Jack Ewing / New York Times
Kişi başına düşen elektrikli araç alımında Kosta Rikalılar, Batı Yarımküre’deki neredeyse tüm ülkeleri geride bırakıyor. Bu durum, kısa süre önce güneşlenen timsahları izlemek için ziyaretçilerin akın ettiği, yavaş akan bir nehrin üzerindeki turistik Croc Skywalk’a uğrayan kimseyi şaşırtmıyor.
Başkent San Jose’nin yaklaşık bir buçuk saat güneyinde yer alan bu noktadaki hediyelik eşya dükkanı ve restoranın önünde, çoğu Geely ve BYD gibi Çinli şirketler tarafından üretilmiş çok sayıda elektrikli araç park halindeydi.
Bazı araçlar parlak şarj istasyonlarına bağlıyken, sahipleri bulanık sularda uzanan yalnız bir timsahı izliyordu.
Kosta Rika; ABD, Avrupa ve Çin gibi dev otomotiv pazarlarının dışında kalan, daha az varlıklı birçok ülkede elektrikli araçların hızla popülerlik kazandığını gösteren önde gelen örneklerden biri. İran’daki savaşın benzin ve dizel fiyatlarını keskin şekilde artırması, bu eğilimi hızlandırıyor gibi görünüyor.
Araştırma şirketi Benchmark Mineral Intelligence’a göre, Latin Amerika, Afrika ve Asya’nın büyük bölümünü kapsayan ve analistlerin sıklıkla “dünyanın geri kalanı” olarak adlandırdığı bölgede elektrikli araç satışları mart ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 79 arttı. 2025 yılının tamamında ise bu ülkelerde elektrikli araç satışları yüzde 48 yükseldi.
Toplamda, yılın ilk üç ayında Kosta Rika’da satılan yeni otomobillerin yüzde 18’ini elektrikli araçlar oluşturdu. Bu oran Latin Amerika’da Uruguay’ın ardından ikinci sırada yer alıyor ve yaklaşık 14 yıl önce Model S ile modern elektrikli otomobil devrimini başlatan Tesla’nın ülkesi ABD’nin üç katı seviyesinde.
Petrol bağımlılığından kurtulmak isteyen ülkeler elektrikli araca sarılıyor
Kosta Rika, Etiyopya, Uruguay ve diğer birçok ülkenin hükümetleri, elektrikli araçları ithal petrole bağımlılığı azaltmanın bir yolu olarak teşvik ediyor. Bu durum, ekonomileri ve değerli döviz rezervleri üzerinde yük oluşturan önemli bir faktör. Kosta Rika petrol üreticisi değil ve elektriğinin neredeyse tamamını hidroelektrikten elde ediyor.
Nisan ayında şarj istasyonlarının inşasını hızlandıran bir yasanın çıkarılmasına öncülük eden Kosta Rika Yasama Meclisi üyesi Kattia Cambronero, “Bu durum Kosta Rika’ya enerji egemenliği sağlıyor” dedi.
Sağ popülist bir lider olan Kosta Rika Devlet Başkanı Rodrigo Chaves’in, Cambronero ile siyasi olarak sert bir rekabet içinde olmasına rağmen yasayı imzalaması bekleniyor. Çünkü ülkede hiçbir siyasetçi, giderek büyüyen bir seçmen kitlesi haline gelen elektrikli araç sahiplerini karşısına almak istemiyor.
Çinliler Tesla'yı silinecek noktaya getirdi
Kosta Rika aynı zamanda, ucuz Çin üretimi araçlara herhangi bir engel olmadığında neler yaşandığını da gösteriyor. BYD, Geely, MG ve onlarca diğer Çinli marka, daha önce Japon, Amerikan ve Avrupalı üreticilerin hakim olduğu pazarı hızla ele geçirdi. Tesla dahil Batılı üreticilerin modelleri ise neredeyse görünmez hale geldi.
Kosta Rika Elektrikli Araçlar Birliği Asomove’a göre en az üç Çinli elektrikli model 20 bin doların altında satılıyor. Kişi başına geliri ABD’nin yaklaşık dörtte biri olan Kosta Rika gibi ülkelerde elektrikli araçlar giderek daha erişilebilir hale geliyor.
Asomove’un üyeleri arasında yaptığı ankete göre katılımcıların yüzde 70’i elektrikli araca geçiş nedeninin çevre ya da sağlık değil, tasarruf olduğunu söyledi.
Bazı yönlerden Kosta Rika elektrikli araçlar için oldukça uygun bir ülke. Çoğu insan kısa mesafelerde yolculuk yapıyor ve bazı araçlarla ülkenin merkezindeki San Jose’den Pasifik kıyısına gidip geri dönmek, yeniden şarj etmeye gerek kalmadan mümkün olabiliyor.
