24 Temmuz 2024, Çarşamba Gazete Oksijen
Haber Giriş: 27.04.2023 17:55 | Son Güncelleme: 27.04.2023 17:56

Wall Street Journal analizi: Ekonomi Erdoğan'ın seçimdeki en büyük mücadelesi

14 Mayıs seçimlerine sayılı günler kaldı. Dış basında da seçime dair analiz ve tahminler yayınlanıyor. Wall Street Journal gazetesi, ekonomik kriz nedeniyle muhafazakar illerde bile Cumhurbaşkanı Erdoğan'a desteğin düştüğünü yazdı
Wall Street Journal analizi: Ekonomi Erdoğan'ın seçimdeki en büyük mücadelesi

Bir dönem milyonlarca insanı orta sınıfa yükselten lider olarak kutlanan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 20 yıllık iktidarının en ciddi meydan okumasıyla, ekonomiyi idare edişine yönelik seçmen öfkesinin ortasında gelecek ay yapılacak seçimlerde karşı karşıya. Son yıllarda artan gıda, enerji, ilaç ve diğer temel ihtiyaçların maliyeti, Türkiye'nin 85 milyonluk nüfusunun çoğunluğunun yaşam standardını alt üst etti. Pek çok Türk et, balık, alkol ve hatta sebze tüketimini azaltıyor. Diğerleri ise ikinci ve üçüncü işlerde çalışıyor ya da ülkeyi terk etmenin yollarını arıyor.

Deprem ekonomik zorlukları büyüttü

Hükümetin resmi rakamlarına göre Türkiye şu anda yüzde 51'in üzerinde bir oranla dünyadaki en yüksek enflasyon oranlarından birine sahip. Bağımsız ekonomistler enflasyonun yüzde 112 olduğunu tahmin ediyor. Şubat ayında Türkiye ve Suriye'yi sarsan yıkıcı depremler, hükümetin değerlendirmesine göre ülke ekonomisinin bu yılki tahmini büyüklüğünün yaklaşık yüzde 9'una denk gelen 103,6 milyar dolarlık hasara yol açarak Türk devletinin karşı karşıya olduğu ekonomik zorlukları derinleştirdi. Depremler her iki ülkede 56 binden fazla insanın ölümüne yol açtı, birçok şehir yıktı, fabrikalara ve tarım altyapısına zarar verdi.

"Bu seçim bıçak sırtında"

Ülkedeki ekonomik çalkantılar 14 Mayıs seçimleri öncesinde alışılmadık bir gerilim yaratıyor. Geçtiğimiz 20 yıl boyunca Erdoğan, cazibesi, siyasi zekası ve genişleyen baskısının birleşimiyle çoğunlukları topladı ve rakiplerini yendi. Ülkenin muhafazakar kalbinin attığı Kayseri'de bile Erdoğan'ın geleceği son derece belirsiz. Türkiye'nin orta kesimlerinde  yer alan bir milyondan fazla nüfuslu Kayseri, bir zamanlar Erdoğan ve partisi için önemli bir bölgeydi. Ülkenin 2018'deki son genel seçimlerinde seçmenlerin yüzde 70'inden fazlası cumhurbaşkanını destekledi. Erdoğan'ın Adalet ve Kalkınma Partisi'nin Kayseri'deki yerel teşkilatının yönetim kurulu üyesi Mustafa Seven, "Bu seçim bıçak sırtında. Kaybedeceğimizi sanmıyorum ama o kadar rahat da değiliz" dedi. 

Mobilya, halı, demir işleri, tekstil ve diğer ürünleri üreten iki binden fazla fabrikaya ev sahipliği yapan bölge, aynı zamanda Erdoğan'ın iktidardaki ilk on yılında yaşanan ekonomik patlamanın sembolü haline gelen bir sanayi merkezi. Bölgenin Anadolu Kaplanları olarak bilinen iş dünyası liderleri, 2000'li yılların başındaki yükselişi sırasında AKP'nin finansmanına yardımcı oldu.

Kökleri Karadeniz'in doğu kıyılarına dayanan bir ailenin çocuğu olarak İstanbul'un bir mahallesinde doğan Erdoğan, ilk olarak İstanbul'un işçi sınıfı mahallelerine su getiren ve sokakları çöp dağlarından temizleyen genç bir belediye başkanı olarak iktidara geldi. İslamcı imalar içeren bir şiir okuduğu için kısa bir süre hapiste kaldıktan sonra 2002'deki seçimlerde başbakanlığa yükseldi ve Türkiye'nin dindar seçmenlerini destekleyerek ekonominin büyümesine ve Türkiye'nin küresel hedefleri olan bir güce dönüşmesine yardımcı olan devasa altyapı projelerine yatırımı artırdı. Şimdi ise, yükselen enflasyon ve değer kaybeden para birimi ülke ekonomisini sarsarak hem vatandaşların hem de işletmelerin üzerinde stres yaratıyor.

