Alexandra Stevenson / New York Times
ABD Başkanı Donald Trump göreve gelirken, Amerikalıları sömürdüğünü öne sürdüğü ticaret ortaklarını cezalandırma sözü verdi. Bir numaralı hedef Çin’di ve Çin mallarına diğer tüm ülkelerden çok daha sert tarifeler uygulayacağını vaat etti.
Bir yıl sonra ortaya çıkan tablo ise dikkat çekici: Çin artık aşağı yukarı diğer ülkelerle aynı tarife oranıyla karşı karşıya. Bir yıl önce Trump’ın Çin mallarına getirdiği ithalat vergileri o kadar yükselmişti ki iki ülke arasındaki ticaret neredeyse donma noktasına gelmiş, Çinli yetkililer de yaşanan gerilimi “şaka” olarak nitelendirmişti.
Bazı Çin ürünleri hâlâ Trump’ın ilk başkanlık döneminden kalan tarifelere tabi. Bunlar arasında çelik, alüminyum ve diğer ürünlere yönelik sektörel vergiler de bulunuyor. Japon bankası Nomura’ya göre Çin ithalatına uygulanan ortalama toplam tarife şu anda yaklaşık yüzde 22 seviyesinde. Bu oran dünyanın geri kalanından daha yüksek olsa da Trump’ın tehdit ettiği seviyelerin oldukça altında kalıyor.
Dünyanın en büyük iki ekonomisinin liderleri bu hafta bir araya gelirken, Çin en azından şimdilik ABD’yi geride bırakmış gibi görünüyor. Tarafların bu noktaya nasıl geldiğini ve bundan sonra ne olabileceğini üç rakam açıklıyor.
Yüzde 125: Çin’in zirve misilleme tarifesi
Trump ikinci başkanlık döneminde “Çin’e bedel ödeteceğini” söyledi.
Bunun için de vakit kaybetmedi. Şubat 2025’te Pekin’i ABD’ye fentanil ve bu maddenin kimyasal öncüllerinin akışını durdurmaya zorlamak amacıyla ek yüzde 20 tarife getirdi. Ardından nisan ayında Trump’ın “Kurtuluş Günü” olarak adlandırdığı dönemde, Çin dahil dünyanın neredeyse tüm ülkelerine tarifeler uygulandı ve Çin’e yüzde 34 ek vergi getirildi.
Diğer ülkeler müzakere masasına koşarak Trump’ı ikna etmeye ve darbeyi hafifletmek için diplomatik girişimlerde bulunmaya çalıştı. Çin ise ABD’ye kendi tarifeleriyle karşılık verdi ve iki taraf giderek artan oranlarda vergiler uygulamaya başladı.
Trump Çin ithalatına uygulanan tarifeleri yüzde 145’e yükselttiğinde, Çin de ABD mallarına yüzde 125 tarife getirerek “sonuna kadar savaşacağını” ilan etti. Çin lideri Şi Cinping kamuoyu önünde “tarife savaşının kazananı olmayacağını” söyledi.
Daha sonra Pekin farklı bir silaha başvurdu.
Yüzde 90: Çin’in rafine ettiği nadir toprak elementlerinin payı
Nisan 2025 ortasına gelindiğinde Çin ile ABD, birbirlerine uyguladıkları aşırı yüksek tarifeler nedeniyle fiilen karşılıklı ticaret ambargosu altına girmişti.
Çin rota değiştirerek uçaklar, yarı iletkenler ve otomobiller için kritik öneme sahip bazı nadir toprak metalleri ile mıknatısların ihracatını kısıtladı. Her ne kadar tüm nadir toprak elementleri kıt olmasa da Çin, küresel arzın yüzde 90’ından fazlasını rafine ediyor. Bazı kritik türlerde ise bu oran daha da yüksek seviyelere ulaşıyor.
