İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ demir çelik fabrikasında meydana gelen patlama nedeniyle 19 kişi yaşamını yitirirken, devam eden soruşturmada gözaltına alınan 11 kişiden 9’u tutuklandı, 2 kişi hakkında ise ev hapsi kararı verildi.
Ev hapsi kararı verilen isimlerden biri şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran.
Aliağa’daki fabrika, henüz inşaat halindeyken de burada bir kaza yaşanmış ve bu kazada şirkete adını veren, Hamdi Başaran -HABAŞ- yaşamını yitirmişti.
Bu kazanın detayları, yakın tarihimize dair dikkat çekici anekdotlar içeren, Engelli Bir Mühendisin Engel Tanımayan Yaşamı kitabında, Dr. Yüksek İnşaat Mühendisi İrfan Balıoğlu tarafından anlatılan konulardan biri.
Balıoğlu, kitapta dönemi şöyle anlatıyor:
“HABAŞ, sınai ve tıbbi gazlar üretip satan çok zengin bir firmaydı. HABAŞ'ın adı sahibi Hamdi Başaran'dan geliyor. Hamdi Bey de Eğinliydi. Çok sert, asabi mizaçlı biriydi ama çok başarılıydı. Aliağa'da bir demir çelik fabrikası kurmaya karar vermişler, işin yönetimini oğlu Mehmet Başaran üstlenmişti: HABAŞ Demir Çelik Fabrikası.
Hamdi Bey o güne kadar onlarca fabrika ve bina yapmış. Hepsini, ‘Şu kolonu dikin', 'Şimdi şu kolonu dikin' diyerek bizzat uygulamış; hepsi de çalışıyor. Mehmet Başaran ‘Projesini yaptıralım' deyince iş bize geldi. Yoksa Hamdi Bey onu da '1000'lik kiriş çek' diyerek bitirecekti. Mehmet Başaran bir gün bizim ofise geldi, proje bedelini konuştuk, 3000 liraya anlaştık. İyi paraydı. Biz daha elimize kalemi almadan, o ofisten ayrıldıktan birkaç saat sonra, bir adam 500 lira nakit parayla geldi, avans olarak göndermiş. Projeye başladık. Proses projesi Almanya'da Man şirketi tarafından hazırlanmıştı. Çok ağır kreynler kullanılacaktı. AEG-ETİ'den öğrendiğim üzere dolu gövdeli bir sistem kurdum. Ardından metraj yaptık, 8000 ton çıktı. Bu Hamdi Bey'in çok hoşuna gitti. Çünkü başlangıçta Almanlara sormuşlar, onlar da 12-14.000 ton olabileceğini söylemişler. Almanlarla yapılan toplantılarda da ‘Binayı 8000 tonla bitiriyoruz’ diye memnuniyetini dile getirmiş. (…) İnşaat sırasında maalesef Hamdi Bey'i kaybettik. Godeli ekskavatörün dönerek yükseldiği sistemler vardır. Hamdi Bey yanında çalışanlardan, bununla çıkıp durumu kontrol etmelerini istemiş ama çok tehlikeli olduğu için kimse kabul etmemiş. Bunun üzerine kendisi oturmuş; operatöre, 'Beni yukarı çıkar’ demiş. Belki 30 metre çıkmış ama godeli ekskavatörün kovası duramamış, ters dönmüş ve Hamdi Bey 30 metreden yere çakılmış. 1987 yılında onu böyle kaybettik. 74 yaşındaydı ama ateş gibiydi.”
En az 35 işçi yaşamını yitirdi
Fabrikadaki iş kazaları, üretim başladıktan sonra da devam etti. HABAŞ'ın Aliağa tesislerinde 1999-2026 yılları arasında 35 işçi hayatını kaybetti, en az 41 işçi yaralandı.
bianet'ten Nalin Öztekin'in 9 Kasım'da yayımladığı araştırmaya göre tesiste son 27 yılda patlamalar, vinç kazaları, yüksekten düşmeler ve sıvı çelik dökülmeleri nedeniyle çok sayıda işçi hayatını kaybetti, onlarca işçi yaralandı.
Fabrikada kayıtlara geçen en ağır kazalardan biri 1999 yılında yaşandı. Çelik potasının düşmesi sonucu dört işçi hayatını kaybetti, yaklaşık 20 işçi yaralandı. 2007'de hurda deposunda meydana gelen patlamada ise İlyas Kırdı yaşamını yitirdi, 10 kişi yaralandı.
2008 yılında Kutbettin Özkaya, vinçten kayan 2,5 tonluk demir bloğun altında kalarak hayatını kaybetti. 2013'te Olgar Öner, vinç halatının kopması sonucu başına düşen malzeme nedeniyle, aynı yıl Engin Solmaz ise elektrik akımına kapılarak yaşamını yitirdi.
2018 yılında çelik ocağındaki patlamada ağır yaralanan Evren Erik, kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetti. Aynı yıl Hasan Bostancı, yaklaşık 15 metre yüksekliğindeki toz toplama bacasından düşerek öldü.
2019'da yaklaşık 80 ton sıvı çeliğin çalışma alanına dökülmesi sonucu 11 işçi yaralandı.
2020 yılında ise üç ayrı ölümcül kaza yaşandı. Şaban Karaca çelik blokların arasında kalarak, Kadir Özdemir yüksekten düşerek, HABAŞ Limanı'nda çalışan Raif Çatan ise gemiye yükleme sırasında denize düşerek hayatını kaybetti.
2022'de Oktay Eryılmaz, 2024'te ise liman işçisi Kemal Özdemir, ağır sanayi ve yükleme faaliyetleri sırasında meydana gelen kazalarda yaşamını yitirdi.
9 Kasım'da meydana gelen patlamada 18 işçi hayatını kaybetti. Aynı fabrikada bu olaydan haftalar önce iki işçi daha hayatını kaybetti.
Hakan Doğan 21 Ekim'de yüksekten düşerek, Eyüp Eğinli ise iş makinesi lastiğine hava basılırken yaşanan patlama sonucunda 5 Kasım'da yaşamını yitirdi.
Dünya Çelik Birliği'nin raporuna göre 2025'te birliğe veri sağlayan imalatçılarda 74 işçi ölmüştü; Aliağa'daki 17 ölüm bunun yaklaşık yüzde 23'üne denk geliyor.
Meslekten men cezasına rağmen fabrika yönetiyorlar
27 Nisan 2017'de Kocaeli Körfez'de HABAŞ'a ait LPG tankerinde çıkan yangında bir işçi yaşamını yitirmiş, 10 kişi yaralanmıştı. Bu olay nedeniyle açılan davada Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi, 21 Mayıs 2026'da 9 sanık için hapis cezasına hükmetti.
Aralarında Mehmet Rüştü Başaran ve Erol Başaran Altıntuğ'un da bulunduğu 5 sanık asli kusurlu bulunarak ayrı ayrı 4 yıl 10 ay 10 gün hapis ve 1 yıl 9 ay meslekten men cezasına çarptırıldı.
Ancak mahkûmiyet kararından yaklaşık altı ay sonra adları geçen iki yönetici hâlâ HABAŞ grubunun yönetim kurullarında görevli görünüyor.
HABAŞ Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi AŞ ile HABAŞ Endüstri Tesisleri AŞ'nin kamuya açık şirket kayıtlarında Mehmet Rüştü Başaran Yönetim Kurulu Başkanı, Erol Başaran Altıntuğ ise Yönetim Kurulu Üyesi olarak yer alıyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
