Peter Eavis / New York Times
Basra Körfezi’nde yaklaşık 40 yıl önce puslu bir öğleden sonra, ABD Donanması’na ait bir firkateynin kaptanı, Teğmen Gordan Van Hook’u köprüye çağırarak ona bir dürbün verdi.
Geminin baş mühendisi olan Van Hook, dürbünle baktığında önlerindeki tehlikeyi gördü: üç İran mayını. Petrol tankerlerine eskortluk yapmak üzere gönderilen ABD gücünün parçası olan firkateyn, mayınların oldukça önünde durdu. Yaklaşık 10 dakika sonra, tespit edilemeyen bir mayın geminin altında patladı.
Vook yaşananlarla ilgili “Yukarı doğru kalktığını hissedebiliyordunuz,” dedi ve ekledi:
“Devasa bir patlamaydı.”
Patlama, gemide yaklaşık 6,4 metre genişliğinde bir delik açtı, gemiyi neredeyse batırdı ve mürettebattan 10 kişiyi ağır şekilde yaraladı.
14 Nisan 1988’de USS Samuel B. Roberts adlı firkateyne yönelik bu saldırı, bugün Körfez’de sağlanmaya çalışılan deniz eskortlarının karşı karşıya olduğu tehlikeleri hatırlatıyor.
Hürmüz’de gerilim: Tanker geçişleri durma noktasında
İran, ABD ve İsrail’e karşılık olarak Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere saldırılar düzenliyor. Bu nedenle gemi operatörleri, dünya petrol ve gazının beşte birinin geçtiği boğazdan geçişleri büyük ölçüde durdurdu. Bu durum, küresel arzda keskin bir düşüşe yol açtı.
Tanker işletmecileri, donanma savaş gemileri tarafından korunmadıkça gemilerini bu bölgeden geçirmek istemeyebilir. Yaklaşık üç hafta önce ABD Başkanı Donald Trump, petrol ve gaz akışını yeniden sağlamak için tankerler için deniz eskortu sağlanabileceği ihtimalini gündeme getirdi. Daha sonra diğer ülkelere de Hürmüz Boğazı’nda koruma sağlamaları çağrısında bulundu.
Pazar günü tarihli bir mektupta İran, Birleşmiş Milletler’in denizcilik kuruluşuna “düşmanca olmayan” gemilerin boğazdan güvenle geçebileceğini bildirdi. Uluslararası Denizcilik Örgütü üyesi ülkelere salı günü dağıtılan mektupta, İran Dışişleri Bakanlığı düşmanca olmayan gemileri, “İran’a karşı saldırı eylemlerine katılmayan veya desteklemeyen” ya da ABD veya İsrail’e ait olmayan gemiler olarak tanımladı.
Trump salı günü yaptığı açıklamada, savaşı sona erdirmek için İran ile müzakerelerin sürdüğünü ve İran’ın “bir anlaşma yapmak istediğini” söyledi. İran’ın resmi tutumu müzakerelerin olmadığı yönünde olsa da, İranlı yetkililer Tahran ile Washington’un çatışmayı azaltmaya yönelik olarak aracı kanallar üzerinden mesajlaştığını ifade ediyor.
S&P Global Market Intelligence verilerine göre yaklaşık 800 tanker, güvenli geçişi bekleyerek boğazın kuzeyinde ve güneyinde bekliyor.
Mayın tehdidi: Tek bir patlama bile yeterli
Herhangi bir eskort gücünün komutanlarının mayın tehdidini dikkate alması gerekiyor.
ABD’li yetkililer, İran’ın son dönemde boğaza mayın döşediğini belirtti, ancak sayının ne olduğu net değil. USS Samuel B. Roberts mürettebatının deneyimlediği gibi, tek bir mayın bile bir savaş gemisine ciddi zarar verebilir.
Söz konusu gemi, 1987’de başlatılan ABD eskort operasyonu Operation Earnest Will’in bir parçasıydı.