Pekin’in stratejisi işe yaradı. Mayıs ayında iki taraf ateşkes için müzakerelere başladı. Trump Çin mallarına uygulanan tarifeleri yüzde 30’a düşürürken, ABD’den ithalatı ihracatından çok daha düşük olan Çin de Amerikan ürünlerine uyguladığı tarifeyi yüzde 10’a indirdi. Trump ateşkes sonrası Beyaz Saray’daki bir etkinlikte “Çin’e zarar vermek istemiyoruz” dedi.
O tarihten sonra Trump’ın Çin’e yönelik tavrını yumuşattığı görüldü. Bunu söyleyen isim, Hinrich Foundation ticaret politikası başkanı Deborah Elms oldu.
Ekim ayında Çin nadir toprak elementleri üzerindeki kontrolünü daha da sıkılaştırdı; ihracat kontrollerini genişletti ve kısıtlı ürün listesine beş yeni element ekledi. Trump buna karşılık yeni bir yüzde 100 tarife tehdidinde bulunarak Pekin’in adımını “olağanüstü derecede saldırgan” olarak tanımladı.
Müzakereciler yeniden masaya döndü. Çin bazı nadir toprak sevkiyatlarını yeniden başlattı. Buna karşılık ABD, fentanil tarifesini yarıya indirerek Çin mallarına yönelik toplam tarifeyi yaklaşık yüzde 47 seviyesine çekti. Bu oran daha sonra ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump’ın “Kurtuluş Günü” tarifelerini yasa dışı ilan etmesinin ardından daha da düştü.
Trump ile Şi, bu yılın ilerleyen dönemlerinde sona erecek olan en sert önlemlere yönelik bir yıllık ara konusunda anlaşmaya vardı.
Bu haftaki zirve öncesindeki aylarda Trump yönetimi büyük ölçüde geri planda kaldı. Deborah Elms bunu, “Görünen o ki talimat şu: Mayıs ayındaki zirveyi bozacak bir şey yapmayın” sözleriyle değerlendirdi.
1 trilyon 185 milyar 77 milyon 690 bin dolar: Çin’in dünyaya karşı ticaret fazlası
Çin’in 2025 yılında ulaştığı trilyon dolarlık ticaret fazlası rekor kırdı ve iki ülke arasındaki ticari uçurumun hâlâ ne kadar büyük olduğunu ortaya koydu.
Tarifeler yürürlükte olsa bile Çin, ABD’ye karşı daha daralsa da büyük bir ticaret fazlası vermeye devam ediyor; yani satın aldığından daha fazlasını satıyor.
Çinli fabrikalar diğer ülkelere yönelik sevkiyatlarını da artırdı. Bu ürünlerin bir kısmının dolaylı yollardan ABD pazarına ulaştığı düşünülüyor. Bu durum bazı Trump yönetimi yetkililerinin, Pekin’i ABD pazarına “arka kapıdan erişim” sağlamaya çalışmakla suçlamasına yol açtı.
Ticaret uzmanları mevcut tarife oranlarının kalıcı olmayacağını düşünüyor. ABD Yüksek Mahkemesi’nin bu yıl verdiği karar yönetim için ciddi bir darbe oldu. Beyaz Saray buna karşılık 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesi kapsamında tüm ülkelere yüzde 10’luk yeni vergi uyguladı ancak bu tarifelerin süresi 24 Temmuz’da doluyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yönetimin iptal edilen bazı tarifeleri yaz aylarında yeniden devreye sokmayı planladığını belirtti. Bu planın, zorla çalıştırma ve sanayide aşırı kapasite gibi başlıklar üzerinden 301. madde kapsamında daha geniş çaplı tarifelerin önünü açması bekleniyor.
Jeopolitik danışmanlık şirketi APAC Advisors’ın CEO’su Steve Okun ise Trump yönetiminin yakında Çin’e uygulanan tarifeleri yeniden artıracağını ve oranların yüzde 35 veya daha yukarı çıkabileceğini öngördü.
Okun’a göre Trump’ın, yaklaşan zirvede “301. madde seçeneğini tamamen masadan kaldırmamaya dikkat etmesi” gerekecek.
© 2026 The New York Times Company
