WSJ'nin bildirdiğine göre Ukrayna, yıllardır Rus enerji tesislerini hedef alıyor. Ancak son dönemde kullanılan İHA ve füzelerin hem sayısı hem de vurucu gücü önemli ölçüde arttı. Bu sayede Kiev yönetimi, Sibirya'da Moskova'ya yaklaşık 1.900 kilometre uzaklıktaki Tyumen'deki rafinerileri dahi vurmayı başardı. Ayrıca 18 Haziran'da Moskova'nın ana rafinerisine düzenlenen ve yoğun hava savunmasını aşarak tesisi devre dışı bırakan saldırı, mevcut krizin dönüm noktası olarak görülüyor.
Berlin merkezli Carnegie Russia Eurasia Center'da kıdemli araştırmacı olarak görev yapan, daha önce Gazprom Neft'in strateji bölümünü yöneten Sergey Vakulenko'ya göre 20 Haziran itibarıyla Rusya'nın toplam rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 28'i devre dışı kalmış durumda.
Vakulenko, "Bütün bunlar Ukrayna'nın kullanabildiği İHA sayısındaki keskin artıştan kaynaklanıyor. Sorun artık lojistik ya da piyasa dengesizliği değil; fiziksel olarak yakıtın bulunamaması" değerlendirmesinde bulundu.
Rusya ilk kez yakıt ithalatını planlıyor
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, Rusya'nın onlarca yıl sonra ilk kez yakıt ithalatına hazırlanacağını açıkladı. Peskov, Moskova'nın isimlerini açıklamadığı bazı ülkelerle görüşmeler yürüttüğünü söyledi.
Uzmanlara göre oluşan büyük açığı ancak Hindistan gibi uzak ülkelerdeki rafineriler kapatabilir. Ancak bu yakıtın deniz yoluyla Rusya'ya ulaşması haftalar sürecek ve savaş harcamaları nedeniyle zaten büyük baskı altında bulunan Rus bütçesine ek yük getirecek.
Bir dönem dünyanın en büyük petrol ürünü ihracatçıları arasında yer alan Rusya, Ukrayna saldırılarının yoğunlaşmasıyla birlikte aylardır benzin ve jet yakıtı ihracatını durdurmuş durumda. Putin ise pazar günü yaptığı açıklamada dizel ihracatını da yasaklamayı değerlendirdiklerini söyledi.
Moskova'da bile uzun kuyruklar oluştu
Yakıt sıkıntısı ülke genelinde hissediliyor ancak etkileri bölgelere göre değişiyor.
Savaşın etkilerinden bugüne kadar büyük ölçüde uzak kalan Moskova'da son günlerde çok sayıda akaryakıt istasyonu kapandı. Açık olan istasyonlarda ise sürücüler saatlerce sıra beklemek zorunda kalıyor.
Özellikle Sibirya ve Kuzey Kafkasya'nın bazı bölgelerinde vatandaşlar depolarını doldurabilmek için gece boyunca kuyrukta beklediklerini aktardı. Sibirya'daki İrkutsk bölgesinde ise kilometrelerce uzayan araç kuyrukları nedeniyle hükümet taşınabilir tuvaletler yerleştirmeye başladı.
Rusya'nın büyük bölümünde bidonlara benzin doldurulması yasaklandı. Otomobillere tek seferde yaklaşık 19 litreye kadar yakıt satışı sınırı getirildi. Dizel sıkıntısı ise şimdilik daha sınırlı seviyede bulunuyor. Bunun nedeni Rusya'nın dizel üretim kapasitesinin benzine kıyasla daha yüksek olması.
Yerel kısıtlamalar başladı
Gerilim giderek artıyor. Batı Rusya'daki Oryol bölgesi yönetimi, yakıt satışını yalnızca bölgede kayıtlı araçlarla sınırlandırmayı ve araç başına haftada bir kez yakıt verilmesini planlıyor.
Krasnodar bölgesindeki bazı istasyonlarda ise Kırım'dan yakıt almaya gelen sürücüler ile yerel halk arasında kavgalar yaşandı. Ukrayna'nın İHA saldırıları nedeniyle Kırım'da tüm yakıt satışları durdurulmuştu. Krasnodar'ın en büyük rafinerilerinden biri de pazar günü vuruldu.
Ülke genelinde QR kodlarından elle hazırlanan sıra listelerine kadar çeşitli doğaçlama yakıt dağıtım sistemleri uygulanmaya başlandı. Bu görüntüler birçok kişiye Sovyet dönemindeki kıtlık uygulamalarını hatırlattı.
"Sosyal kriz siyasi krize dönüşebilir"
Novaya Gazeta ve New Times için çalışan Moskova merkezli siyaset analisti Andrei Kolesnikov, "Yakıt konusunda açık şekilde toplumsal bir kriz var ve bu zamanla siyasi krize dönüşebilir. Ancak şu an için ciddi sonuçlar doğurmuş değil" dedi.
Kolesnikov'a göre bu durum toplumdaki savaş yorgunluğunu artırıyor.
Kolesnikov şöyle devam etti:
"İnsanlar durumu değiştirecek araçlara sahip olmadıkları için yalnızca yetkililerden ve savaşın bitmemesinden şikâyet ediyorlar"
Seçimler öncesi Kremlin üzerindeki baskı artıyor
Yakıt sıkıntısı, eylül ayında yapılması planlanan Rusya parlamento seçimleri öncesinde yaşanıyor.
