Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği ülkelerinden Türkiye’ye gönderilen plastik atıkların Adana’daki tarım alanlarında kirliliğe yol açtığı belirlendi.
The Guardian’ın Adana’da yürüttüğü araştırmaya göre İngiliz şirketlerden plastik atık alan büyük bir geri dönüşüm bölgesinin yakınındaki su yolunda yüksek miktarda mikroplastik ve başka plastik kalıntıları tespit edildi.
Şiddetli yağışlarda çevredeki tarım arazilerine taşan kirli su, Türkiye’nin en büyük ve verimli tarım havzalarından Çukurova Ovası’ndaki ürünlerin sulanmasında kullanılan daha büyük bir kanala akıyor.
Araştırma, zengin ülkelerin plastik atıklarını denetimin daha zayıf olduğu ülkelere göndermesini tanımlamak için kullanılan “atık sömürgeciliği” tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.
Birleşik Krallık'tan Türkiye’ye 139 bin ton plastik atık
Dünyanın en büyük plastik atık ihracatçılarından biri olan Britanya, 2025’te son sekiz yılın en yüksek seviyesine ulaşarak toplam 675 bin ton plastik atık ihraç etti. Bunun 139 bin tonu Türkiye’ye gönderildi.
Avrupa Birliği’nin Türkiye’ye gönderdiği plastik atık miktarı da aynı yıl rekor kırdı. Greenpeace Türkiye’nin verilerine göre AB’den yapılan ihracat, 2024’e kıyasla yüzde 19 artarak 503 bin tonu aştı.
Böylece Türkiye’ye yalnızca AB ve Britanya’dan bir yılda en az 642 bin ton plastik atık gönderildi.
Britanya hükümeti, geçen yıl sonuçsuz kalan küresel plastik anlaşması görüşmelerinde plastik kirliliğini azaltma ve zararlı plastikleri ortadan kaldırma sözü vermişti. Ancak hükümet, plastik atık ihracatını yasaklamayı taahhüt etmedi. Anlaşma görüşmelerinin 2027’de yeniden başlaması bekleniyor.
13 İngiliz şirketten 545 sevkiyat
Uluslararası sivil toplum kuruluşu Çevresel Araştırma Ajansının The Guardian için hazırladığı analize göre Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında Britanya’dan Türkiye’ye gönderilen plastik atıkların yaklaşık yüzde 13’ü Adana’daki geri dönüşüm bölgesinde bulunan sekiz tesise ulaştı.
Bu dönemde 13 İngiliz şirket, bölgeye 545 sevkiyatla toplam 52 bin ton plastik atık gönderdi.
The Guardian, söz konusu şirketlerin yasa dışı davrandıklarına ilişkin bir iddia bulunmadığını özellikle belirtti. Ancak Britanya mevzuatı, atık ihracatı yapan şirketlere gönderdikleri plastiğin çevreye zarar vermeden geri dönüştürülmesini sağlama yükümlülüğü getiriyor.
Sulama kanalında mikroplastik yoğunluğu
Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezinden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu’nun da aralarında bulunduğu araştırmacılar, geri dönüşüm tesislerinin bulunduğu bölgedeki kanalların yukarı ve aşağı kesimlerinden su örnekleri aldı.
Mart 2026’da Environmental Monitoring and Assessment dergisinde yayımlanan araştırmada, geri dönüşüm bölgesinin aşağısında mikroplastik yoğunluğunun belirgin biçimde arttığı tespit edildi. The Guardian, aşağı kesimlerdeki numunelerde mikroplastik miktarının yukarıdaki örneklerden 10 kat fazla olduğunu aktardı. Bilimsel makalede ise bazı örneklerde artışın 132 kata kadar çıktığı belirtildi.
Numunelerde litre başına 16,5 ile 2 bin 174,5 arasında mikroplastik parçacığı bulundu. Kanal yoluyla taşınan mikroplastik miktarının saatte 5,3 milyar parçacığı aşabildiği hesaplandı.
Araştırmada geri dönüşüm işlemlerine özgü pelet, plastik film ve parçacıklara rastlandı. Aşağı kesimlerde bulunan plastiklerin büyük bölümünü polietilen, polipropilen ve polietilen tereftalat oluşturdu. Bazı endüstriyel plastik türlerinin yalnızca geri dönüşüm bölgesinin aşağısında görülmesi, kirliliğin tesislerle bağlantısına işaret etti.
Gıda güvenliği ve Akdeniz için uyarı
Türkiye’ye yapılan bütün plastik atık ithalatının yasaklanmasını isteyen Gündoğdu, mikroplastik içeren atık suyun sulama kanallarına boşaltılmasının tarımsal kirlilik ve gıda güvenliği açısından ciddi endişe yarattığını söyledi.
Gündoğdu, geri dönüşüm tesislerinden kanallara ulaşan plastiklerin sonunda Seyhan Nehri ve Akdeniz’e taşındığını, bunun denizlerdeki plastik birikimini artırdığını belirtti.
Araştırmacı, geri dönüşüm tesislerinde mikroplastik filtrelerinin zorunlu hale getirilmesi ve tarım bölgelerine yapılan bütün atık su deşarjlarının bağımsız kuruluşlar tarafından denetlenmesi çağrısında bulundu.
'Zarar Türkiye’de yaşayanlara yükleniyor'
Çevresel Araştırma Ajansının hukuk uzmanı Amy Youngman, Britanya’nın atık miktarını azaltmak ve ülke içindeki geri dönüşüm kapasitesine yatırım yapmak yerine ihracata güvenmeyi sürdürdüğünü söyledi.
Youngman’a göre bu sistem, Britanya’da kabul edilmeyecek kirliliğin başka ülkelerde ortaya çıkmasına neden oluyor; sağlık, ekonomi ve çevre üzerindeki ağır maliyet Türkiye’de yaşayanlara yükleniyor. Bulguların, Britanya’nın atık ihracatı sistemindeki “atık sömürgeciliğine” ilişkin giderek büyüyen kanıtlara eklendiğini belirtti.
Greenpeace de 2021’de yaptığı araştırmada İngiliz süpermarketlerinden çıkan plastik ambalajların Adana’da yol kenarlarına ve tarlalara döküldüğünü, bir bölümünün yakıldığını ortaya koymuştu.
Türkiye aynı yıl yoğurt kapları, salata poşetleri ve plastik filmlerde kullanılan polietilen atıkların ithalatını yasaklama kararı almıştı. Britanya’nın plastik atık ihracatının yüzde 94’ünde kullanılan türleri kapsayan yasak, geri dönüşüm sektöründen gelen tepkilerin ardından geri çekilmişti.
AB’nin yeni yasağı Türkiye’ye ihracatı artırabilir
Avrupa Birliği, kasım ayından itibaren plastik atıkların büyük bölümünün OECD üyesi olmayan ülkelere gönderilmesini yasaklayacak.
Çevre örgütleri, Türkiye’nin OECD üyesi olması ve halihazırda AB’nin en büyük plastik atık alıcısı konumunda bulunması nedeniyle yeni düzenlemenin Türkiye’ye yapılan ihracatı daha da artırmasından endişe ediyor.
Britanya Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı ise atık ihracatının sıkı kurallara tabi olduğunu, şirketlerin gönderdikleri atıkların çevreye uygun biçimde işlenmesini sağlamakla yükümlü bulunduğunu ve plastik atık ihracatı ihtiyacını azaltmak için adımlar atıldığını açıkladı.
The Guardian, araştırmadaki bulgular hakkında Türkiye hükümetinden görüş istediğini ancak yanıt alamadığını bildirdi.
Kaynak: Gazete Oksijen
