Christopher F. Schuetze, Patricia Cohen / New York Times
Mart ayında, ABD'nin Teksas eyaletine bağlı El Paso kentinde Meta'nın veri merkezi üzerinde çalışan bir geliştirici, tesisi yaklaşık 300 bin haneye yetecek kadar elektrik üretebilecek doğal gazla çalışan bir santralle beslemek için başvuruda bulundu.
Normal şartlarda bu büyüklükte bir enerji santralinin onaylanması, kamuya açık toplantılar yapılmasını ve aylar süren inceleme süreçlerini gerektirebilir. Ancak Teksas'taki çevre düzenleyicileri projeye yalnızca 20 gün içinde onay verdi.
Üstelik kamuoyuna herhangi bir duyuru yapılmadı.
Planlanan Meta veri merkezi ve enerji santraline yaklaşık 1,5 kilometre uzaklıkta yaşayan Cynthia Crouse, "O türbinleri çalıştıracaklar. Hayalimdeki evi aldığımı, karanlık gökyüzünü seyredip çakalların ulumasını dinleyeceğimi sanıyordum. Sonra hayatımın en büyük kâbusuna uyandım" dedi.
Veri merkezleriyle ilgili tartışmalarda komşular ve çevreciler genellikle su tüketimi ve gürültüye dikkat çekiyor. Ancak bu veri merkezlerine enerji sağlayacak çok sayıdaki doğal gaz santralinin yaratacağı kirlilik ise daha az gündeme geliyor.
El Paso'daki tesisin enerji santrali tamamlandığında, bir yılda yaklaşık 360 bin benzinli binek otomobilin aynı sürede saldığı kadar iklim değişikliğine neden olan karbondioksit salımı yapabilecek.
Trump yönetiminin teşvikiyle veri merkezi geliştiricileri, elektrik şebekesine bağlanmak yerine kendi enerji santrallerini kuruyor. Tarafsız araştırma kuruluşu Environmental Integrity Project'in verilerine göre ülke genelinde veri merkezlerine enerji sağlamak amacıyla en az 82 doğal gaz santrali ya inşa ediliyor ya da planlanıyor.
Bu santraller planlandığı şekilde inşa edilirse, izin belgeleri, resmi başvurular ve diğer veriler üzerinden yapılan hesaplamalara göre, ABD'deki tüm binek otomobillerin yaklaşık yarısının yıllık emisyonuna eşdeğer miktarda sera gazı salımı gerçekleştirebilir.
Bu tesisler ayrıca ince partikül madde, formaldehit ve smog oluşumuna neden olan azot oksitler gibi zararlı kirleticiler de yayacak. Bu maddeler çevrede yaşayan insanlarda kalp hastalıkları, astım, akciğer kanseri, felç ve diğer sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Teksas ise veri merkezlerinde kurulacak yerinde enerji santrallerine izin verilmesi konusunda en agresif eyaletlerden biri olarak öne çıkıyor. Eyalet, kamu denetimi ve gözetiminin sınırlı olduğu hızlandırılmış izin sistemi kapsamında başvuruları onaylıyor. Planlanan 82 doğal gaz santralinin 39'u Teksas'ta bulunuyor.
Veri merkezlerinin kendi enerji santrallerini kurmasının nedeni ise oldukça basit. Elektrik şebekesine bağlanmak yıllar sürebiliyor. Ayrıca veri merkezleri, yerel elektrik şebekelerine yük bindirmemek ve elektrik fiyatlarını yükseltmemek için kendi elektriğini üretme konusunda giderek daha fazla baskı görüyor.
Bu strateji ABD Başkanı Donald Trump tarafından da destekleniyor. Trump, şubat ayında Kongre'deki konuşmasında, "Onlara kendi santrallerini kurabileceklerini söylüyorum. Kendi elektriğini üretecekler" ifadelerini kullandı.
