Karadeniz’de bu ay NATO üyeleri Romanya ve Bulgaristan açıklarında en az yedi yük gemisinin İHA’larla vurulması, ittifak içinde yeni bir endişe yarattı. Bazı NATO üyeleri, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bu saldırılarla gerilimi tırmandırarak Batı’nın Ukrayna’ya verdiği desteği sınadığını değerlendiriyor.
İki ülkenin münhasır ekonomik bölgelerinde gerçekleşen saldırılar, küresel deniz taşımacılığı açısından önemli bir güzergahı tehdit ediyor. Saldırılarda iki kişi hayatını kaybederken en az 25 kişiden hala haber alınamıyor.
AP'nin haberine göre Rusya, savaş boyunca Ukrayna’nın Karadeniz ve Tuna Nehri üzerindeki limanlarını defalarca bombaladı.
Bu saldırılar, Kiev yönetimini tahıl ihracatını Afrika ve Orta Doğu pazarlarına ulaştırmak için alternatif güzergahlara giderek daha fazla bağımlı hale getirdi. Rus İHA’ları, Ukrayna’nın Tuna Nehri üzerindeki bazı limanlarının yakınlarında Romanya hava sahasını da defalarca ihlal etti.
Son olaylarda, çarşamba ve perşembe günleri İHA’larla vurulan iki gemide yangın çıktı. Gemilerden biri Romanya’nın karasularında hedef alındı.
Romanya Cumhurbaşkanı Nicuşor Dan, perşembe günü Brüksel’de yaptığı açıklamada, gemilere “iki İHA’nın” isabet ettiğini söyledi ancak araçların hangi ülkeye ait olduğunu belirtmedi. Dan, “Romanya devleti karşılık verecek” uyarısında bulundu.
Şüpheler giderek Rusya üzerinde yoğunlaşıyor. Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, parlamentoda yaptığı konuşmada, “Ukrayna’nın kendi gemilerine ve mürettebatına saldırmasının hiçbir mantığı yok. Çünkü bu saldırıların sonuçları Rusya’nın işine yarıyor. Nitekim olayların arkasındaki mantık da bu yönde” dedi.
Radev, “Sorun şu ki bunu kanıtlayamıyoruz” ifadelerini kullandı.
Ekim ayında çok sayıda gemi İHA’larla vuruldu
Tunus’tan Romanya’ya seyreden, San Marino bayraklı kimyasal madde tankeri Wine Trader, perşembe günü bir İHA’nın saldırısına uğradı ve ardından alev aldı. Beş mürettebat üyesi kurtarılırken yedi kişiden hala haber alınamıyor.
Çarşamba günü ise Türkiye’den Romanya’ya giden, Komorlar bayrağı taşıyan kimyasal madde ve petrol tankeri Yara J’ye İHA saldırısı düzenlendiği ve gemide yangın çıktığı bildirildi. Romanya Savunma Bakan Vekili Radu Miruță, olayla ilgili soruşturma başlatıldığını açıkladı.
Salı günü Bulgaristan kıyıları açıklarında iki gemi İHA’larla vuruldu. Malta bayrağı taşıyan ve Ukrayna tarafından işletilen Chelsea 3 adlı geminin 15 kişilik mürettebatının tamamı tahliye edildi. Gine-Bissau bayraklı HS Dignity adlı geminin ise 11 mürettebat üyesinden hala haber alınamıyor.
Chelsea 3 mürettebatı, geminin güvertesi ve gövdesinin havadan gelen üç İHA tarafından vurulduğunu bildirdi.
Bu ayın başlarında da Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesinde iki ticari gemi deniz ve hava araçlarıyla düzenlenen saldırıların hedefi oldu. Togo bayraklı bir gemi battı gemide bulunduğu bildirilen 12 denizciden hiçbirine ulaşılamadı. Bulgaristan’a ait bir feribot ise hasar gören Palau bayraklı bir geminin 18 kişilik mürettebatını tahliye etti.
Bundan bir gün önce, mısır taşıyan ve Türkiye merkezli bir yük gemisi, İHA saldırısının ardından alev aldı ve daha sonra Romanya kıyıları açıklarında battı.
Olayda iki kişi hayatını kaybetti, 11 mürettebat üyesi kurtarıldı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, saldırıyı uluslararası sularda sivil bir gemiye yönelik “iki Rus İHA’sının gerçekleştirdiği korkunç bir saldırı” olarak nitelendirdi.
NATO'nun 5. maddesi gündemde
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, perşembe günü X üzerinden yaptığı açıklamada, Karadeniz’deki güvenlik durumunu ve “ticari gemilere yönelik son saldırıları” görüşmek üzere Radev ve Dan ile bir araya geldiğini bildirdi.
Rutte, “NATO, İHA’lara karşı savunma kapasitesini artırmak da dahil olmak üzere doğu kanadındaki savunma tedbirlerini güçlendirdi” dedi. NATO’nun Karadeniz’deki müttefikleriyle yakın iş birliğini sürdüreceğini belirten Rutte, caydırıcılık ve savunma düzenlemelerinin ihtiyaçlara göre güncelleneceğini kaydetti.
