altı ay önce başlattığı savaşta gerilim düzenli olarak tırmandı. Haziran ayında varılan geçici anlaşmanın birkaç hafta sonra çökmesinden bu yana savaşı sona erdirmeye yönelik herhangi bir görüşme yapılmadı.
Nadir görülen bir diplomatik girişim kapsamında İranlı yetkililer, Hürmüz Boğazı'ndan gelecekte yapılacak deniz taşımacılığının güzergâhlarını düzenlemek üzere Umman ile varıldığını söyledikleri anlaşmayı sunmak amacıyla pazartesi günü Umman'da Körfez'deki Arap ülkeleriyle gerçekleştirilecek toplantıya katılacaklarını açıkladı.
Ancak konuyla ilgili çok az ayrıntı paylaşıldı. Umman toplantıyı kamuoyuna açıklamadı ve herhangi bir anlaşmayı da doğrulamadı. Körfez ülkelerinin çoğu sessizliğini korurken Irak toplantıya bir heyet göndereceğini açıkladı. Bahreyn ise İranlı yetkililerle görüşmeyeceğini bildirdi.
Üst düzey bir İranlı yetkili cumartesi günü yaptığı açıklamada, toplantıda Hürmüz Boğazı ve diğer konuların ele alınacağını ancak görüşmelerin boğazın yeniden açılmasına yönelik imzalı bir anlaşmayla sonuçlanmasının muhtemel olmadığını söyledi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Londra merkezli haber kuruluşu Al-Arabi Al-Jadeed'e verdiği röportajda, Umman ile herhangi bir anlaşmaya varılmış olsa bile ABD Tahran'ın taleplerini karşılayana kadar İran'ın boğazı yeniden açmayacağını söyledi.
Husilerin ilerleyişi Washington için yeni bir ikilem
ABD, Başkan Donald Trump'ın şubat ayında "Destansı Öfke" operasyonunu başlatırken ortaya koyduğu hedeflere şu ana kadar ulaşamadı. Bu hedefler İran'ın nükleer programını sona erdirmek, komşularına saldırmasını engellemek ve İran halkının ülke yönetimini devirebilmesi için gerekli koşulları oluşturmaktı.
Askeri ve ekonomik kayıplara rağmen süper gücün saldırılarına direnen İran, savaştan öncekinden daha güçlü çıkmayı umuyor. Tahran'ın hedefleri arasında, boğazı kullanan gemilerden ücret tahsil etme konusunda elde ettiği yeni gücü kullanmak da bulunuyor.
Suudi Arabistan'a yönelik saldırılar ve Husilerin Yemen'deki ilerleyişi Washington açısından yeni bir ikilem yaratıyor. ABD, Suudi müttefiklerini desteklemek ve deniz taşımacılığını korumak isterken, başka bir cephede savaşa dahil olma konusunda temkinli davranıyor.
2014 yılında Yemen'in başkentini ele geçiren dağlık bölgelerin savaşçıları Husiler, on yılı aşkın süredir Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonla savaşıyor ancak son haftalara kadar daha geniş çaplı Orta Doğu savaşının büyük ölçüde dışında kalmıştı. Husilerin Kızıldeniz kıyısı boyunca ilerleyişi, Yemen'de son yıllarda görülen en büyük çatışma dalgasının bir parçası.
ABD, 2025 yılında Husileri iki ay boyunca bombalamış ancak Trump, grubun Kızıldeniz'deki gemilere saldırma tehdidini kaldırdığını açıklamasının ardından bu harekatı durdurmuştu.
Üç kaynak, Suudi Arabistan'ın fiili lideri Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın perşembe günü Trump'ı telefonla arayarak Husilerle mücadele için askeri yardım istediğini ancak kendisine şimdilik yalnızca istihbarat desteği teklif edildiğini söyledi.
Trump cumartesi günü veliaht prensle görüştüğünü doğruladı. Trump ayrıca Husilerin de ABD yönetimini aradığını ve Washington'dan Yemen'deki savaşa müdahil olmamasını istediğini söyledi.
