Küresel enerji fiyatlarının yükseldiği ve halk desteğinin azaldığı bir dönemde ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı bir aydır sürdürülen savaşın ardından keskin bir yol ayrımına geldi. Trump, ya potansiyel olarak kusurlu bir anlaşmaya imza atıp bölgeden çekilecek ya da başkanlık dönemini bütünüyle riske atabilecek uzun süreli bir askeri çatışmayı göze alacak.
Reuters'ın haberine göre, yoğun diplomasi trafiğine rağmen Trump, ABD-İsrail ortak harekatının bir haftasını daha genişleyen bir Orta Doğu krizini kontrol altına almaya çalışarak kapatıyor. Tahran yönetimi, Körfez'deki petrol ve doğalgaz sevkiyatı üzerindeki baskısını sürdürürken, bölge genelinde füze ve insansız hava aracı saldırılarına devam ediyor.
Savaşın genişlemesini önleme çabaları
Analistler, asıl sorunun Trump'ın "kendi tercihi olan bir savaş" olarak nitelendirilen bu süreci sonlandırmaya mı yoksa tırmandırmaya mı hazır olduğu noktasında düğümlendiğini belirtiyor. Söz konusu çatışma, tarihin en büyük küresel enerji arz şokunu tetiklemiş ve etkisi bölgenin çok ötesine yayılmış durumda.
Üst düzey bir Beyaz Saray yetkilisi, Trump'ın kurmaylarına "bitmeyen savaşlardan" kaçınmak istediğini ve müzakere edilmiş bir çıkış yolu bulmaları talimatını verdiğini, kamuoyuna açıkladığı dört ila altı haftalık askeri takvime vurgu yaptığını aktardı.
Ancak aynı yetkili, bu takvimin şu an için oldukça "istikrarsız" göründüğünü de sözlerine ekledi.
Trump, bir yandan tehditlerini sürdürürken diğer yandan Pakistan aracılığıyla iletilen 15 maddelik bir barış planıyla diplomatik bir çıkış yolu arıyor. Ancak uzmanlar, mevcut koşullarda verimli bir müzakere için gerçekçi bir beklentinin olup olmadığının belirsizliğini koruduğunu ifade ediyor.
ABD Orta Doğu Ulusal İstihbarat Müdür Yardımcısı Jonathan Panikoff, "Başkan Trump'ın savaşı bitirmek için elinde iyi bir seçenek yok. Buradaki zorluklardan biri de tatmin edici bir sonucun ne olduğuna dair netliğin bulunmamasıdır" değerlendirmesinde bulundu.
Askeri seçenekler ve "Destansı Öfke" operasyonu
Buna rağmen Trump, bölgeye binlerce ek asker sevk ederek ve Tahran'a yönelik baskıyı artırarak elini güçlendirmeye çalışıyor. Olası senaryolar arasında, "Epic Fury" (Destansı Öfke) kod adlı geniş çaplı bir hava harekatıyla İran’ın askeri kapasitesinin ve nükleer tesislerinin ağır hasara uğratılması, ardından Trump’ın zafer ilan ederek çekilmesi planlanıyor.
Ancak analistler, dünya petrolünün beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı tamamen trafiğe açılmadan ilan edilecek bir zaferin dünyada karşılık bulmayacağını vurguluyor. Trump, Avrupa müttefiklerinin bölgeye savaş gemisi göndermeyi reddetmesinden duyduğu hayal kırıklığını dile getirmeye devam ediyor.
Savaşın ekonomik maliyeti, Trump’ın siyasi geleceğini de doğrudan tehdit ediyor. Reuters/Ipsos tarafından pazartesi günü tamamlanan anket, Trump'ın onay oranının %36'ya gerileyerek göreve dönüşünden bu yana en düşük seviyeyi gördüğünü ortaya koydu.
Cumhuriyetçi milletvekilleri, Kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Kongre’deki çoğunluklarını kaybetmekten endişe ederken; Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi Başkanı Mike Rogers, yönetimi operasyonun kapsamı hakkında yeterli bilgi vermemekle eleştirdi.
Trump'ın en büyük hesap hatasının Tahran'ın misilleme kapasitesi olduğu belirtiliyor; zira İran'ın Hürmüz Boğazı'nı büyük ölçüde kapatması küresel ekonomide şok dalgaları yarattı.
Diplomatik çıkmaz ve sahadaki direnç
Trump’ın sunduğu 15 maddelik plan; nükleer programın lağvedilmesi, füze envanterinin kısıtlanması ve Hürmüz Boğazı'nın kontrolünün devri gibi İran'ın daha önce reddettiği sert şartları içeriyor. Tahran bu teklifi "gerçek dışı" bularak reddederken, uzmanlar ABD ve İsrail hava saldırılarında hayatını kaybeden İranlı yetkililerin yerine daha radikal isimlerin gelmesinin süreci zorlaştırdığına dikkat çekiyor.
Ayrıca müttefik Körfez ülkeleri, olası bir kara operasyonunun İran’ın kendi sivil altyapılarına yönelik misillemelerini artırabileceği konusunda Washington'ı uyarıyor.
Son olarak Trump, bir yandan piyasaları yatıştıran beş ve on günlük "duraklama" mesajları verirken diğer yandan stratejik petrol merkezlerine yönelik tehditler savurarak rakiplerini dengesiz bırakmaya yönelik stratejisini sürdürüyor.
Johns Hopkins Üniversitesi'nden Laura Blumenfeld, Trump'ın bu çelişkili sinyallerle rakiplerini sürekli bir belirsizlik içinde tuttuğunu kaydetti.
