Türkiye ile Libya arasında imzalanan ve Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını kapsayan tartışmalı anlaşma, Yunanistan'ın tepkisine neden olurken Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilerde de yeni bir gerilim başlığı oluşturdu.
Politico'nun haberine göre konunun, Dublin'de düzenlenecek AB liderlerinin gayriresmi zirvesinin gündemine taşınması bekleniyor.
Atina'dan isminin açıklanmasını istemeyen üst düzey bir yetkiliye göre, Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, konuyu Dublin'deki toplantıda gündeme getirecek. Zirvenin ana gündeminde yapay zeka ve Ukrayna bulunuyor.
Anlaşmazlığın merkezinde, Türkiye ile Libya arasında imzalanan ve Doğu Akdeniz'de Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) arasında bir deniz koridoru öngören anlaşma yer alıyor. Atina, söz konusu suların kendi münhasır ekonomik bölgesi (MEB) içinde bulunduğunu savunuyor. AB de bölgede enerji ve bağlantı projelerine destek veriyor.
Atina, Avrupa'dan destek istedi
Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis, geçen hafta yerel bir televizyon kanalına verdiği röportajda, "Yunanistan, herhangi bir tırmanma yaşanması halinde Avrupa Birliği'nden yaptırım ve destek talep edeceğini açıkça ifade etti." dedi.
NATO müttefiki olan Yunanistan ile Türkiye, deniz sınırları ve kıta sahanlıklarına ilişkin örtüşen hak iddiaları nedeniyle uzun süredir anlaşmazlık yaşıyor.
Atina, Ankara'nın Libya ile yaptığı anlaşmayı Girit'in güneyindeki deniz sahasında hidrokarbon arama faaliyetlerine ve Yunanistan ile Güney Kıbrıs'ı birbirine bağlaması planlanan, AB tarafından finanse edilen deniz altı elektrik kablosu projesine karşı kullanmasından endişe ediyor. Yunanistan, her iki projenin de yeni gerilim alanlarına dönüşebileceğini değerlendiriyor.
Türkiye, söz konusu anlaşmayı 2019 yılında Libya'nın Trablus merkezli ve Birleşmiş Milletler (BM) tarafından tanınan hükümetiyle imzalamıştı. Anlaşma, Libya'nın doğusundaki rakip yönetimin yetkilileri tarafından 20 Ekim'de oy birliğiyle onaylandı.
AB ise anlaşmaya vakit kaybetmeden tepki gösterdi.
Avrupa Komisyonu ve Avrupa Konseyi başkanlarının 20 Ekim'de yayımladığı ortak açıklamada, "Bu anlaşma üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ediyor, Deniz Hukuku'na uygun değil ve hükümsüzdür." ifadelerine yer verildi.
Mısır'ın yanı sıra Bahreyn, Güney Kıbrıs, İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de deniz sınırlandırma anlaşmasını reddetti. Güney Kıbrıs'ın da 1970'lerden bu yana adanın kuzeyindeki Türk varlığı nedeniyle Türkiye ile ayrı anlaşmazlıkları bulunuyor.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı ise Brüksel'i, Yunanistan ve Güney Kıbrıs'ın "gerçeklerden kopuk, maksimalist ve hukuka aykırı" olarak nitelendirilen tutumlarını benimsemekle suçladı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da son Kabine toplantısında yaptığı açıklamada, "Ülkemizin ve Libya'nın ortak iradesine saygı gösterilmesini bekliyoruz." dedi.
Miçotakis, konuyu geçen ay Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda da gündeme getirmişti. Atina, şimdi AB'nin geri kalanından daha güçlü bir tutum sergilemesini istiyor.
Miçotakis, New York'ta Yunanistan'ın tezlerini gösteren bir haritayı kürsüde tutarak yaptığı konuşmada, "Böyle çapraz bir sınırlandırmanın emsali yok. Coğrafya yeniden yazılamaz ve egemenlik hakları harita üzerinde keyfi çizgiler çizilerek ortadan kaldırılamaz." ifadelerini kullanmıştı.
Deniz sınırlarının harita üzerinde belirlenmesine yönelik anlaşma, Türkiye'nin kıyı bölgelerindeki egemenlik haklarını vurgulamaya yönelik daha geniş kapsamlı politikasının bir parçasını oluşturuyor. Ankara, Mavi Vatan doktrinini yıl sonuna kadar hukuki ve siyasi açıdan daha somut hale getirmeyi hedefliyor.
Kritik sınav
Yunanistan ve Güney Kıbrıs, Türkiye'nin deniz yetki alanlarına ilişkin iddialarının Doğu Akdeniz'deki stratejik projeleri engellemek amacıyla kullanılabileceği uyarısında bulunuyor.
AB'nin Türkiye'nin üyelik sürecindeki ilerlemeye ilişkin son raporunda, Ankara'nın Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasındaki 1,9 milyar euroluk elektrik bağlantısı projesine yönelik engellemelerini sürdürmesine özellikle dikkat çekildi. Proje, Atina ile Ankara arasında yaşanan gerilimin ardından 2024 yılında durdurulmuştu.
Üç ay önce Fransız şirketi Meridiam, projenin çoğunluk hissedarı oldu.
Salı günü bir Fransız gemisi, proje kapsamında çalışmalara başlamak üzere Yunanistan'ın Kandiye kentinden hareket etti. Yerapetritis, geçen hafta parlamentoda yaptığı açıklamada, Atina'nın Türkiye'den gelebilecek olası bir tepkiye karşı hazırlık yaptığını söyledi.
Deniz sınırlarına ve enerji projesine ilişkin gerilim, Türkiye'nin AB ile zaten sorunlu olan ilişkilerinin daha fazla baskı altında olduğu bir dönemde yaşanıyor. Otomotiv sektörünün korunmasından Ankara'nın Karadeniz güvenliğindeki rolüne kadar birçok başlıkta anlaşmazlıklar bulunuyor.
Carnegie Europe'un Türkiye uzmanı Marc Pierini, Doğu Akdeniz'deki deniz sınırlarına ilişkin görüş ayrılıklarının Türkiye ile AB ülkeleri arasındaki mesafeyi daha da açtığını belirtti.
Pierini, "Doğu Akdeniz'de deniz sınırlarına ilişkin çeşitli görüş ayrılıkları, Türkiye ile AB hükümetleri arasındaki uçurumu genişletti." değerlendirmesinde bulundu.
Kaynak: Gazete Oksijen
