ABD’de Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin (NIH) desteklediği uzun soluklu bir klinik çalışma, ileri yaşta uygulanan kısa süreli bilişsel eğitimin demans riskini uzun vadede azaltabileceğini gösterdi.
1998–1999 yıllarında başlatılan “Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly (ACTIVE)” araştırması kapsamında 2 bin 802 kişi rastgele dört gruba ayrıldı. Üç gruba hafıza, akıl yürütme ya da işlem hızı eğitimi verilirken bir grup kontrol olarak takip edildi.
Katılımcılar beş ila altı haftada, 60–75 dakikalık en fazla 10 oturum tamamladı. Yaklaşık yarısına ise 11. ve 35. aylarda dört ek “pekiştirme” oturumu uygulandı.
20 yıllık izlemden neler çıktı?
Araştırmacılar, 20 yılın sonunda uzun dönem sonuçları inceledi. İşlem hızı eğitimi alıp ek oturumlara katılan 264 kişinin 105’ine (yüzde 40) demans tanısı kondu. Kontrol grubunda ise 491 kişinin 239’unda (yüzde 49) demans gelişti. Bu, hız eğitimi alan grupta yaklaşık yüzde 25 daha düşük demans oranına işaret ediyor.
Çalışmada istatistiksel olarak anlamlı fark yalnızca hız temelli eğitimde görüldü. Hafıza ve akıl yürütme eğitimleri, uzun vadede demans riskini azaltmada benzer bir etki göstermedi.
Demans tanıları, 1999–2019 yılları arasında 2 bin 21 katılımcının Medicare kayıtları incelenerek belirlendi. Bu grup, başlangıç örneklemini büyük ölçüde yansıtıyordu. Katılımcıların yaklaşık dörtte üçü kadındı, yüzde 70’i beyazdı ve araştırma başlangıcında ortalama yaş 74’tü. Yirmi yıllık takip süresinde katılımcıların yaklaşık dörtte üçü hayatını kaybetti.
Neden önemli?
Demans, günlük yaşamı ve bağımsızlığı etkileyecek düzeyde bilişsel gerileme anlamına geliyor. Araştırmacılara göre, demans başlangıcındaki küçük gecikmeler bile halk sağlığı ve sağlık harcamaları açısından büyük fark yaratabilir.
Çalışmanın sorumlu yazarı, Johns Hopkins Tıp Fakültesi Alzheimer Hastalığı Araştırma Merkezi Direktörü Marilyn Albert, “Bu kadar mütevazı ve ilaç dışı bir müdahalenin 20 yıl sonra bile etkili olması dikkat çekici” değerlendirmesinde bulundu. Albert, sonuçların biyolojik mekanizmalarının ise henüz netleşmediğini belirtti.
İşlem hızı eğitimi nasıl çalışıyor?
Araştırmacılara göre hız eğitiminin etkili olmasının nedeni, programın uyarlanabilir yapısı olabilir. Zorluk seviyesi, katılımcının o günkü performansına göre ayarlandı. Başarılı olanlar daha zor görevlere geçerken, zorlananlar daha yavaş tempoda ilerledi.
Hız eğitimi “örtük öğrenme”ye dayanıyor; yani bir becerinin alışkanlık haline gelmesi üzerinden ilerliyor. Buna karşılık hafıza ve akıl yürütme eğitimleri “açık öğrenme” stratejilerine dayanıyor. Bilim insanları, bu iki öğrenme biçiminin farklı beyin sistemlerini devreye soktuğunu ve etkinin buradan kaynaklanabileceğini düşünüyor.
Araştırmacılar, bu tür bilişsel eğitimlerin sağlıklı yaşlanmaya yönelik diğer stratejilerle birlikte uygulanmasının demans başlangıcını geciktirebileceğini ancak bunun için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu vurguladı. Düzenli fiziksel aktivite, tansiyon, kan şekeri ve kolesterol kontrolü gibi kalp sağlığını destekleyen davranışların da bilişsel gerilemeyi azaltmayla ilişkili olduğu biliniyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
