Orta Doğu'daki savaşın küresel tedarik zincirlerine etkisi büyüyor. Petrol ve doğal gaz piyasalarında yaşanan arz sorunları, tarımsal üretimin kritik hammaddelerinden kükürtün fiyatını da yükseltti. Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat aksamaları nedeniyle ton fiyatı 800 doları aşan kükürtün, gübre üretim maliyetlerini artırarak küresel gıda fiyatları üzerinde yeni bir baskı oluşturmasından endişe ediliyor.
Dünya gazetesinin Oilprice'ın 19 Ekim tarihli analizinden aktardığına göre, Basra Körfezi'nden yapılan sevkiyatların aksaması, özellikle fosfatlı gübre üreticilerini zor durumda bırakıyor. Yüksek enerji fiyatları ve olumsuz hava koşullarının da etkisiyle tarımsal üretim maliyetlerinin daha da artabileceği belirtiliyor.
Kükürt fiyatları 800 doları aştı
İran savaşı öncesinde Orta Doğu menşeli kükürtün ton fiyatı yaklaşık 500 dolar seviyesindeyken son dönemde 800 doların üzerine çıktı. Kanada menşeli kükürt için bazı alıcıların haziran ayında ton başına 1000 doların üzerinde ödeme yaptığı, bunun da rekor seviyeye karşılık geldiği aktarıldı.
Fiyatlardaki artışın başlıca nedenlerinden biri, küresel enerji ve hammadde taşımacılığının en önemli güzergâhlarından Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sevkiyat sorunları.
Analize göre savaş öncesinde dünya kükürt arzının yaklaşık yüzde 24'ü Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu. Ancak çatışmaların başlamasından sonra bu güzergâhtan gerçekleştirilen sevkiyatların miktarına ilişkin güvenilir veriler bulunmuyor.
Kükürt neden gıda fiyatlarını etkiliyor?
Kükürt, tarımsal üretimde kullanılan fosfatlı gübrelerin üretimi için kritik önem taşıyor. Bu gübrelerin üretiminde kullanılan sülfürik asidin temel hammaddesini kükürt oluşturuyor.
Dünya genelinde üretilen sülfürik asidin yaklaşık yüzde 50'si gübre sektöründe kullanılıyor. Bunun yüzde 42,5'i fosfatlı gübrelerin, yüzde 7,5'i ise diğer gübre türlerinin üretimine ayrılıyor.
Kükürt fiyatlarındaki yükseliş, sülfürik asit ve dolayısıyla gübre üretim maliyetlerini artırıyor. Gübre fiyatlarının yükselmesi ise çiftçilerin daha az gübre kullanmasına neden olabiliyor.
Özellikle fosfor ihtiyacı yeterince karşılanamayan tarım arazilerinde gübre kullanımının azalması, verim kaybına yol açabiliyor. Bu durum tarımsal üretimi sınırlandırarak gıda fiyatlarında artış riskini beraberinde getiriyor.
Tarım ve madencilik sektörü aynı hammadde için yarışıyor
Kükürt piyasasındaki sorunların tek nedeni sevkiyat aksamaları değil. Madencilik sektöründen gelen güçlü talep de fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor.
Kükürtten elde edilen sülfürik asit, bakır ve uranyum gibi madenlerin cevherden ayrıştırılması için kullanılıyor. Bu metallerin fiyatlarındaki artış, madencilik şirketlerinin yükselen hammadde maliyetlerini karşılamasını kolaylaştırıyor.
Gübre üreticileri ise aynı maliyetleri karşılamakta zorlanıyor. Çünkü artan gübre fiyatlarını zaten yüksek yakıt ve üretim giderleriyle mücadele eden çiftçilere yansıtmak her zaman mümkün olmuyor.
Bu nedenle madencilik sektörünün güçlü talebi, tarım sektörünün kükürt tedarikinde daha fazla zorlanmasına yol açabilir.
Kükürt üretiminin yüzde 90'ı petrol ve doğal gaza bağlı
Kükürt arzındaki kırılganlığın bir başka nedeni de üretimin büyük ölçüde enerji sektörüne bağımlı olması.
Oilprice'ın analizine göre dünyadaki kükürt üretiminin yaklaşık yüzde 90'ı petrol ve doğal gazın işlenmesi sırasında yan ürün olarak elde ediliyor.
Geçmişte doğrudan madenlerden çıkarılan kükürt, enerji sektöründen daha düşük maliyetle elde edilmeye başlanmasının ardından büyük ölçüde bu kaynaklara bağımlı hale geldi.
Ancak daha önce kapatılan kükürt madenlerinin kısa sürede yeniden faaliyete geçirilmesi kolay değil. Bu durum, petrol ve doğal gaz sektöründeki üretim veya sevkiyat sorunlarının kükürt arzına yansımasını daha da önemli hale getiriyor.
El Nino riski de gündemde
Küresel tarım piyasalarını tehdit eden bir diğer gelişme ise El Nino hava olayının olası etkileri. Analizde, güçlü bir El Nino yaşanması durumunda bazı bölgelerde kuraklık, diğer bölgelerde ise aşırı yağışların tarımsal üretimi olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
Yüksek gübre ve yakıt maliyetlerinin olumsuz hava koşullarıyla birleşmesi, gelecek yılın mahsul verimi üzerinde baskı oluşturabilir.
Ancak bu risklerin küresel çapta kesin bir gıda kıtlığına yol açacağına ilişkin bir öngörü bulunmuyor. Gıda fiyatları üzerindeki nihai etki, kükürt arzının seyrine, tarımsal üretim koşullarına ve ülkelerin alacağı önlemlere bağlı olacak.
