Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin üzerinden dört yılı aşkın süre geçerken Kiev yönetimi, savaşın binlerce kilometre uzağındaki Antarktika’daki varlığını da stratejik öncelik olarak koruyor.
Politico'nun aktardığına göre Ukraynalı bilim insanlarının görev yaptığı Vernadsky Araştırma Üssü, ülkenin yalnızca bilimsel çalışmalar yürüttüğü bir merkez değil, aynı zamanda Rusya’ya karşı diplomatik mücadelede kullandığı önemli bir araç haline geldi.
Antarktika Yarımadası açıklarında bulunan üs, Ukrayna’ya kıtanın yönetiminde söz hakkı veren Antarktika Antlaşması sisteminde temsil olanağı sağlıyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha şubat ayında kabul edilen yeni kutup stratejisinde Antarktika’daki varlığı “ulusal çıkarların korunması için bir platform” olarak tanımladı.
Üste görev yapan meteorolog Anzhelika Hanchuk, savaş sırasında üssün faaliyetlerini durdurmanın “onu sonsuza dek kaybetmek anlamına geleceğini” söyledi. Hanchuk, Kiev’e yönelik füze saldırısı uyarılarını Antarktika’da telefonundan takip ettiğini anlattı.
Antarktika diplomasisinde savaş gerilimi
Antarktika’nın yönetiminden sorumlu 29 danışman ülkenin temsilcileri 11 Mayıs’ta Japonya’nın Hiroshima kentinde düzenlenecek Antarktika Antlaşması Danışma Toplantısı’nda bir araya gelecek. Toplantıda kril avcılığı, turizm ve doğal kaynak aramaları gibi başlıklar ele alınacak.
Ancak Ukrayna savaşı, kıtanın yönetim mekanizmasına da yansımış durumda. Ukrayna ve Batılı müttefikleri Rusya’ya karşı daha sert tutum alınmasını isterken Moskova ile Çin çevre koruma ve yeni deniz koruma alanları oluşturulması gibi girişimlere karşı çıkıyor.
Ukrayna Ulusal Antarktika Bilim Merkezi Direktörü Evgen Dykyi, Rusya’nın uluslararası hukuku ihlal eden politikalarının Antarktika’da da tehdit oluşturduğunu savundu.
Donald Trump yönetimindeki ABD ise önceki dönemde Ukrayna’ya verilen desteği geri çekti. ABD Dışişleri Bakanlığı, Antarktika toplantılarının “siyasallaştırılmaması” gerektiğini belirterek Rusya-Ukrayna savaşının gündeme taşınmasını eleştirdi.
Üs savaş sırasında da faaliyetini sürdürdü
Ukrayna, Vernadsky Üssü’nü 1996 yılında Birleşik Krallık’tan sembolik olarak 1 sterline satın almıştı. Daha önce Faraday İstasyonu adıyla faaliyet gösteren üs, Ukraynalı bilim insanı Volodymyr Vernadsky’nin adıyla yeniden açıldı.
Rusya’nın 2022’de başlattığı işgal sırasında üs için seçilen ekip Polonya üzerinden Şili’ye giderek Antarktika’ya ulaştı. Ekipte yer alan bilim insanları, ülkelerinin varlığını sürdürüp sürdüremeyeceğinden bile emin olmadıklarını anlattı.
Savaşın başlamasından bu yana Ukrayna Antarktika programında görev alan 32 kişi orduya katıldı. Bunlardan sekizi ağır yaralandı. Daha önce dört kez Antarktika’ya giden teknisyen Yuriy Lyshenko ise mayın patlamasında bacağını kaybetmesine rağmen protezle yeniden üsse döndü.
Bilimsel işbirliği diplomatik araca dönüştü
Ukrayna, Antarktika’daki faaliyetlerini diplomatik ilişkilerini güçlendirmek için de kullanıyor. Meksika ve Kolombiya’dan bilim insanları Ukrayna’nın desteğiyle Vernadsky’de araştırmalar yürütüyor. Türkiye, Avrupa Birliği ülkeleri ve Birleşik Krallık’la da ortak kutup projeleri sürdürülüyor.
Ukrayna’ya ait “Noosfera” adlı buzkıran gemisi de savaş sonrası önemli bir diplomatik araca dönüştü. Gemi, başka ülkelere lojistik destek sağlayarak Kiev yönetimine gelir kazandırıyor.
Rusya’ya “Antarktika” suçlaması
Ukrayna ve Batılı ülkeler, Rusya’yı Antarktika kıyılarında petrol, gaz ve değerli maden aramakla suçluyor. Antarktika Antlaşması’nın çevre protokolü, 2048’e kadar kıtada doğal kaynak çıkarılmasını yasaklıyor.
ABD yönetimi 2024 yılında Rus araştırma gemisi Alexandr Karpinsky’ye yaptırım uygulamıştı. Gemi, “maden ve doğal kaynak araştırmaları yürütmekle” suçlanmıştı.
Ukrayna heyeti bu yılki toplantıda ayrıca Rusya’nın ilhak ettiği Kırım’da tutuklanan Ukraynalı deniz biyoloğu Leonid Pshenichnov’nun durumunu gündeme taşımayı planlıyor. Rusya, Pshenichnov’u “vatana ihanet” suçlamasıyla tutukladı.
Vernadsky Üssü’nde ikinci kışını geçiren Hanchuk ise Antarktika’daki varlığın Ukrayna için kritik olduğunu söyledi:
“Orada bulunmak bize söz hakkı veriyor. Aynı masada oturmak, görüşümüzün de önemli olduğu anlamına geliyor.”
Kaynak: Gazete Oksijen