Seçimlerin özgür ya da adil geçmesi beklenmese de uzmanlara göre seçim dönemleri vatandaşların memnuniyetsizliklerini dile getirebildikleri nadir dönemlerden biri olarak görülüyor. Bu nedenle Putin'in seçim sürecinin bu kriz nedeniyle gölgelenmesini istemediği belirtiliyor.
Moskova'da yaşayan bir vatandaş, eşinin benzin alabilmek için iki saatten fazla kuyrukta beklediğini belirterek bunun seçim öncesinde hükümete bakışlarını etkileyeceğini söyledi.
Putin ateşkese sıcak bakmıyor
Putin hafta sonu yaptığı açıklamalarda Ukrayna ile ateşkes arayışında olmadığını ve Rusya'nın uzun menzilli saldırılarını sınırlandırmayı da düşünmediğini söyledi.
Böyle bir anlaşma Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırılarını sona erdirebilecek olsa da Putin, bunun Moskova'nın çıkarlarına uygun olmadığını savundu. Rus lider, ülkesinin ateş gücü açısından üstünlüğe sahip olduğunu ifade etti.
Rus yetkililer ilk etapta yakıt sıkıntısını fırsatçılar ve panik alımlarıyla açıklamaya çalışırken Putin pazar günü ilk kez ülkede gerçek bir yakıt açığı bulunduğunu kabul etti.
"Maalesef akaryakıt istasyonlarında kuyruklar var ve zaman zaman istenilen benzin türü bulunamıyor. Yaz döneminde çiftçiler ve tarım işletmelerinin yaşadığı sıkıntıların da farkındayız. Hasat buna bağlı"
Putin'in açıklaması krizin boyutunu gösteriyor
Almanya Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü ekonomistlerinden Janis Kluge, yakıt sorununa doğrudan Putin'in değinmesinin krizin ulaştığı boyutu ortaya koyduğunu söyledi.
Kluge, "Kriz artık o kadar yaygın hale geldi ki Putin'in bu konu hakkında konuşmaması tehlikeli olurdu. Aksi halde gerçeklerden kopmuş görünebilirdi. Bu durum Kremlin'in ciddi şekilde endişelendiğini gösteriyor" dedi.
Düşük kaliteli yakıt yeniden gündemde
Krizin etkilerini hafifletmek amacıyla Rus yetkililer daha düşük kaliteli yakıtların satışına yeniden izin verdi.
Kommersant gazetesine göre hükümet, 2013'ten beri yasak olan Euro-2 standartlarındaki düşük kaliteli benzinin yeniden üretilmesini de değerlendiriyor. Euro-2 yakıt modern motorlara zarar verebilse de eski model araçlarda kullanılabiliyor.
Fiyatlar yükselmeye başladı
Rusya'da akaryakıt fiyatları küresel ölçekte hâlâ düşük seviyelerde bulunuyor. Devlete ait akaryakıt istasyonlarında benzinin litre fiyatı 80 rublenin altında seyrediyor.
Ancak bağımsız istasyonlar son bir haftada fiyat artırmaya başladı. Yakıt kuyruklarında kaybedilen zaman nedeniyle taksi ücretleri ile taşımacılık maliyetleri de yükseliyor.
Buna karşılık Rus yönetimi perakende akaryakıt fiyatlarına ilişkin verilerin yayımlanmasını sınırlandırdı ve fırsatçılık yaptığı iddia edilen kişi ve şirketlere yönelik operasyonlar başlattı.
Eski Rusya Merkez Bankası danışmanı ve Carnegie Russia Eurasia Center araştırmacısı Alexandra Prokopenko ise şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bu kriz psikolojik etkenlerle daha da büyüyor. İnsanlar durumun kötüleşeceğini düşündükleri için yakıt stoklamaya çalışıyor. Yetkililer bilgi sakladıkça insanlar kendilerine anlatılandan daha büyük bir kriz yaşandığını düşünmeye başlıyor"
Karaborsada litre fiyatı 500 rubleyi aştı
Yakıt satışlarının tamamen durdurulduğu Kırım'da karaborsada benzinin litre fiyatının 500 rublenin üzerine çıktığı bildiriliyor.
Sibirya'daki Çita bölgesinde ise sosyal medya paylaşımlarına göre bazı kişiler, 48 saat süren akaryakıt kuyruğunda öne geçme hakkını 35 bin ruble karşılığında satıyor.
Ukrayna son üç yıldır Rus rafinerilerini hedef alıyor. Geçen yıl yaşanan daha sınırlı yakıt sıkıntıları kısa sürede giderilmişti.
Ancak bu yıl saldırıların temposu Rusya'nın onarım kapasitesini aşmış durumda. Uluslararası yaptırımlar nedeniyle gerekli ekipmanların ithalatı da mümkün olmadığı için rafinerilerin yeniden devreye alınması giderek zorlaşıyor.
Ukraynalı uzun menzilli saldırı İHA'ları üreten Fire Point şirketinin Üst Yöneticisi (CEO) ve Teknoloji Direktörü (CTO) Iryna Terekh ise iki yıl önce Moskova'da yakıt sıkıntısı yaşanacağını hayal bile etmediğini söyledi.
Terekh, "Zafer yolunda ilerlediğimiz hissine sahibim. Onları sürekli vurmaya devam ediyoruz ve tünelin ucundaki ışığı görmeye başlıyorum" dedi.