"Pembe bir tablo çiziliyor ama öyle değil"

Bir süpermarketler zincirinin sahibi ve Kayseri Sanayici ve İşadamları Derneği Başkanı İbrahim Yılmaz, "Ekonomi yavaşlıyor. Enflasyon en önemli faktör. İnsanların cebinde para kalmadı" diyerek seçmenlerin hükümete karşı dönmesini beklediğini söyledi. Kayseri'nin eski çarşısında peynir, tereyağı ve kurutulmuş et satan bir dükkanın 30 yaşındaki işletmecisi Mehmet Arcakaya, geçmişte Erdoğan'a ve AKP'ye oy verdiğini ancak bu seçimde büyük ölçüde ekonominin durumu nedeniyle rakiplerini desteklediğini belirtti. Arcakaya, "Hükümet pembe bir tablo çiziyor ama durum öyle değil. Dükkânımızdan yiyecek almaya gelen pek çok müşteri 'Çok pahalı' deyip gidiyor" dedi. 

Cumhurbaşkanı şu anda anketlerde en büyük rakibi, ülkenin en büyük muhalefet partisinin 74 yaşındaki lideri Kemal Kılıçdaroğlu ile başa baş gidiyor. Eski bir devlet memuru olan ve abartısız bir üsluba sahip Kılıçdaroğlu, hayat pahalılığını kampanyasının merkezi haline getirdi. Nisan ayının başlarında mutfak tezgahında çektiği bir videoda Erdoğan'ı artan soğan fiyatları nedeniyle eleştirdi, Erdoğan ise bu eleştiriyi reddetti. Erdoğan Denizli'de düzenlenen bir mitingde, "Bu ülkede soğan, patates ya da salatalık sorunu yok. Ne sorun varsa biz onları zaten çözdük" ifadelerini kullandı.

Ekonomi politikaları

Cumhurbaşkanı son yıllarda ekonomi üzerindeki kontrolünü genişletti. 2019'dan bu yana üç merkez bankası başkanı değişti ve kendi uzun süredir koruduğu ekonomik vizyonunu yönünde yetkilileri yönlendirdi. TÜİK verilerine göre Erdoğan'ın baskısı altında merkez bankası 2021'den başlayarak bir dizi faiz indirimi yaptı. Sonunda Türk lirası değerinin yarısından fazlasını kaybetti ve geçen yıl yüzde 85'e ulaşan enflasyon artışına katkıda bulunacak bir döviz krizine yol açtı. Türk hükümeti faiz indirimlerinin özellikle üretken sektörler ve ihracatçılar arasında ekonomik büyümeyi teşvik edeceğini savunuyor. Erdoğan ayrıca, modern tarih boyunca ekonomilerde gözlemlenenin aksine, düşük faiz oranlarının eninde sonunda daha düşük enflasyona yol açacağını söyledi.

İhracatçılar şikayetçi

Bu arada Türk hükümeti liranın daha fazla değer kaybetmesini önlemek için geçen yıl 100 milyar dolardan fazla döviz harcayarak ekonomistlerin deyimiyle fiili bir sabitleme yaptı ve bazı tahminlere göre zaten net negatif olan ülkenin dış varlıklarını zorladı. Erdoğan ekonomi politikasının imalat ve ihracatçılara yardımcı olmayı amaçladığını söyledi. Ancak sanayiciler mevcut politika karışımının aslında işlerine zarar verdiğini söylüyor. Artan enerji ve hammadde maliyetleri özel sektördeki birçok firmayı vurdu. Hükümetin dalgalanan lirayı yönetmesi ve kalifiye işçilerin ülkeden kaçması da işletmelerin karşılaştığı zorlukları artırdı. İhracatçılar, hükümetin lirayı kabul edilmeyen bir şekilde yönetmesinin de kendilerine zarar verdiğinden şikayetçi. 

Sendika liderleri, siyaset bilimciler ve yerel yetkililer, ekonomik sıkıntıların Erdoğan'ı geçmiş seçimlerde zafere taşıyan partizanlığın bir kısmına zarar verebileceğini savunuyor. İstanbul'daki Koç Üniversitesi'nde profesör ve ABD Merkez Bankası'nda eski bir ekonomist olan ayrıca Türkiye'deki seçmen davranışları üzerine yakın tarihli bir çalışmanın yazarlarından Selva Demiralp, "Ekonomik koşulların şu anda olduğu gibi kötüleştiğini hiç görmedik. Sonuçta önemli olan ailenize bakıp bakamadığınızdır" dedi.

Erdoğan ve iktidar partisi de milliyetçilik ve ulusal güvenlik temalarını vurgulayarak kampanyayı ekonomi konuşmalarından uzaklaştırmaya çalıştı. On yıllarını orduda geçiren ve daha önce hiç seçimlerde aday olmamış olan Savunma Bakanı Hulusi Akar, AKP'nin Kayseri'deki en büyük adayı. Akar seçim kampanyasını başlattığı konuşmasında, "Ülkemizin kalkınmasına katkıda bulunmak için ne gerekiyorsa yapacağız" dedi. 

"AKP'nin kalesi yok"

Kayseri'de ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) yetkilileri, geleneksel olarak Erdoğan için güvenli bölge olan yerlerde bile bu yılki seçimlerde iktidarı kazanabilecekleri konusunda iyimserlerdi. CHP'nin yerel milletvekili adaylarından Ümit Özer, "Sloganımız, artık AKP'nin kalesi yok" dedi.