ABD'nin 100 milyar dolarlık sığır eti sektörü, hayvan arzındaki daralma nedeniyle küçülüyor. Yıllarca süren ekonomik zorluklar ve kuraklık, ülkenin sığır varlığını son 75 yılın en düşük seviyesine indirdi.
Hayvan arzındaki düşüş, market ve restoranlarda biftek ile hamburger fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı. Sürülerin yeniden büyütülmesinin uzun zaman alması nedeniyle yüksek fiyatların yıllarca devam edebileceği değerlendiriliyor. Artan hayvan maliyetlerini müşterilerine tam olarak yansıtamayan et işleme şirketleri ise zarar ediyor. Üstelik tesislerin kapanması, hayvan sayısı yeniden arttığında sektörün ihtiyaç duyacağı işleme kapasitesini de azaltıyor.
Tyson ve rakipleri tesislerini kapatıyor
Daralmanın dikkat çeken örneklerinden biri, Tyson Foods'un Utah eyaletindeki Eagle Mountain tesisi oldu. Şirket, 300 milyon dolarlık yatırımla kurulan ve yalnızca beş yıldır faaliyet gösteren fabrikayı kapattı. Sığır kesiminin yapılmadığı tesiste etler biftek, rosto ve kıyma gibi ürünlere dönüştürülerek paketleniyordu. Gelişmiş otomasyon sistemleriyle donatılan fabrikada 700'den fazla kişi çalışıyordu.
Tyson'ın dönemin CEO'su Donnie King, kapanış kararını duyurduğu mesajında şirketin sığır eti faaliyetlerinin tarihi hayvan kıtlığı nedeniyle zorlandığını ve tedarik kısıtlarının sürmesinin beklendiğini belirtmişti. Şirket, Nebraska'daki büyük bir kesimhanesini de bu yılın başında kapattı. Yeniden yapılanma kapsamında Illinois'deki başka bir kesimhanenin kapanması ve Washington'daki bir tesisin satılması da planlanıyor. Rakiplerden JBS Pennsylvania'daki bir kesimhaneyi kapatırken Cargill, Wisconsin'deki kıyma paketleme tesisinin faaliyetlerine son verdi.
İşleme şirketlerinin zararı 1 milyar doları aşabilir
Tyson ve JBS'nin ABD'deki sığır eti işletmelerinin bu yıl toplamda 1 milyar dolardan fazla zarar etmesi bekleniyor. Tyson'ın sığır eti biriminin üst üste dördüncü yılını da zararla tamamlayacağı öngörülüyor.
Geçen yıl günde yaklaşık 28 bin sığır kesebilen Tyson'ın kapasitesinin, kapanışlar ve Washington'daki tesisin planlanan satışı sonrasında yaklaşık 18 bine gerilemesi bekleniyor. ABD'de sığır etinin yaklaşık yüzde 85'i Tyson, Cargill, JBS ve National Beef tarafından işleniyor.
Sektör analistleri, kapanan kesimhanelerin nadiren yeniden açıldığına dikkat çekiyor. Yeni tesis kurmak ise yüksek yatırımın yanı sıra çevre izinleri, özel atık su arıtma altyapısı ve çok sayıda çalışan gerektiriyor. Tarım piyasaları araştırma şirketi Terrain'in kıdemli analisti Don Close, kaybedilen işleme kapasitesini geri kazanmanın oldukça zor olduğunu belirtiyor.
Kuraklık ve yükselen maliyetler sürüleri küçülttü
Sektördeki sorunlar, salgın döneminde et işleme tesislerinin geçici olarak kapanmasıyla derinleşti. Tesisler yeniden faaliyete geçtikten sonra da tam kapasiteyle çalışmak için yeterli işçi bulmakta zorlandı.