Environmental Integrity Project'in İcra Direktörü Jen Duggan, ABD'deki veri merkezlerine enerji sağlamak üzere tasarlanan doğal gaz santrallerinin "önemli çevresel etkiler taşıdığını" belirterek, buna rağmen izin süreçlerinin hızlandırıldığını söyledi.
Teksas çevre düzenleyici kurumunun sözcüsü Victoria Cann ise izin verilen santrallerin "insan sağlığını ve çevreyi koruyacak şekilde değerlendirildiğini" ve kamu duyurusunun gerekli görülmediğini ifade etti.
Meta Sözcüsü Andy Stone ise şirketin El Paso'daki elektrik tüketiminin tamamını temiz ve yenilenebilir enerjiyle dengelemeyi taahhüt ettiğini ve bu maliyetlerin Teksas halkına yansıtılmayacağını söyledi.
Trump, 2024 seçim kampanyasında "Ben çevreciyim. Temiz hava ve temiz su istiyorum" demişti. Ancak başkan olduktan dört ay sonra yarım asrı aşkın süredir yürürlükte bulunan çevre koruma düzenlemelerini zayıflatmaya başladı.
Bu durumun hava kirliliğini artırabileceği, hem küresel ısınmaya neden olan sera gazı emisyonlarını hem de çevrede yaşayan insanların sağlığını etkileyen kirleticileri artırabileceği belirtiliyor.
Trump, 2025 yılında yeniden göreve geldikten birkaç gün sonra "Yapay Zeka Alanında Amerikan Liderliğinin Önündeki Engellerin Kaldırılması" başlıklı bir kararname yayımlayarak veri merkezlerinin daha hızlı inşa edilmesini ve daha kolay işletilmesini amaçladı.
Bu sürecin merkezinde ise Teksas bulunuyor.
İzin süreçlerini hızlandırmak isteyen Teksas düzenleyicileri, geliştiricilerin büyük enerji projelerini daha küçük aşamalara bölmesine de izin veriyor. Böylece her aşama daha hafif kurallara tabi tutuluyor.
Geçen ay Environmental Integrity Project'in de aralarında bulunduğu bazı çevre kuruluşları bu uygulamaya karşı dava açacaklarını resmen bildirdi. Kuruluşlar, iki veri merkezi geliştiricisine, ABD Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) ve Teksas yönetimine yasal bildirim göndererek geliştiricilerin toplamda 151 dizel jeneratörden oluşacak iki enerji santrali için dört ayrı hızlandırılmış izin alarak çevre kurallarını aşmaya çalıştığını öne sürdü.
Doğal gazla karşılaştırıldığında dizel yakıt, yanma sırasında daha fazla azot oksit, karbondioksit, kükürt oksit ve partikül madde salımı yapıyor.
Teksas'ta veri merkezlerine enerji sağlamak amacıyla inşa edilen 39 yeni doğal gaz santralinin 15'i benzer hızlandırılmış prosedürlerle onaylandı. Eyalet kuralları, daha küçük tesislerin daha düşük emisyon kontrolü ve izleme şartlarından yararlanmasına imkan tanıyor. Küçük enerji santralleri ayrıca kamuoyu görüşü alma zorunluluğundan da muaf tutulabiliyor. Böylece bölge halkı görüş bildirme veya soru sorma fırsatı bulamıyor.
Geçen yılın başından bu yana veri merkezleriyle bağlantılı doğal gaz santrallerine verilen bu daha hafif kapsamlı izinlerde ortalama onay süresi 18 gün oldu. Buna karşılık tam kapsamlı hava izni başvurularında şirketler ortalama 285 gün bekliyor. Bu veriler Teksas Çevre Kalitesi Komisyonu tarafından paylaşıldı.
Tam kapsamlı izin süreci; ayrıntılı mühendislik incelemelerini, oluşabilecek yeni hava kirliliğinin değerlendirilmesini ve kamuoyu bilgilendirme sürecini içeriyor.
