İsrail'de 27 Ekim'de gerçekleştirilen genel seçimlerin ardından oy sayımı devam ederken, ilk sonuçlar Başbakan Binyamin Netanyahu'nun liderliğindeki blok ile muhalefet partileri arasında yakın bir yarış yaşandığını gösteriyor.
Merkez Seçim Komitesi’nin açıklamasına göre, seçime katılım oranı yüzde 77,7’ye ulaştı. Bu, 1999’dan bu yana kaydedilen en yüksek katılım oranı oldu.
Haaretz'in aktardığı resmi olmayan son sonuçlara göre Başbakan Netanyahu liderliğindeki blok 55 milletvekiline ulaşırken, muhalefet partilerinin oluşturduğu bloğun sandalye sayısı 49. İki Arap listesi ise 16 sandalyeye ulaşarak tarihi bir başarı elde etti.
Aşırı sağcı Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich'in partileriyse toplam 13 sandalye kazanarak kayda değer bir ilerleme sağlayamadı. Radikal söylemleriyle dikkat çeken bu iki ismin partisi de halihazırda Netanyahu'nun bloğunda yer alıyor.
İsrail'de hükümet kurabilmek için 120 sandalyeli Knesset'e 61 sandalyeyle çoğunluğun elde edilmesi gerekiyor. Bu da hiçbir bloğun hükümet kuracak çoğunluğu elde edememesi demek. Önümüzdeki günlerin ittifaklar arasında pazarlıklara sahne olması bekleniyor.
Netanyahu'nun liderlik ettiği blok muhalefet bloğunun gerisinde kalsa da sonuçları 'Netanyahu kaybetti' diye yorumlamak zor. Zira ülkede hükümet kurulamadığı sürece 77 yaşındaki siyasetçi, 'geçici başbakan' olarak koltuğunu korumaya devam edecek.
İlk sonuçların ardından kim, ne dedi?
Netanyahu'yla başlayalım. İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı, sabaha karşı 03.00'da Kudüs'teki Likud genel merkezinde bir konuşma yaparak 'güçlü, sağ bir hükümet' kurulması çağrısı yaptı.
İsrail’in askeri başarılarına da dikkat çeken Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump ile birlikte İran’a karşı yeniden ortak harekete geçilebileceğinin sinyalini verdi:
“İsrail, ortağımız Başkan Trump ile birlikte İran’ın oluşturduğu varoluşsal tehdidi ilk ve son kez ortadan kaldırmak için tarihi bir fırsatla karşı karşıya. Ancak başka hesapların bizi bu kutsal görevden uzaklaştırmasına izin verilmemeli”
En büyük rakibi Gadi Eisenkot ise halkın Binyamin Netanyahu'ya karşı net bir duruş sergilediğini ve Netanyahu'nun emekli olması gerektiğini söyledi. Artık 'geçici başbakan' olan Netanyahu'ya İsrail'in güvenlik meselelerini siyasi amaçlarla kullanmaması uyarısında bulunan Eisenkot, güvenlik bürokrasisini de olası taleplere karşı 'sıkı durmaya' çağırdı.
Eisenkot, “Tarih yazdık” diyerek halkın tercihinin “İsrail’in tüm vatandaşları için istikrarlı ve iyi bir yönetim sağlayacak Siyonist bir hükümete dönüşmesini güvence altına alma” sözü verdi.
Eisenkot'un müttefiki, eski Başbakan Yair Lapid ise Netanyahu’nun liderliğindeki bloğun “ezici bir yenilgi” aldığını söyledi.
Seçim sonuçlarıyla birlikte 'kilit aktör' konumuna yükselen Arap partilerinden biri muhalefet bloğuna açık destek veriyor. Birleşik Arap Listesi lideri Mansur Abbas, “Umarım sandalye dağılımı istediğimiz gibi şekillenir ve biz, Değişim Bloku ve Birleşik Arap Listesi olarak parlamentoda (Knesset) 61 sandalyeye ulaşabiliriz” dedi.
Abbas’ın partisi, 2021 seçimlerinin ardından Naftali Bennett ve Yair Lapid liderliğinde kurulan hükümet koalisyonunda yer almıştı. Ancak bu koalisyon, bir yıl sonra dağılmıştı.
Diğer Arap partisi Ortak Liste Başkanı Yusuf Cabarin ise “Hiçbir siyasi senaryonun görmezden gelinemeyeceği” uyarısında bulunmakla yetindi.