Kosta Rika, 2018 yılında elektrikli araçları vergi ve harçlardan muaf tutarak bu alandaki sahipliği teşvik etmeye başladı. Amaç, ülkenin sürdürülebilirlik politikaları doğrultusunda çevreyi korumaktı.
Bugün petrol fiyatlarının yüksek seyretmesiyle bu politikanın ne kadar isabetli olduğu ortaya çıkıyor. Ancak Kosta Rika ve benzer şekilde daha az varlıklı ülkeler hala kırılgan durumda. Ağır vasıtaların büyük bölümü dizel kullanıyor ve içten yanmalı motorlu araçlar yeni satışların çoğunluğunu oluşturmaya devam ediyor.
Elektrikli araca olan yoğun talep altyapı sorunlarını da ortaya çıkardı
Kosta Rika Sanayi Odası Başkanı Sergio Capon, elektrikli araçların yaygınlaşmasına ilişkin olarak “Faydalı, ancak elektrik altyapımızın bu büyümeyi destekleme kapasitesi konusunda ciddi endişelerimiz var” dedi.
Birkaç yıl önce yaşanan kurak hava hidroelektrik üretimini olumsuz etkilemiş ve neredeyse enerji kısıtlamasına yol açmıştı. Capon’a göre, ülkenin bol güneş potansiyelinden daha fazla yararlanılması gerekiyor.
Kosta Rika’nın en büyük enerji şirketi Grupo ICE’in CEO’su Marco Acuna ise elektrikli araçların genellikle gece saatlerinde, elektrik fiyatlarının daha düşük olduğu zamanlarda şarj edildiğini ve şirketin güneş enerjisi dahil yeni üretim yatırımları yaptığını belirtti. Acuna, “Elektrikli araçlara elektrik sağlama konusunda herhangi bir sorun görmüyoruz” dedi.
Elektrikli araç satışları, Çinli modellerin büyük miktarda piyasaya girmesiyle 2023 yılında ivme kazandı. Bazıları yetkili bayiler tarafından satılırken, önemli bir kısmı Kosta Rikalıların doğrudan Çin’den satın alıp konteyner gemileriyle ithal ettiği araçlardan oluştu.
Bu durum, tüketicilere çok geniş bir Çinli marka seçeneği sundu.
San Jose’deki lüks bir alışveriş merkezinde yakın zamanda, Avatr, Chery ve Dongfeng gibi Çinli markaların sergilendiği alanlarda kalabalıklar dolaşıyordu. Bu araçlar yetkisiz satıcılar tarafından ülkeye getirilmişti. Sergilenen tek Tesla bile Çin’den gri ithalat yoluyla getirilmişti.
Rojas, manzarayı izlerken “Kosta Rika’da istediğiniz her şeyi ithal edebilirsiniz” dedi. Kendisi artık elektrikli araçlar konusunda bir elçi haline gelmiş durumda ve Meksika, Kolombiya, Brezilya ve Kenya’da atölye çalışmaları düzenliyor.
Toyota hala Kosta Rika’nın en popüler markası olsa da pazar payı geriliyor. Ülkenin en büyük otomobil distribütörü Grupo Purdy’ye göre hibrit ve benzinli modeller dahil Çin’den ithal edilen araçlar pazarın üçte birinden fazlasını oluşturuyor.
"Attan otomobile geçişte yaşanan dev dönüşümün bir benzeri yaşanıyor"
Toyota, Lexus, Volkswagen, Ford ve Çinli elektrikli araç markası XPeng’in satışını yapan Grupo Purdy’nin CEO’su Alejandro Rubinstein, “Muhtemelen yüz yıl önce attan otomobile geçişten bu yana en büyük dönüşümü yaşıyoruz” dedi.
Kosta Rikalı şirketler de elektrikli araçlara geçiş yapıyor.
Özel bir otobüs şirketi olan Biusa, 60 araçlık filosunun tamamını Çinli King Long markasına ait bataryalı modellere dönüştürüyor.
Biusa yöneticilerinden Miguel Zamora, şarj istasyonlarının yanında yaptığı açıklamada, elektrikli otobüslerin dizel modellere kıyasla 50 bin dolar daha pahalı olduğunu ancak yakıt ve bakım maliyetlerindeki tasarruf sayesinde bu farkın hızla telafi edildiğini söyledi.
Otobüslerin tek bir şarjla günlük güzergahlarını rahatlıkla tamamladığını belirten Zamora, yolcu sayısının da sessiz sürüş ve daha iyi klima performansı sayesinde arttığını ifade etti.
Zamora, “Bu otobüsler kelimenin tam anlamıyla kendi maliyetini çıkarıyor” ifadelerini kullandı.
© 2026 The New York Times Company