Texas A&M Üniversitesi Hukuk Fakültesi Enerji Hukuku Profesörü Daniel E. Walters, "Bu rakamlar endişe verici. Bu kadar kısa sürede bir izin başvurusunu anlamlı şekilde incelemek fiilen mümkün değil" dedi.
Texas Üniversitesi Hukuk Fakültesi İdare ve Çevre Hukuku Profesörü Thomas O. McGarity ise büyük projelerin küçük aşamalara bölünerek onaylanmasının, toplam çevresel etkinin göz ardı edilmesine neden olan hukuki bir boşluk oluşturduğunu söyledi.
Batı Teksas'ta inşa edilmesi planlanan dev Poolside AI veri kampüsünün nihai aşamada 2 gigavat elektrik tüketeceği öngörülüyor. Bu miktar yaklaşık 1,5 milyon haneye elektrik sağlayabilecek seviyede bulunuyor. Şirket enerji üretimi için sekiz ayrı aşamada izin başvurusu yapmayı planlıyor. İlk aşama ise yalnızca üç gün içinde onaylandı.
Poolside, yorum talebine yanıt vermedi.
El Paso dışındaki Meta projesinde ise şirket, 1 gigavat kapasiteli veri merkezini aşamalı olarak enerjiyle beslemeyi hedefliyor. İlk etapta 366 megavatlık elektrik, 800'den fazla küçük doğal gaz jeneratöründen oluşan bir santralden sağlanacak. Bu santral için izin yalnızca 20 gün içinde verildi.
El Paso şehir sınırları içindeki geniş bir arazi üzerinde Meta, 14 milyar dolarlık veri merkezini büyük bir hızla inşa ediyor. Bölgedeki elektrik şirketi El Paso Electric daha önce Meta'nın güneş enerjisi kullanmayı hedeflediğini açıklamıştı. Ancak son planda doğal gazla çalışan jeneratörler yer alıyor.
Amerikan Akciğer Derneği, El Paso'ya sağlıksız smog günlerinin fazlalığı nedeniyle sık sık "F" notu veriyor.
Hava izninin bu kadar hızlı verilmesi birçok yerel sakinin tepkisini çekti. El Paso yönetiminin Meta'ya sağladığı yüzde 80'lik emlak vergisi indirimi de eleştirilerin hedefinde yer aldı. Bu vergi avantajı 35 yıl boyunca devam edecek.
Mayıs ayında düzenlenen Kent Konseyi toplantısında çok sayıda kişi itirazlarını dile getirmek için saatlerce sıra bekledi. Bunlardan biri de şehir merkezindeki Mamacita's adlı Meksika restoranında aşçı olarak çalışan Michael Ramirez oldu. Ramirez, iş arasını fırsat bilerek belediyeye geldi.
Ramirez, Kent Konseyi üyelerine hitaben, "Önemli bir gelişme yaşanıyorsa bunu bize söyleyin" dedi.
Bununla birlikte veri merkezini destekleyenler de bulunuyor.
Elektrik işçilerini temsil eden bir sendikanın üyesi Ricardo Rivero, sonraki toplantıda yaptığı konuşmada, "El Paso büyük yatırımları kabul etmeyi bırakırsa, benim gibi çalışanlara fırsat sağlayan büyümeyi de yavaşlatma riskiyle karşı karşıya kalırız" ifadelerini kullandı.
Meta, projenin inşaatın en yoğun döneminde 4 binden fazla kişiye istihdam sağlayacağını belirtti. Ancak yerel organizasyonlar bu işlerin geçici olduğuna dikkat çekiyor. Meta'nın verdiği bilgiye göre veri merkezi faaliyete geçtikten sonra tesiste yaklaşık 300 kalıcı çalışan görev yapacak.
Tepkilerin ardından El Paso yönetimi yeni büyük veri merkezi projelerini desteklemeyeceğini açıkladı. Çok sayıda vatandaş Meta ile yapılan anlaşmanın iptal edilmesini talep etti. Ancak Haziran ayında El Paso Kent Konseyi bu yöndeki önergeyi reddetti.
© 2026 The New York Times Company