NATO Antlaşması’nın 5. maddesi, bir üyeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılmasını öngören kolektif savunma güvencesini içeriyor.
Romanyalı savunma analisti Radu Tudor, Karadeniz’deki İHA saldırılarının önemli bir bölümünün NATO üyelerinin münhasır ekonomik bölgelerinde gerçekleşmesi nedeniyle bu maddenin söz konusu olaylara uygulanıp uygulanamayacağının belirsiz olduğunu söyledi.
Tudor, “Münhasır ekonomik bölgenin 5. madde kapsamındaki bir tepkiye dahil olup olmadığı tartışmalı bir konu” dedi. Şimdiye kadar bunun kapsama girmediğinin anlaşıldığını belirten Tudor, bu durumun birçok soru işareti yarattığını ifade etti.
Tudor’a göre NATO, Karadeniz’deki gelişmelere karşılık vermekte çok yavaş kaldı. Tudor, “Onlarca olay yaşanıyor ve Rusya NATO sınırlarına giderek yaklaşıyor. Sözler yeterli değil” diye konuştu.
Büyüyen tehdit
Ekim ayında Karadeniz’de yaşanan İHA olayları, Moskova’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalini başlatmasından bu yana Romanya’yı ve diğer NATO üyelerini sarsan çok sayıdaki hava sahası ihlalinin yalnızca son halkasını oluşturuyor. İhlallerin çoğu Rusya kaynaklı olsa da Ukrayna’ya ait İHA’lar da sınırları geçti.
Romanya savunma sektöründen, olaylar hakkında kamuoyuna açıklama yapma yetkisi bulunmayan bir kaynak, Associated Press’e yaptığı açıklamada saldırıların Ukrayna ekonomisine zarar vermeyi amaçladığını ve “şu anda hedefin Romanya olmadığını” söyledi.
Kaynak, “Bütün yaz boyunca her türden İHA enkazını aradık. Suda, denizde ve havada kullanılan İHA’ların parçalarını, suda ve sahillerdeki enkazları topladık” dedi. Bu durumun sürmesi halinde birilerinin harekete geçmesi gerektiğini belirtti.
Türkiye'nin planı
Kaynak, Türkiye’nin Karadeniz’e kıyısı olan bütün ülkeleri, askeri açıdan güvenli bir koridordan geçen konvoylara refakat edecek bir görev planlamak üzere bir araya getirmek istediğini duyduğunu da söyledi.
Kaynak, “Türkiye’nin gemileri için aynı şeyi söyleyemem ama Romanya gemilerinde İHA saldırılarına karşı koruma sağlayacak hava savunma sistemleri bulunmuyor” dedi. Bu nedenle askeri gemilerin ticari gemilere refakat etmesinin donanma açısından yüksek risk taşıyacağını ifade etti.
Romanya Savunma Bakanlığının açıklamasına göre Romanya, Bulgaristan ve Türkiye, temmuz ayında Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu kapsamındaki deniz iş birliği anlaşmasını genişletti.
Yeni düzenlemeyle görev grubunun faaliyet alanına “kritik deniz altı altyapısının korunması” da eklendi. Bakanlık, düzenlemenin Romanya’nın münhasır ekonomik bölgesinde sürekli bir deniz kuvveti varlığını da kapsayacağını bildirdi.
Ticari gemilerin çoğu, başka bir ülkede yerleşik şirketlere ait olmasına rağmen farklı bir ülkenin bayrağını taşıyor.
Kaynak, “Romanya ve Türkiye neden, örneğin Arjantinli bir şirketin sahip olduğu Bermuda bayraklı bir gemiye, Mısır’dan birkaç yüz ton tahıl taşımak için refakat etsin? Bu iş kolay değil” dedi.
Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, çarşamba günü yaptığı açıklamada ülkesinin ekim ayı sonuna kadar NATO’nun Drone Edge projesine katılmayı planladığını söyledi. Temmuz ayında başlatılan ve Romanya’nın da katıldığı girişim, önümüzdeki beş yıl içinde “İHA’lara karşı savunma kapasitesine” 40 milyar dolardan fazla yatırım yapılmasını amaçlıyor.
Tahıl danışmanlık şirketi Agricolumn’un kurucusu Cezar Gheorghe, Associated Press’e yaptığı açıklamada İHA olaylarının Romanya’nın Karadeniz kıyısındaki Köstence Limanı’nda ticareti olumsuz etkilemediğini söyledi. Gheorghe’ye göre asıl endişe, daha geniş Karadeniz bölgesinde sigorta maliyetlerinin yükselmesi.
Gheorghe, “Risk primi yükseliyor. Örneğin Türkiye’den, Boğaz’dan geçerek bu bölge üzerinden Köstence’ye gelmek isteyen herkes daha yüksek sigorta maliyetleriyle karşılaşacak” dedi.
Kaynak: Gazete Oksijen
