Katar, ABD ile İran arasındaki savaşı sona erdirmeye yönelik arabuluculuk girişimlerinde ilerleme kaydedildiğini açıkladı. Açıklamanın ardından küresel petrol fiyatları sert gerilerken, Tahran ise ABD Başkanı Donald Trump'ın müzakerelerin başladığı yönündeki açıklamasını bir kez daha yalanladı.
Küresel gösterge Brent petrolün varil fiyatı, Katar'ın açıklamalarının ardından yüzde 5'in üzerinde değer kaybetti. Pazartesi günkü sert düşüşünü sürdüren petrol fiyatlarındaki gerilemede, Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz trafiğine açılabileceği beklentisi etkili oldu. Ancak boğazdaki geçişler büyük ölçüde durmuş durumda. Salı günü boğazdan geçmeye çalışan bir yük gemisi daha saldırıya uğradı.
Katar Emirliği'nden yapılan açıklamada, Emir Şeyh Temim bin Hamad Al Sani ile ABD Başkanı Donald Trump'ın telefon görüşmesinde Washington ile Tahran arasındaki anlaşmazlıkların azaltılması ve kalıcı bir çözüme ulaşılması için yürütülen çabaların ele alındığı bildirildi.
Katar, Emir'in haziran ortasında taraflar arasında imzalanan ve askeri operasyonların derhal durdurulmasını öngören mutabakata bağlı kalınmasının önemini vurguladığını açıkladı.
Trump "görüşmeler başladı" dedi, İran reddetti
Trump pazartesi günü yaptığı açıklamada İran'la görüşmelerin başladığını ve Tahran'ın anlaşmaya varmak için "son şansına" sahip olduğunu söylemişti. İranlı yetkililer ise ABD ile herhangi bir müzakerenin yürütülmediğini savunmayı sürdürüyor.
Trump'ın açıklamaları, hafta sonu İran'a yönelik "büyük çaplı saldırı" planlarını iptal ettiğini duyurmasının ardından geldi. ABD Başkanı son aylarda sık sık askeri müdahale tehdidinde bulunmasının ardından diplomatik temaslara işaret eden açıklamalar yaptı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Umman ile Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ulaşımının yeniden güvenli hale getirilmesine yönelik görüşmelerin olumlu şekilde sürdüğünü açıkladı. Devlet medyasına konuşan Bekayi, üzerinde çalışılan güzergâhın İran ile Umman'ın egemenlik hakları ve ulusal güvenliğini gözettiğini söyledi.
Washington'dan iyimser mesajlar
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hazine Bakanı Scott Bessent de Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik görüşmelerde ilerleme sağlandığını belirtti.
Rubio, "Görüşmelerde ilerleme kaydedildi ancak henüz nihai bir anlaşmaya varılmış değil. Bunun çok kısa süre içinde gerçekleşmesini umuyoruz" dedi.
Bessent ise Hürmüz'ün yeniden açılmasına ilişkin bir anlaşmanın salı ya da çarşamba günü sonuçlanabileceğini ifade etti.
ABD'nin füze stokları tartışma konusu
Savaşın beşinci ayını geride bırakmasıyla birlikte ABD'nin askeri stoklarına ilişkin endişeler de artıyor.
Konuya yakın üç kaynağa göre ABD Ordusu, savaş boyunca hassas güdümlü uzun menzilli füze stoklarının büyük bölümünü kullandı. Bu durumun, Washington'ın olası yeni çatışmalara hazırlık kapasitesi konusunda soru işaretleri yarattığı belirtiliyor.
Trump yönetimi ise savaşın başında ilan ettiği hedeflere henüz ulaşabilmiş değil. Bu hedefler arasında İran'ın nükleer programının sona erdirilmesi, bölgedeki askeri kapasitesinin sınırlandırılması ve ülkedeki mevcut yönetimin zayıflatılması yer alıyordu.
Katar, Pakistan ve Umman arabuluculuk yürütüyor
Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ansari, diplomatik temasların "çok ileri bir aşamaya" ulaştığını söyledi.
Ansari, Katar, Pakistan ve Umman'ın Washington ile Tahran arasında taslak önerilerin iletilmesi ve müzakerelerin kolaylaştırılması için yakın koordinasyon içinde çalıştığını belirtti.
Üst düzey bir Pakistanlı güvenlik yetkilisi de öncelikli hedeflerinin "iki tarafın en azından müzakere masasına oturmasını sağlamak" olduğunu ifade etti.
Hürmüz'de risk sürüyor
Diplomatik temaslara rağmen Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik riski devam ediyor. İran, boğazdaki gemi trafiğinin büyük bölümünü durdururken, ABD de İran bağlantılı deniz taşımacılığına yönelik ablukasını sürdürüyor.
İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Merkezi (UKMTO), Umman açıklarında Hürmüz Boğazı yakınlarında seyreden bir kuru yük gemisinin kimliği belirsiz bir mühimmatla vurulduğunu açıkladı. Mürettebat gemiyi terk ederken bir denizcinin kayıp olduğu bildirildi.
Hindistan Denizcilik Bakanı Sarbananda Sonowal da Yemen açıklarında Hint bandıralı bir geminin isabet alarak battığını, gemide bulunan 14 kişinin Yemen sahil güvenliği tarafından kurtarıldığını duyurdu.
İran uzun süredir Hürmüz Boğazı üzerinde daha geniş kontrol talep ediyor. Tahran, geçen hafta Umman'ın ortak denetim ve gemilerden gönüllü geçiş ücreti alınmasını öngören teklifini reddetmişti.
Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak, Tahran'ın boğaza giriş yapan gemiler üzerinde tam kontrol ve çıkan gemi trafiğini gerektiğinde denetleyebilme yetkisi istediğini söyledi.
Uzmanlara göre İran'ın bu talebinin kabul edilmesi, Körfez'deki güç dengesini önemli ölçüde değiştirebilir ve ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü askeri operasyonların etkisini tartışmalı hale getirebilir. Washington Enstitüsü'nden Michael Knights, "İran'ın en büyük avantajı, bölge ülkelerine ve küresel ekonomiye zarar verebilme kapasitesi" değerlendirmesinde bulundu.
