'Macaristan Avrupa'yı seçti': Resmi olmayan sonuçlara göre 16 yıllık Orban iktidarı sona erdi

Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın 16 yıllık iktidarı, pazar günü aldığı ağır seçim yenilgisiyle sona erdi. Bu sonuç, Washington’dan Moskova’ya kadar uzanan siyasi sarsıntılar yaratacak.

Avrupa Birliği’nin en otokratik liderlerinden biri olarak görülen ve hem ABD Başkanı Donald Trump hem de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yakın müttefiki olan Orban, pazar günkü seçimde açık farkla kaybetme yolunda ilerliyordu.

Oyların yüzde 53’ünden fazlasının sayıldığı noktada rakibi Peter Magyar’ın 199 sandalyeli parlamentoda 136 sandalye kazanması bekleniyordu. Orban’ın partisi Fidesz ise yalnızca 56 sandalye kazanma yolunda görünüyordu.

Magyar, saat 21.12’de Facebook üzerinden yaptığı açıklamada, “Başbakan Viktor Orban az önce bizi arayarak zaferimizi kutladı” dedi.

Bu fark korunursa Magyar, Orban’ın “illiberal demokrasi” olarak adlandırdığı sistemin temel unsurlarını geri almasına olanak sağlayacak anayasal çoğunluğu elde edecek. Bu da başbakanın yargı, devlet şirketleri ve medya üzerindeki sıkı kontrolünün dağıtılması anlamına gelecek.

Orban’ın iktidardan ayrılması, Avrupa Birliği için büyük bir rahatlama olacak. Orban yıllardır Birliğin yapısal zayıflıklarını ortaya çıkarıp bunlardan yararlanmış, son olarak da Putin’in Ukrayna’ya yönelik 90 milyar euroluk Avrupa desteğini engellemesine yardımcı olmuştu.

Macaristan başbakanının ağır yenilgisi aynı zamanda Trump’ın MAGA hareketi için de ciddi bir darbe anlamına geliyor. Bu hareket, göç karşıtı ve Hristiyan kimliği öne çıkaran milliyetçi siyasetin öncüsü olarak Orban’ı sembolik bir lider olarak görüyordu.

Brüksel yetkilileri uzun süredir Orban’ı Macaristan demokrasisinin temel kurumlarını zayıflatmakla ve Putin’in Kiev’e yönelik hayati Avrupa Birliği desteğini engellemesine yardım etmekle suçluyordu. Ancak 27 üyeli birlik, Orban’ın Birlik içindeki en büyük bozucu ve engelleyici aktör olarak etkisini büyük ölçüde sınırlamayı başaramadı.

Trump seçim öncesinde Orban’a birkaç kez açık destek vermiş, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Başkan Yardımcısı JD Vance de Macaristan’a ziyaretlerde bulunmuştu. Ancak Macaristan ekonomisinin kötü gidişi ile Orban yönetimiyle ilişkilendirilen yolsuzluk ve kayırmacılığa yönelik artan kamuoyu tepkisi nedeniyle şekillenen seçim yarışının sonucunu değiştiremediler.

Orban: Sonuçlar acı verici

Orban ilk sonuçların gelmesiyle birlikte destekçilerine seslendi. Orban, seçim sonucunun net olduğunu ve bunun partisi için acı verici olduğunu söyledi.

Orban, “Seçim sonuçları henüz kesinleşmiş değil, ancak anlaşılır ve açık. Seçim sonucu bizim için acı verici, fakat net. Ülkeyi yönetme sorumluluğu ve imkânı bize verilmedi. Kazananı tebrik ettim” dedi.

Orban ayrıca Fidesz partisinin muhalefetten de Macaristan’a hizmet edeceğini ekledi.

Orban’ın yenilgisi Trump'ın da kaybı olacak

Viktor Orban’ın yenilgisi aynı zamanda ABD Başkanı Donald Trump ve ekibi için de bir kayıp anlamına geliyor. Trump yönetimi, seçim kampanyasının son aşamasında milliyetçi lideri desteklemek için olağanüstü çaba göstermişti.

Başkan Yardımcısı JD Vance’in geçen hafta Budapeşte’ye yaptığı ziyaret sırasında Orban’a açık şekilde destek vermesinin ardından Trump, Orban’ın istemesi halinde Macaristan’ın zor durumdaki ekonomisine ekonomik destek sağlayabileceklerini söyledi.

