Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kıdemli Ekonomisti Yasemin Barlas ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başuzmanı Şebnem Oğuz, bankanın "Merkezin Güncesi" isimli blogunda jeopolitik gelişmelerin Türkiye'nin dış ticaretini nasıl şekillendirdiğine ilişkin bir analiz yayımladı.
"Jeopolitik gelişmeler, enerji fiyatları ve küresel tedarik zincirleri kanallarıyla dış ticaret dengesi üzerinde baskı oluşturabiliyor. Bu nedenle, 2026 yılı şubat ayı sonunda başlayan ABD/İsrail-İran savaşının da Türkiye’nin dış ticaret görünümünü zayıflatması bekleniyordu. Ancak ikinci çeyrek verileri farklı bir tablo ortaya koydu" görüşünün öne çıktığı analizde enerji ithalatındaki belirgin artışa rağmen ihracatın güçlü seyrettiği belirtildi. Savaşın en hızlı yansımasının enerji piyasalarında görüldüğü vurgulanırken Brent petrolde yıllık bazda yüzde 55,2, doğal gazda ise yüzde 28,2 oranında yükseliş yaşandığı hatırlatıldı.
"Yukarı yönlü riskler tamamen ortadan kalkmış değil"
Buna paralel olarak, takvim etkilerinden arındırılmış enerji ithalatını yıllık bazda yüzde 32,4 arttığı ifade edildi. Söz konusu artışta enerji ithalatının kompozisyonuna ek olarak mevcut tedarik anlaşmaları, spot fiyattan alımların oranı ve tedarik süreleri de rol oynadığının altı çizildi. Analizde "Son dönemde fiyatlarda başlayan normalleşme enerji ithalatındaki artışların yavaşlayacağına işaret etse de fiyat gelişmelerinin gecikmeli etkileri nedeniyle kısa vadede enerji ithalatı üzerindeki yukarı yönlü riskler tamamen ortadan kalkmış değil" vurgusu da öne çıktı.
İlk bakışta bu görünümün, enerji ithalatındaki artışın dış ticaret dengesini de bozacağı izlenimi verdiği fakat enerji fiyatlarının tek başına dış dengeyi belirlemediğine dikkat çekildi.
Enerji tarafındaki olumsuz görünüme rağmen ikinci çeyrekte ihracatın hem yıllık hem de çeyreklik bazda güçlü bir artış gösterdiğine işaret edildi. İran savaşının başlamasından sonra mart ayında Orta Doğu ülkelerine yapılan ihracatta keskin bir düşüş yaşansa da ikinci çeyrekte bölgeye yapılan ihracatta toparlanma görüldüğü değerlendirildi. Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizliğin ve uzayan teslim süreleri ile artan navlun ve sigorta maliyetlerinin Avrupa merkezli alıcıları Türkiye'ye yönlendirdiği yorumu yapıldı. Son yıllarda savunma sanayinde gerçekleştirilen kapasite ve teknoloji yatırımlarının da yüksek katma değerli üretimin ihracata katkısını arttırdığı belirtildi.
Analizin sonuç kısmında ikinci çeyrekte enerji fiyatlarındaki yükselişin dış ticaret dengesi üzerindeki olumsuz etkisinin ihracattaki güçlü seyir sayesinde önemli ölçüde dengelendiği ifade edildi.
Enerji fiyatlarında başlayan normalleşme çerçevesinde savaşın cari açık üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü risklerin önceki aylara kıyasla azaldığı değerlendirmesi yapıldı.
Kaynak: Gazete Oksijen
