ABD’de büyük şirketlerin işten çıkarmaları yapay zeka gerekçesiyle meşrulaştırdığı, ancak asıl nedenlerin çoğu zaman ekonomik olduğu iddia ediliyor. The Guardian’ın haberine göre, bazı CEO’lar iş gücü azaltımlarını “AI verimliliği” ile açıklarken, ekonomistler bunun gerçeği tam yansıtmadığını savunuyor.
Uzmanlara göre son dönemdeki toplu işten çıkarmalarda Trump yönetiminin gümrük tarifeleri, pandemi dönemindeki aşırı işe alımlar ve şirketlerin kâr maksimizasyonu çabaları, yapay zekadan daha belirleyici faktörler. Oxford Internet Institute’tan Fabian Stephany, bu durumu “AI washing” olarak tanımlıyor: Şirketlerin, teknolojik öncülük söylemiyle işten çıkarmaları daha kabul edilebilir göstermesi.
İnandırıcı olmayan tablolar
Danışmanlık şirketi Challenger, Gray & Christmas’ın Aralık 2025 raporuna göre, geçen yıl ABD’de 54 binden fazla işten çıkarma yapay zeka gerekçesiyle açıklandı. Buna karşın, aynı dönemde tarifeler yalnızca 8 bin civarında işten çıkarmanın nedeni olarak gösterildi. Yale Üniversitesi Budget Lab’in eş direktörü Martha Gimbel’e göre bu tablo “ekonomik olarak inandırıcı değil”.
Örneğin Amazon, ocak ayında 16 bin çalışanıyla yollarını ayırdı. Şirket yönetimi bu kararı yapay zekanın dönüştürücü etkisiyle ilişkilendirirken, CEO Andy Jassy daha sonra işten çıkarmaların ne mali ne de doğrudan AI kaynaklı olduğunu, daha çok “kurumsal kültürle” ilgili olduğunu söyledi.
'Henüz böyle bir AI yok bile'
Benzer şekilde Duolingo ve Hewlett-Packard da verimlilik ve yapay zeka vurgusuyla küçülme sinyali veren şirketler arasında yer aldı. Ancak pazar araştırma şirketi Forrester’a göre, ABD’deki işlerin yalnızca yüzde 6’sı 2030’a kadar otomasyona uygun. Forrester analistleri, “henüz çoğu mesleği ikame edebilecek olgun AI uygulamalarının bulunmadığını” vurguluyor.
Peki şirketler neden bunu yapıyor?
Uzmanlara göre şirketler için yapay zekayı gerekçe göstermek politik olarak da daha güvenli. The Guardian’a konuşan Gimbel, Trump döneminin ekonomik politikalarını eleştirmenin şirketler açısından riskli görüldüğünü, bu nedenle AI anlatısının tercih edildiğini söylüyor.
Bununla birlikte, bazı alanlarda yapay zekanın gerçekten istihdamı azalttığı da kabul ediliyor. Salesforce CEO’su Marc Benioff, müşteri destek ekiplerinde AI ajanları sayesinde çalışan sayısını ciddi biçimde düşürdüklerini açıklamıştı. Ancak araştırmacılar, tekil örneklerin genelleştirilmemesi gerektiği konusunda uyarıyor.
Sonuç olarak ekonomistler, işten çıkarmalar söz konusu olduğunda CEO açıklamalarının “en güvenilir veri kaynağı olmadığını” vurguluyor. Yapay zeka, iş gücü dönüşümünde rol oynuyor; ancak her işten çıkarmayı AI’ye bağlamak, hem ekonomik gerçekleri hem de şirketlerin stratejik tercihlerini perdeleyebiliyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