Trump, cuma günü Truth Social’da başbakana yönelik bir dizi destek mesajı paylaştıktan sonra şu ifadeleri kullandı:

“Başbakan Viktor Orban ve Macar halkı ne zaman ihtiyaç duyarsa, yönetimim Macaristan ekonomisini güçlendirmek için ABD'nin tüm ekonomik gücünü kullanmaya hazırdır; geçmişte büyük müttefiklerimiz için yaptığımız gibi. Orban’ın liderliğinin devamıyla ortaya çıkacak gelecekteki refaha yatırım yapmaktan heyecan duyuyoruz”

Trump’ın ekonomik destek vaadi, Vance’in Budapeşte ziyaretinde yaptığı açıklamalarla ise çelişiyor gibi görünüyordu. Ziyaretinin, kendisinin ve Orban’ın Avrupa Birliği ve Ukrayna’nın Macar liderine karşı yürüttüğünü iddia ettiği türden bir yabancı seçim müdahalesi olduğu yönündeki suçlamalara yanıt vermeye çalışan Vance, ABD’nin oyları etkilemek için “ekonomik nüfuz” kullanmadığını söyledi.

“Yabancı müdahale, başka hükümetlerin sizi tehdit etmesi, baskı yapması ve nasıl oy kullanmanız gerektiğini söylemek için ekonomik etki kullanmaya çalışmasıdır” diyen Vance, Budapeşte’deki amacının bu olmadığını ifade etti.

Vance şöyle devam etti:

“Macaristan’a hiçbir zaman ‘Eğer Viktor Orban’a oy vermezseniz bunu ve şunu alamayacaksınız’ diye tehditte bulunmadık. Bunu asla yapmayız, çünkü Macar halkının egemenliğine saygı duyacak kadar onlara saygı duyuyoruz”

Daha önce düzenlenen bir basın toplantısında Vance, Trump yönetiminin Macaristan seçimlerini kim kazanırsa kazansın onunla 'elbette' çalışacağını söyledi. Vance, “Ancak Viktor Orban Macaristan’daki bir sonraki seçimi kazanacak” diye de ısrar etti.

ABD’li Demokrat Jeffries: Kış geliyor

ABD’de muhalefetteki Demokrat Parti’den bazı milletvekilleri, Orban’ın yenilgisini memnuniyetle karşıladı ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Kongre’deki müttefiklerinin sırada olduğunu söyledi.

ABD Temsilciler Meclisi Azınlık Lideri Hakeem Jeffries, kasım ayında yapılacak ABD ara seçimlerine atıfta bulunarak X platformunda, “Kış geliyor” diye yazdı.

Orban'ın yenilgisi Macaristan'da neleri değiştirecek?

Eğer nihai sonuçlar Péter Magyar’ın zaferini doğrularsa, Viktor Orbán’ın iktidardaki döneminin sona ermesi Macaristan için önemli sonuçlar doğuracak.

İlk görev döneminde Fidesz, Avrupa Birliği'nin kurallarını ihlal ettiğini söylediği yasalar kapsamında yüzlerce hâkimin emekliye ayrılmasını sağladı. Macaristan’ın Anayasa Mahkemesi daha sonra bu mevzuatın bazı bölümlerini iptal etti.

Eleştirmenler, yeni seçim kurallarının büyük partileri kayırarak, seçim bölgelerini yeniden çizerek ve Orta Avrupa’daki etnik Macarlara oy kullanma hakkı vererek Fidesz’in iktidarını pekiştirmesine yardımcı olduğunu söylüyor. Bu seçmenlerin çoğu genellikle Orbán’ı destekliyor.

Orbán ise demokrasiyi zayıflattığı yönündeki suçlamaları reddediyor.

Orbán kendisini, Müslüman göçüne karşı Macaristan’ın kültürel kimliğinin savunucusu ve sözde “cinsiyet ve LGBT ideolojisine” ve Batı liberalizmine karşı Hristiyan değerlerinin koruyucusu olarak konumlandırdı.

Hükümeti anayasada evliliği bir erkek ile bir kadın arasındaki birlik olarak yeniden tanımladı ve eşcinsel evlat edinme haklarını sınırladı.

Macaristan, 2015 göç krizinin ardından güney sınırına bir çit inşa etti ve Avrupa’nın en katı iltica kurallarından bazılarını uygulamaya koydu.

Reuters'ın haberine göre Orbán, Macaristan’daki medya ortamını dönüştürdü; bu durum AB ve demokrasi yanlısı gruplar tarafından basın özgürlüğünün kısıtlandığı yönünde suçlamalara yol açtı. Hükümet ise bu suçlamaları reddetti.

Eleştirmenlere göre hükümet, yayıncılık da dahil olmak üzere devlet medyası üzerindeki kontrolünü sıkılaştırdı ve bu kurumları hükümet yanlısı bir propaganda aracına dönüştürdü.

Seçim sonuçları Ukrayna’daki savaşı etkileyebilir

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana AB, Rus petrolü ve gazına olan bağımlılığını ciddi şekilde azaltmaya çalışıyor; ancak bugüne kadar Budapeşte bu değişime güçlü biçimde karşı çıktı. Viktor Orbán, önemli bir enerji tedarikçisi olan Rusya ile yakın ilişkilerini sürdürdü ve Ukrayna’ya silah gönderilmesini reddetti.

