Yapay zeka bir şarap uzmanından daha iyi öneri verebilir mi?

Eric Asimov / The New York Times

Birçok insan gibi Spencer Herbst de restorana gidince şarap seçerken strese kapılanlardan. Şarabı sevse de bu konuda nispeten bilgisiz olduğunu söylüyor.

“Hazırlanmadan girdiğim sınavları hatırlatıyor” diyor. New York’taki PricewaterhouseCoopers’ta yapay zeka çözümleri geliştiren Herbst bu yüzden altı ay önce kendisine en doğal gelen adımı atıp meseleyi yapay zekaya danıştı. Şarap listesinin fotoğraflarını çekti, görüntüleri ChatGPT’ye yükledi ve yemeklere uyacak, fiyat-kalite dengesi uygun şarap önermesini istedi. Bunu şimdiye kadar altı kez yaptığını söylüyor. Bu sayede “sommelier”, yani şarap uzmanı bulunmayan restoranlarda rastgele tercihte bulunmaktan kurtulmuş. Şarap uzmanı olduğunda ise yapay zeka sayesinde güzel sohbet konuları bulduğunu söylüyor.

Herbst, “Sommelier ile daha verimli diyalog kurabiliyorum. Bir fikriniz olunca yeni keşifler yapmanıza yardım ediyorlar. Sıfırdan başlamaktan daha iyi” diyor. Amerika’da yaşamın her alanındaki yapay zekadan şarap dünyası da nasibini aldı. Ülke genelindeki restoranlarda müşterilerin doğru şarabı seçmek adına yardım ve destek için ChatGPT, Claude ve Gemini gibi yapay zeka sohbet robotlarına giderek daha sık danıştığı gözleniyor. New York’taki Claud ve Penny restoranlarının ve Stars şarap evinin sahibi Chase Sinzer konuklarının yapay zeka kullandığını sordukları sorulardan anladığını söylüyor. Sinzer, “Yüzde yüz eminim. Sorulara hazırlıklı olmak için ChatGPT ve Claude üzerinden senaryolara çalıştık. Hatta her senaryo için sommelier’lerle dersler yaptık” diye anlatıyor.

Yapay zeka kullanan müşterileri, yemeğe çıkmadan önce arkadaşlarına danışan insanlara benzeten Sinzer, “Bizim için önemli olan tek şey insanların her talebiyle ilgilenmek ve onlara misafirperver yaklaşmak. Bu durum hem güçlükler hem de fırsatlar getiriyor” diyor.

Endişe verici senaryolar

Şarap sektöründe yapay zekanın yükselişi genellikle sommelier’lerin ve hatta şarap yazarlarının yerini teknolojinin alacağı endişe verici senaryoları akla getiriyor. Ama yeni teknoloji şu ana kadar Frankenstein gibi korkunç bir canavar değil yararlı bir araç olduğunu gösterdi. Los Angeles’ta zengin ve çeşitli şarap seçenekleri sunan Orta Doğu restoranı Bavel’in şarap direktörü Claudia Rosellini ürünleri göstererek anlatmak adına masaya birkaç şişe getirmeyi seviyor. Şarap seçimi sürecinin ticari işlemden ziyade heyecanlı bir deneyim olarak algılanması için sommelier’leri her masayla sohbet etmeye teşvik ediyor. Yapay zekanın konuklar ile sommelier arasındaki etkileşimi azaltabileceği düşünülürken Rosellini tam tersi bir gelişme fark etmiş.

“İnsanlar bir konuda yapay zekaya soru soruyorsa meraklı oldukları anlamına gelir. Bu da beni mutlu ediyor” diyor. “Her zaman bir başlangıç noktası veriyor. Sonrasında daha spesifik bir sohbete dönüşüyor. Nereden başlayacağınızı bilince bir sürü soru sormak yerine hemen zengin bir sohbete dalabiliyoruz.” Öte yandan yapay zekanın işin insani boyutunun yerini alamayacağını ve şaraba gerçekten önem veren hiçbir mekanın insan yerine teknolojiye güvenmeyeceğini söylüyor. Rosellini’ye göre, “Şarap kültürünün birçok bağlamı var. Esasen insani ve kültürel bir ürün. Yıldan yıla farklılık gösteriyor ve sürekli değişiyor. Sommelier size bunları anlatabilir. Yapay zeka ise masadaki havayı ve ortamı asla anlayamaz. Ancak şarap hakkında bilgisi olmayan birinin öz güvenini artıracaksa bence bu açıdan harika.”

Ben de ChatGPT ile birkaç senaryo denedim ve düşünce tarzında kusur bulamadım. Mantıklı ve akılcı seçimler yapıyor. Örneğin Manhattan’daki New York City Chinatown’da bulunan mükemmel şarap barı Lei’nin listesindeki (Champagne hariç) köpüklü şarapların fotoğrafını yükleyip en iyi fiyat-performans oranını sunan seçeneği sordum.

