Türkiye’nin farklı bölgelerinde son yıllarda gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarılan kiliseler, mezarlar, yazıtlar ve gündelik yaşam objeleri, Anadolu’nun erken Hristiyanlık tarihindeki rolüne ilişkin yeni veriler sunuyor.
Christian Post’un aktardığına göre, bu buluntular arasında en dikkat çekici örneklerden biri Bursa’nın İznik ilçesi yakınlarındaki Hisardere Nekropolü’nde ortaya çıkarılan fresk oldu.
Antik dönemde Nikaia olarak bilinen İznik yakınlarındaki yer altı mezarında bulunan fresk, üçüncü yüzyıla tarihleniyor. Eserde İsa, erken Hristiyanlık sanatında yaygın olarak kullanılan “İyi Çoban” figürüyle tasvir ediliyor.
Genç, sakalsız ve Roma tarzı kıyafetler içinde tasvir edildi
Freskte İsa, sonraki yüzyıllarda yaygınlaşan uzun saçlı ve sakallı tasvirlerinden farklı olarak genç ve sakalsız bir figür olarak görülüyor. Roma tarzı kıyafetler içindeki İsa’nın omzunda bir hayvan taşıdığı tasvir, koruma, kurtuluş ve ilahi rehberlik kavramlarını simgeliyor.
Araştırmacılar, freskin kapalı ve oksijen seviyesi düşük bir yer altı mezarında bulunması sayesinde büyük ölçüde zarar görmeden günümüze ulaştığını belirtiyor. Figürün yüz hatları, kıyafetindeki kıvrımlar ve omzunda taşıdığı hayvanın dış hatları açık biçimde seçilebiliyor.
İsa’nın yetişkinlik dönemini tasvir eden en eski örnekler arasında gösterilen eserin, Anadolu’da bugüne kadar bulunan en iyi korunmuş “İyi Çoban” betimlemelerinden biri olduğu ifade ediliyor.
Mezar, erken Hristiyanlık ve geç Roma döneminin izlerini taşıyor
Hisardere Nekropolü’ndeki yer altı mezarında yalnızca İsa tasviri bulunmuyor. Duvarlarda bitki ve kuş motifleri ile mezar sahiplerini ve hizmetkârlarını betimleyen sahneler de yer alıyor.
Arkeologlara göre bu öğeler, geç Roma dönemindeki pagan gelenekleri ile erken Hristiyanlık inancı arasındaki geçiş sürecine ilişkin önemli ipuçları sunuyor.
Mezarda yetişkinlere ve bir bebeğe ait iskelet kalıntıları da tespit edildi. Buluntular, mezarın varlıklı bir aile için hazırlanmış olabileceğine işaret ediyor.
Anadolu’da erken Hristiyanlık dönemine ait yeni bulgular
İznik’teki fresk, Türkiye’de son yıllarda ortaya çıkarılan erken Hristiyanlık dönemi buluntularından yalnızca biri.
Denizli’deki Laodikeia Antik Kenti’nde dördüncü yüzyıla tarihlenen bir ev kilisesi ortaya çıkarıldı. Dünyada sınırlı sayıda örneği bulunan yapı, Hristiyanlığın kamusal ibadethaneler yaygınlaşmadan önce evlerde nasıl yaşandığına ilişkin yeni bilgiler sunuyor.
Manisa’daki Sardes Antik Kenti’nde altıncı yüzyıla tarihlenen büyük kilise üzerindeki çalışmalar sürüyor. Araştırmacılar, yapının sonraki Bizans dönemi mimarisini etkilemiş olabileceğini değerlendiriyor.
Antik dönemde Smyrna olarak bilinen İzmir’de ise ikinci yüzyıla tarihlenen Hristiyanlıkla ilişkili yazıtlar ve duvar yazıları inceleniyor. Bazı araştırmacılar, bu izlerin günümüze ulaşan en eski Hristiyan yazılı kaynakları arasında bulunabileceğini belirtiyor.
Bergama ve Efes’te de dikkat çeken buluntular ortaya çıkarıldı
Bergama’daki kazılarda beşinci yüzyıla tarihlenen bir hacı matarasında Aziz Georgios’a ait olduğu düşünülen erken dönem tasvirlerinden biri belirlendi. Antik kentte ayrıca erken dönem Hristiyanların öldürüldüğü düşünülen amfitiyatroda da çalışmalar yürütülüyor.
Efes Antik Kenti’nde sürdürülen kazılar ise Bizans dönemindeki günlük yaşama ilişkin yeni veriler sağlıyor. Büyük bir yangının ardından kül tabakası altında kalan bir bölgede seramikler, yiyecek kalıntıları ve Hristiyan hac geleneğiyle bağlantılı olduğu düşünülen binlerce obje bulundu.
İznik, Hristiyanlık tarihi açısından önem taşıyor
İznik, erken Hristiyanlık tarihindeki merkezi konumuyla biliniyor. Hristiyanlık inancının temel ilkelerinin ele alındığı Birinci İznik Konsili, MS 325 yılında kentte toplanmıştı.
Hisardere Nekropolü’nde bulunan fresk ise bu tarihten yaklaşık bir asır öncesine ait olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor. Buluntu, Hristiyanlığın Roma İmparatorluğu’nun resmi dini haline gelmesinden önceki dönemde Anadolu’daki inanç pratiklerine ve sanat anlayışına ışık tutuyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