Soğuk Savaş gölgesinde operasyon
1980’den bu yana savaş halinde olan İran ve Irak, tankerleri düzenli olarak hedef alıyordu. Bu saldırılara rağmen yüzlerce gemi Hürmüz Boğazı üzerinden dünya pazarlarına ulaşmaya devam etti ve küresel petrol fiyatları ekonomik olarak yıkıcı seviyelere çıkmadı.
Tanker saldırıları, Kuveyt’in petrol sevkiyatlarını korumak için ABD ve Sovyetler Birliği’nden yardım talep etmesine yol açtı.
Sovyetler Birliği’nin Orta Doğu’da üstünlük sağlamasını engellemek isteyen ABD Başkanı Ronald Reagan, Kuveyt tankerlerini ABD bayrağı altına almayı ve onlara deniz eskortu sağlamayı kabul etti. Bu gemilerden biri de USS Samuel B. Roberts’tı.
Operasyon ise kötü başladı...
Temmuz 1987’de eskortun ilk seferinde, iki ABD savaş gemisi tarafından korunan Kuveyt’e ait Bridgeton adlı tanker bir mayına çarptı. Tanker yoluna devam edebildi ve yolculuğun geri kalanında mayınlara karşı koruma sağlamak amacıyla savaş gemilerinin önünde ilerledi.
Operasyonun zorlu başlangıcına rağmen, ABD eskortu altındaki Kuveyt tankerlerine başka saldırı olmadı.
USS Samuel B. Roberts ise o kadar şanslı değildi.
Patlama anı ve hayatta kalma mücadelesi
Gemi, vurulduğu sırada bir tankere eskortluk etmiyordu; yakıt almak için kuzeye doğru ilerliyordu. Gemi komutanı Yüzbaşı Paul X. Rinn, Bradley Peniston’ın “No Higher Honor: Saving the USS Samuel B. Roberts in the Persian Gulf” adlı kitabına göre izlediği rotada mayın olduğuna dair herhangi bir rapor almamıştı.
Firkateyni durdurmasına neden olan üç mayını ilk fark eden denizci, nöbetini geminin pruvasına yerleştirilmiş bir sandalyeden yürütüyordu.
Van Hook konuyla ilgili '“Orada ne kadar sıkılabileceğinizi hayal edin ama o mayınları gördü, işini yapıyordu' değerlendirmesinde bulundu.
Tespit edilemeyen mayının patlaması sonucu 445 feet (yaklaşık 136 metre) uzunluğundaki geminin iki bölmesi suyla doldu. Su başka bir bölmeye de sızıyordu ve buranın da dolması halinde geminin batmasından endişe ediliyordu. Mürettebat, çatlakları yastık ve şiltelerle kapatarak, bunları kontrplak ve ahşap kirişlerle sabitledi.
“Bu, bir yaranız varsa üzerine baskı uygulayarak bir şey koymanız gibi,” diyen Van Hook, 2008’de kaptan rütbesiyle emekli oldu ve şu anda Virginia eyaletinin Suffolk kentinde yaşıyor. Olay yaşandığında 31 yaşındaydı.
Sonunda pompalar, içeri giren sudan daha hızlı bir şekilde suyu tahliye etmeye başladı. Daha sonra mürettebatın gemiyi kurtarma çabaları, Peniston’ın kitabında “cesaret ve yetkinliğin simge hikayesi” olarak nitelendirildi.
Misilleme ve bugünün riskleri
Dört gün sonra ABD, mayın saldırısına karşılık olarak İran donanmasına ait gemilere ve petrol platformlarına saldırdı.
Bugün ABD’nin mayınları tespit etmek için su altı dronları kullanan savaş gemileri bulunuyor. Bu sistemler eskortları korumak için kullanılabilir.
Tarafsız bir araştırma kuruluşu olan Foreign Policy Research Institute’ta kıdemli araştırmacı Emma Salisbury’ye göre, mayın temizleme veya eskort görevine katılan herhangi bir gemi İran füzelerine karşı savunmasız kalabilir.
Salisbury konuyla ilgili verdiği demeçte “Bu, adeta ölüm kalım hattından geçmek gibi" sözlerini kullandı.
© 2026 The New York Times Company
Kaynak: Gazete Oksijen