Sommelıer’nin tercihi

Raventós i Blanc’ın 60 dolarlık 2023 “blanc de blancs” modelini önerdi. Bu benim de defalarca tavsiye ettiğim muhteşem bir İspanyol şarabı. Ama bununla kalmadı. Şarap uzmanının seçiminin ne olacağını merak edip etmediğimi sordu. Evet cevabım üzerine 70 dolarlık Montbourgeau Crémant du Jura Brut Zero’yu önerdi. O da benim de önerdiğim harika bir şarap.

Kült bir seçenek olarak ise 220 dolarlık, vintage olmayan Alman sekt’i Keller Grande Cuvée No. 002 Brut Nature’ı önerdi. Keller’in fiyatının yüksek olduğunu ve bu paraya çoğu sommelier’nin Champagne’ı tercih edeceğini söylemesi ilginçti.

Keller’in perakende fiyatının en az 150 dolar olduğu düşünülünce Lei’nin listesindeki fiyat aslında çok uygun. Üstelik dürüst olmak gerekirse sommelier’lerin boş zamanlarında neyi tercih ettiğini kim bilebilir ki? Dolayısıyla ChatGPT’nin tavsiyesi tartışmaya açık. Dahası hem Raventós i Blanc’ı hem de Montbourgeau’yu sevmeme rağmen ChatGPT’nin hiç bahsetmediği 100 dolarlık Alman sekt’i Moritz Kissinger Winzersekt No. 3’ü seçerdim. Bu şarabı bulmak daha zor. Perakende fiyatı 50 ila 60 dolar arasında olduğu için daha iyi bir seçenek olabilir.

Tüm sohbet robotlarıyla yaptığım konuşmalardan çıkan senaryolar benzer şekilde katmanlı cevaplar içeriyordu. Her durum için tek doğru şişe olduğunu iddia etmeden mantıklı bir öneri aralığı sunmalarını beğendim. Yine de benim deneyimime göre, şarap konusunda bilgiliyseniz yapay zeka sizi şaşırtmayacaktır. Kalıplara bağlı kalarak düşünüyor. Tabanı yüksek ancak tavanı düşük.

Bu da yapay zekanın çoğu için kullanışlı bir araç olduğu anlamına geliyor. Tabii bir tek ona güvenmemek şartıyla. Yapay zekayı şarap uzmanıyla sohbeti derinleştirmek için kullanan Herbst’in tavrı en doğrusu. Yapay zekayı dinlemek, yemek tarifi okumak gibi. Deneyiminiz yoksa ve kendinizden emin değilseniz talimatlara harfiyen uyarsınız. Kendine güvenen bir aşçıysanız tarif sadece bir başlangıç noktası haline gelir.

California’nın Napa Valley bölgesindeki Massican Wines’ın sahibi Dan Petroski, “Yapay zeka mükemmel cevabı veremese de öz güveni artırabilir” diyor. Petroski şarap dünyasında tanıdığım insanlar içinde teknolojiye en meraklı olanlardan biri. Yapay zekayı çalıştığı yerdeki her kitabı okumuş kütüphanecilere benzetiyor.y

Yapay zeka insanın yüzünü güldürmüyor

“Her şeyi mükemmel bir şekilde hatırlamayabilirler ancak 10’da 9 haklı çıkarlar” diyor.

Harika şaraplar üreten Petroski yapım sürecini yönetmek için yapay zekayı araç olarak kullanıyor. Massican’ın 17 yıllık şarap yapım tarihini elektronik tabloya aktardığını ve sonrasında tabloyu ChatGPT üzerinde yarattığı Sophia adlı yapay zeka karakterine yüklediğini söylüyor.

“Bir mahsulün geçmişteki bir mahsule benzeyip benzemediğini sorunca anında bilgilendiriyor. Araba sürerken Sophia ile konuşabiliyorum. Geceleri evde iki saat bilgisayar başında oturmam gerekmiyor” diyor.

Yapay zekanın restoranlardaki direkt kullanımına gelince, tıpkı Rosellini gibi Sinzer de sohbet robotlarının insani boyut ve bağların yerini tutamayacağına inanıyor. Misafirlerin eskiden sommelier’lere genellikle şüpheyle baktığını, züppelik ihtimalini göz önüne aldıklarını, pahalı şişeleri seçmeye zorlanacaklarını düşündüklerini hatırlatıyor.

“Sommelier kültürünün zamanla gerçekten benimsendiğini gördük. Şimdi yapay zeka onun önünde yeni bir engel oluşturuyor ama ilk değil” diyor. Teknolojinin birçok yorucu görevi üstleneceğine ancak insani boyutunun eksik kalacağına inanıyor.

Sinzer, “Yapay zeka karizmatik bir sommelier değil. Henüz insanların yüzünü güldürmekten çok uzak” diyor.

© 2026 The New York Times Company