Zeytin ağaçları 4 bin yıl yaşayabiliyor: Binlerce yıllık ömürlerinin sırrı ne?

Almanya’da kısa süre önce yaklaşık 1100 yaşında olduğu tahmin edilen ve ülkedeki bilinen en yaşlı ağaç olabilecek bir ağaç keşfedildi. Ancak Portekiz’de, özellikle zeytin ağaçları arasında, en az 2 bin yaşında olduğu tahmin edilen yüzlerce ağaç bulunuyor. Bu ağaçların yaşları yıllar içinde Trás-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi (UTAD) tarafından sertifikalandırıldı.

Abrantes belediyesinde bulunan “Oliveira do Mouchão” adlı ağacın 3 bin 350 yaşında olduğu ve ülkenin en yaşlı ağacı olduğu düşünülüyor. Bu ağaç bir zeytin ağacı. “Fenikeliler, Keltiberler ve Romalılarla aynı döneme ait” olduğu düşünülüyor. UTAD’a göre 2022’nin başında hala “zamanın yıpratıcı etkileriyle kemirilmiş gövdesine rağmen, gençliğinin baharındaymış gibi zeytin vermeye devam ediyordu”.

Binlerce yıla toprağa saldığı “derin kökleri sayesinde” dayanmayı başardı.

3 bin 350 yıllık olduğu tahmini, UTAD araştırmacıları tarafından geliştirilen ve daha sonra patentlenen bir yöntemle elde edildi. Bu yöntem, Portekiz’de ve yurt dışında çok sayıda ağacın yaşının hesaplanmasına olanak tanıyor.

Yöntem, bir ağacın yaşı ile gövdesinin çapı, yüksekliği veya çevresi gibi özellikleri arasındaki ilişkiyi ortaya koyan matematiksel bir modele dayanıyor.

Dikkat çeken bir diğer örnek ise Loures belediyesine bağlı Santa Iria de Azóia’da bulunuyor. Buradaki ağacın yaşı, analiz yapıldığı sırada yaklaşık 2 bin 850 yıl olarak hesaplandı.

Portekiz’deki en yaşlı ağaç hangisi?

Söz konusu ağaç Alentejo’da, Beja bölgesindeki Vidigueira’da bulunan Herdade do Peso arazisinde yer alıyor ve 2021 yılında yapılan değerlendirmeye göre 3 bin 700 yıldan daha yaşlı olduğu varsayılıyor.

Üniversitenin öne çıkardığı diğer örnekler arasında Évora bölgesindeki Monsaraz’da bulunan ve birçoğu binlerce yıllık olan zeytin ağaçları yer alıyor. Bunlardan birinin yaklaşık 2 bin 450 yaşında olduğu tahmin ediliyor.

Ancak Portekiz’de bunlardan çok daha fazlası bulunuyor. UTAD’a göre bu ağaçlar Estremoz, Montemor-o-Novo, Lagoa, Beja, Vilamoura, Évora ve Porto’daki Serralves Parkı gibi farklı bölgelere yayılmış durumda.

Zeytin ağaçları nasıl bu kadar uzun yaşayabiliyor?

Yaş belirleme yöntemini geliştiren UTAD araştırmacısı José Luís Louzada, zeytin ağacının “güçlü yenilenme kapasitesi sayesinde zamanın geçişine en iyi dayanan canlılardan biri olduğuna şüphe olmadığını” söylüyor. Buna göre zeytin ağaçları “gövdenin bir parçası ne kadar yaşlı olursa olsun yeniden filizlenme kapasitesine sahip”. Bu da ağacın “zeytin üretmeye” devam etmesini sağlıyor.

Louzada, zeytin ağacının Akdeniz iklimine çok iyi uyum sağladığına da dikkat çekiyor. “Teorik olarak” aynı topraklarda gelip geçen pek çok nesli geride bırakarak “sonsuza kadar” yaşayabiliyorlar.