61 sandalyeye ulaşmak için İsrail'i bekleyen senaryolar
Hiçbir bloğun hükümet kuracak çoğunluğu elde edemediği durumda, İsrail'i bekleyen siyasi senaryoların sayısı bir hayli az.
1) Arap partileri destekli azınlık hükümeti
Eisenkot'un liderliğindeki muhalefet bloğunun önündeki az sayıda seçenekten birisi, Knesset'te 16 sandalyeye ulaşan Arap partilerinin dışardan desteğini alarak bir azınlık hükümeti kurmak. Ancak bu, yeni hükümetin görev süresi boyunca Arap milletvekillerinin taleplerini dikkate alması anlamına geliyor.
Talepleri arasında ev yıkımlarının durdurulması, Arap toplumlarında suçla mücadele edilmesi ve Filistinlilerle siyasi çözümün önünün açılması yer alıyor.
Eisenkot, böyle bir ittifaka ilişkin henüz kesin bir tutum ortaya koymadı. Ancak daha önce kurmayı hedeflediği koalisyonda Arap partilerine yer vermeyeceğini açıklamıştı. Seçim sonuçlarının ardından 'siyonist hükümet' vurgusu yapması da bu yönde verilen bir mesaj olarak değerlendiriliyor. İsrail siyasetinde Arap partileriyle işbirliğinin bir tabu olarak görüldüğünü eklemek gerek.
2) Ulusal Birlik Hükümeti
Yeni hükümetin kurulması için gündeme gelen bir diğer senaryoda Netanyahu, Eisenkot ve diğer partileri bir araya getiren bir birlik hükümeti. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog ve Trump yönetiminin bu formülde yana olduğu iddiaları seçime kısa süre kalan sıklıkla konuşulmuştu.
Bu senaryoda Netanyahu ve Eisenkot'un partileri birkaç muhalefet partisini de yanına alarak bir hükümet kuruyor. Başbakanlık göreviyse iki lider arasında dönüşümlü olarak yürütülüyor. Bu senaryoda aşırı sağcılar Ben-Gvir ve Smotrich'in koalisyonun dışında kalması Batı'ya daha yakın, merkezde siyaset yapan bir hükümet ihtimalini de güçlendiriyor.
Ancak bu planın önündeki en büyük engel, hiçbir muhalefet partisinin Netanyahu liderliğindeki bir hükümete dahil olmak istememesi. Netanyahu'nun ise böyle bir koalisyona açık olduğu belirtiliyor.
3) Erken seçim
İsrail yasalarına göre Knesset seçimleri normal koşullarda dört yılda bir yapılıyor. Ancak siyasi sistemin işleyen bir hükümet kuramaması veya erken seçime ilişkin diğer yasal koşulların oluşması halinde sandığa daha erken gidilebiliyor.
Hükümetin kurulamadığı senaryoda da birkaç ay sonra yeniden seçim yapılması muhtemel. Tabii bu süreçte, ülkeyi yöneten ve İsrail'in gündemini belirleyecek ismin Binyamin Netanyahu olacağını da atlamamak gerek.
Partilerin kendi öncelik ve çıkarlarında ısrar etmesi, koalisyon görüşmelerini zorlu ve uzun bir sürece dönüştürebiliyor. Bu müzakereler sonucunda kurulan hükümetler de istikrarsız olabiliyor.
Netanyahu, Kasım 2022’deki seçimlerin ardından hükümetini kurmak için 58 gün süren müzakereler yürütmek zorunda kalmıştı.
Kesin sonuçlar 4 Kasım'a kadar açıklanacak
İsrail'de dört yıl aradan sonra gerçekleştirilen genel seçimlerde kesin sonuçların, oy sayımı, inceleme ve itiraz süreçlerinin tamamlanmasının ardından 4 Kasım'a kadar netleşmesi bekleniyor.
Seçimlerde herhangi bir bloğun 61 sandalyeye ulaşamaması halinde hükümetin kurulması için partiler arasında koalisyon görüşmeleri yapılması gerekecek.
İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından hükümeti kurma görevini parlamentoda çoğunluk desteğini sağlayabilecek bir siyasi lidere verecek.
Bu süreçte Netanyahu ve Eisenkot'un partilerinin yanı sıra Arap partilerinin parlamentodaki temsil gücü de yeni hükümetin oluşumunda belirleyici unsurlardan biri olacak.
Kaynak: AA