Ayrıca AB’nin Kiev’e yönelik 90 milyar euroluk kredi paketini engelledi ve Ukrayna’nın asla birliğe katılamayacağını söyledi.

Orbán, AB ve Ukrayna’yı pazar günü yapılan seçime müdahale etmeye çalışmakla suçladı ve Ukrayna’nın Macaristan’ın enerji tedarikini kesintiye uğratmak istediğini öne sürdü; Kiev ise bu iddiayı reddediyor.

Orbán bu seçimi “savaş ya da barış” arasında keskin bir tercih olarak sunmuş, rakiplerinin Macaristan’ı Ukrayna’daki savaşa sürükleyeceğini söylemişti. Péter Magyar’ın liderliğindeki Tisza partisi ise bu suçlamayı reddediyor.

Orbán’ın aksine Magyar, Ukrayna’nın bir gün AB’ye katılma hakkına kategorik olarak karşı çıkmıyor; ancak Tisza’nın programı Kiev’in hızlandırılmış üyeliğini desteklemiyor.

Geçen hafta Avrupa Dış İlişkiler Konseyi tarafından yayımlanan bir anket, Tisza seçmenlerinin Ukrayna’yı Macaristan için bir düşman değil ortak olarak görmeleri bakımından Fidesz destekçilerinden ayrıldığını ortaya koydu. Ancak her iki seçmen grubu da Kiev’e gelecekte mali destek sağlanması ve Ukrayna’nın AB üyeliği konusunda şüpheci.

Ursula von der Leyen: Macaristan Avrupa'yı seçti

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, X platformunda şu paylaşımı yaptı:

“Bu gece Avrupa’nın kalbi Macaristan’da daha güçlü atıyor. Macaristan Avrupa’yı seçti. Avrupa da her zaman Macaristan’ı seçti. Birlikte daha güçlüyüz. Bir ülke yeniden Avrupa yoluna dönüyor. Birlik daha da güçleniyor”

Magyar’ın zaferi Macaristan’ın Avrupa Birliği içindeki çatışmacı rolünün muhtemelen sona ermesi anlamına geliyor. Bu durum, Orban tarafından engellenen ve savaşın yıkıma uğrattığı Ukrayna için planlanan 90 milyar euroluk (105 milyar dolar) kredi paketinin önünü açabilir.

Macron Magyar'ı tebrik etti

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, zaferi dolayısıyla Peter Magyar ile konuştuğunu ve kendisini tebrik ettiğini söyledi. Macron, X platformunda yaptığı paylaşımda şunları yazdı:

“Fransa, demokratik sürece katılım açısından bir zafer olan bu sonucu memnuniyetle karşılıyor. Aynı zamanda bu sonuç, Macar halkının AB değerlerine olan bağlılığını ve Macaristan’ın Avrupa’daki rolüne verdiği önemi gösteren bir zaferdir”

Almanya Başbakanı Merz: Güçlerimizi birleştirme zamanı

Almanya Başbakanı Friedrich Merz de çevrim içi bir paylaşımında Péter Magyar’ı tebrik eden liderler arasına katıldı. X platformunda yaptığı paylaşımda şunları yazdı:

“Macar halkı kararını verdi. Seçim başarınız için en içten tebriklerimi sunuyorum. Sizinle birlikte çalışmayı dört gözle bekliyorum. Güçlü, güvenli ve her şeyden önce birleşmiş bir Avrupa için güçlerimizi birleştirelim”

İngiltere Başbakanı Starmer: Tarihi bir an

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Peter Magyar’ın zaferinin “sadece Macaristan için değil, Avrupa demokrasisi için de tarihi bir an” olduğunu söyledi.

İsveç Başbakanı Kristersson: Macaristan tarihinde yeni bir sayfa açıldı

İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, X platformunda yaptığı paylaşımda Péter Magyar’ı tebrik etti:

“Macaristan seçimlerinde TISZA’nın tarihi zaferi dolayısıyla Péter Magyar’ı tebrik ediyorum! Bir müttefik ve AB üyesi olarak sizinle yakın şekilde çalışmayı dört gözle bekliyorum. Bu, Macaristan tarihinin yeni bir dönemini işaret ediyor”

Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre: Tüm Avrupa için büyük öneme sahip bir sonuç

Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, X platformunda şu ifadeleri kullandı:

"Peter Magyar ve Tisza’yı Macaristan parlamento seçimlerindeki zaferleri için tebrik ediyorum. Bu, tüm Avrupa için büyük öneme sahip bir sonuç. Kıta genelinde barış ve istikrar, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü teşvik etmek amacıyla yakın ve yapıcı bir iş birliği yapmayı dört gözle bekliyorum"

16 yıllık Orban iktidarına son veren Peter Magyar kimdir?