İşleme kapasitesindeki düşüş canlı hayvan fiyatlarını geriletti. Hayvanlarını daha uzun süre elinde tutan üreticilerin maliyetleri ve borçları arttı. Ardından yüksek enflasyon; yakıt, yem ve ekipman giderlerini yükseltti. Son yıllarda Oklahoma'ya kadar uzanan geniş bir bölgeyi etkileyen kuraklık da meraları kuruttu. Hayvanlarını beslemekte zorlanan üreticiler sürülerini küçültmek için satışa yöneldi.
Bugün ise azalan hayvan arzı, üretici fiyatlarını yukarı taşıyor. Sektör analistleri, yetiştiricilerin bu yıl sığır başına yaklaşık bin dolar kar elde ettiğini, et işleme tesislerinin ise hayvan başına yaklaşık 100 dolar zarar ettiğini tahmin ediyor.
Damızlık fiyatları da hızla yükseliyor
Hayvan arzındaki daralma damızlık fiyatlarına da yansıdı. Kaliforniyalı yetiştirici Tom Donati'nin bu yıl düzenlediği müzayedede bir boğanın ortalama satış fiyatı 13 bin 601 dolara ulaştı. Bu tutar geçen yıl 10 bin 482 dolar, 2024'te ise 7 bin 874 dolardı. Yüksek fiyatlar üreticileri daha fazla hayvan yetiştirmeye teşvik etse de sürülerin büyümesi zaman alıyor. Sığırların kesim ağırlığına ulaşması yaklaşık 18 ila 22 ay sürüyor. Tavuklarda bu süre yaklaşık altı hafta, domuzlarda ise altı ay.
Bloomberg HT'e göre üreticiler ayrıca ithalatın artmasından, tüketici talebinin düşmesinden ve tesis kapanışlarının hayvan alımında rekabeti azaltmasından endişe ediyor. Bu belirsizlikler, sürülerini büyütme kararlarını zorlaştırıyor. Oklahoma Eyalet Üniversitesi Tarım Ekonomisi Profesörü Derrell Peel, hayvan sayısında artış görülmesi için zamana ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Peel, yüksek fiyatların henüz sona ermediğini ve sektörün durumunun düzelmeden önce daha da kötüleşebileceğini söylüyor.
İthalatın arz içindeki payının rekor kırması bekleniyor
Trump yönetiminin et fiyatlarını düşürmek için başvurduğu yöntemlerden biri de ithalatı artırmak oldu. ABD Tarım Bakanlığı, ithalatın bu yıl ülkenin sığır eti arzındaki payının yüzde 20'ye ulaşacağını tahmin ediyor. Bu oran son on yılda yüzde 10 ile yüzde 15 arasında değişmişti.
Trump, ağustos sonunda geçici olarak 300 bin ton sığır eti ithalatına izin verecek bir plan duyurmuş ve ithal etlerin piyasa fiyatlarının yüzde 25 altında satılacağını açıklamıştı. Ancak Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu, planın ülke genelindeki fiyatları düşürme etkisinin şu ana kadar sınırlı kaldığını belirtiyor. Kuruluşa göre bazı marketlerde yalnızca birkaç sentlik indirimler görüldü.
Tesis kapanışları üreticilerin maliyetlerini artırıyor
Kesimhanelerin kapanması, üreticileri hayvanlarını daha uzak bölgelere taşımak zorunda bırakıyor. Illinois'deki Tyson tesisine hayvan satan besici BJ Weber, kapanışın ardından bölgedeki alım fiyatlarının hayvan başına yaklaşık 300 dolar düştüğünü söylüyor.
Virginia'da yaklaşık 800 ineği bulunan Craig Hammond da daha uzun nakliye mesafelerinin maliyetleri artırdığına dikkat çekiyor. Hammond'a göre kazançlarından emin olamayan üreticilerin sürülerini büyütmesi giderek zorlaşıyor. Böylece hayvan arzındaki daralma, üreticilerden et işleme şirketlerine kadar sektörün farklı kesimlerini etkilemeye devam ediyor.
Kaynak: Diğer
