ABD Başkanı Donald Trump’ın İran limanlarını ablukaya alma planına NATO müttefiklerinin katılmayacağını açıklaması, ittifak içinde gerilimi artırabilecek bir adım olarak öne çıktı. NATO ülkeleri Pazartesi günü yaptıkları açıklamada, çatışmalar sona ermeden operasyona dahil olmayacaklarını, yalnızca savaş bittikten sonra müdahil olmayı değerlendireceklerini söyledi.
Trump ise hafta sonu İran ile yürütülen görüşmelerin altı haftadır süren çatışmayı sona erdirecek bir anlaşmayla sonuçlanmamasının ardından, Pazartesi günü başlayan abluka kapsamında İran’a yaklaşan tüm gemilerin ABD ordusu tarafından imha edileceğini söyledi.
Trump başlangıçta ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemileri engellemek için diğer ülkelerle birlikte hareket edeceğini belirtmişti. Ancak daha sonra ABD ordusu ablukasının yalnızca İran limanlarına giden veya bu limanlardan çıkan gemiler için geçerli olacağını açıkladı.
Savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana İran, büyük ölçüde kendi gemileri dışındaki tüm gemiler için su yolunu kapalı tuttu. Tahran yönetimi boğaz üzerindeki kontrolünü kalıcı hale getirmeye ve buradan geçen gemilerden ücret almayı hedefliyor.
Trump Pazar günü Truth Social’da yaptığı paylaşımda, “Abluka çok yakında başlayacak. Diğer ülkeler de bu ablukaya dahil olacak” dedi.
Ancak İngiltere ve Fransa’nın da aralarında bulunduğu NATO müttefikleri, ablukaya katılarak çatışmanın bir parçası olmayacaklarını açıkladı. Bunun yerine, normalde küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaya yönelik bir girişim üzerinde çalıştıklarını belirttiler.
Müttefiklerin operasyona katılmayı reddetmesi, Trump ile ittifak arasındaki bir başka sürtüşme noktası oldu. Trump daha önce NATO’dan çekilmekle tehdit etmiş ve bazı ülkelerin İran’a yönelik saldırılar için ABD askeri uçaklarına hava sahasını kullandırmayı reddetmesinin ardından Avrupa’daki bazı Amerikan askerlerini geri çekmeyi değerlendirdiğini söylemişti.
Önemli baskı
İngiltere Başbakanı Keir Starmer BBC’ye yaptığı açıklamada, “Ablukayı desteklemiyoruz” dedi. Starmer, “Kararım çok net. Ne kadar baskı olursa olsun bu savaşa sürüklenmeyeceğiz” ifadelerini kullandı.
Diplomatların Reuters’a geçen hafta verdiği bilgiye göre, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte Avrupa hükümetlerine Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini sağlamak için yakın gelecekte somut taahhütler istediğini söyledi.
Rutte Perşembe günü yaptığı açıklamada, NATO’nun 32 üyesinin bir görev gücü oluşturulması konusunda anlaşması halinde ittifakın boğazda rol oynayabileceğini ifade etti.
Birçok Avrupa ülkesi boğazda görev almaya hazır olduklarını belirtirken, bunun ancak çatışmaların kalıcı biçimde sona ermesi ve İran ile gemilerine saldırı düzenlenmeyeceğine dair bir anlaşmaya varılması halinde mümkün olacağını söyledi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron Pazartesi günü X platformunda yaptığı açıklamada, Fransa’nın İngiltere ve diğer ülkelerle birlikte boğazda seyrüseferi yeniden sağlamak amacıyla çok uluslu bir görev gücü oluşturmak için bir konferans düzenleyeceğini duyurdu.
Macron, “Savaşan taraflardan ayrı olacak bu savunma amaçlı misyon, durum izin verir vermez konuşlandırılacak” dedi.
Starmer da Pazartesi günü parlamentoda yaptığı konuşmada girişimin güvenli geçiş kuralları oluşturmayı ve petrol tankerlerine eşlik edecek askeri gemilerin koordinasyonunu sağlamayı amaçladığını söyledi.
Starmer şöyle devam etti:
“Çok açık olmak istiyorum; bu plan çatışma sona erdiğinde deniz taşımacılığını korumak ve seyrüsefer özgürlüğünü desteklemekle ilgilidir. Ortak hedefimiz koordineli, bağımsız ve çok uluslu bir plan oluşturmaktır”
Fransız bir diplomatik kaynağa göre, Körfez ülkeleri, Hindistan, Yunanistan, İspanya, İtalya, Hollanda ve İsveç’in de dahil olduğu yaklaşık 30 ülkenin katılacağı görev planı toplantısı Perşembe günü Paris veya Londra’da yapılabilir.
Kaynak, askeri gemilerin savaşan taraf olmadan güvence sağlayacağını, İran ve ABD’nin misyon hakkında bilgilendirileceğini ancak doğrudan rol almayacağını söyledi.
Bir başka Avrupalı diplomatik kaynak ise Trump’ın ablukayı emretmişken böyle bir görevi destekleyip desteklemeyeceğinin belirsiz olduğunu dile getirdi.
Kaynak, “Trump artık boğazı kendi kozlarından biri olarak kullanıyorsa, orada bir görev gücü kurulmasını gerçekten ister mi?” dedi.
Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise Pazartesi günü yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı’nın diplomasi yoluyla yeniden açılması gerektiğini söyledi. Fidan, boğazı denetlemek için uluslararası bir güç oluşturmanın karmaşık olacağını belirterek NATO’nun Temmuz ayında Ankara’da yapılacak zirvede Trump ile ilişkilerini yeniden ayarlaması gerektiğini ifade etti.
