Kongo Cumhuriyeti'ndeki Tchimpounga Doğa Rezervi'nde bir bakıcının kollarından ormana bırakılan yavru batı ova gorili Bili, hiç vakit kaybetmeden ağaçlara tırmanmaya ve çalılıkların arasında ilerlemeye başladı. Bu henüz doğaya tam dönüş değildi, ancak Bili üç yıl önce ailesinden koparıldığından beri doğal yaşam alanına en çok yaklaştığı an oldu.
Ailesi öldürülerek kaçırılmış olabilir
CNN'e göre Bili'nin hikayesi, yıllık değeri 20 milyar dolara ulaşan yasa dışı yaban hayatı ticaretinin bir parçası. Uzmanlar, birkaç aylıkken ailesinden ayrılan Bili'nin Kamerun, Gabon ya da Kongo Cumhuriyeti'nde doğmuş olabileceğini, ailesinin büyük bölümünün onu yakalamak için öldürülmüş olabileceğini belirtiyor. Bili, hayatının neredeyse tamamını Nijerya'nın güneyindeki bir kurtarma merkezinde geçirdi.
Gizli operasyonla kurtarıldı
Bili, Ağustos 2023'te Lagos'ta Nijerya Gümrük Özel Yaban Hayatı Ofisi'nin, sivil toplum kuruluşu Focused Conservation ile ortaklaşa yürüttüğü gizli bir operasyonla ele geçirildi. Alıcı gibi davranan görevliler, iki kişinin gorili satmaya teşebbüs etmesi ve yasa dışı bulundurma suçlarından tutuklanıp mahkum edilmesini sağladı.
Primat koruma kuruluşu Pandrillus'un kurucularından Peter Jenkins, yetkililerin yavru gorilille ne yapacaklarını bilmediklerini söylüyor. Jenkins, Bili'yi Kamerun sınırındaki Cross River eyaletinde bulunan Drill Ranch rehabilitasyon merkezine götürdü.
Hayatta kalma şansı yüzde 20
Primatolog Lindsay Maess'e göre Bili mantar enfeksiyonu taşıyordu ve sağlık durumu kötüydü; kaçakçılığa uğrayan gorillerin yüzde 80'den fazlası hayatta kalamadığı için Bili'nin iyileşmesi "mucize" olarak nitelendirildi. Maess, kaçakçılığa uğrayan yavruların anne sütünden ve bağışıklık sistemini güçlendiren besinlerden yoksun kaldığını, bu yüzden hastalıklara karşı son derece savunmasız olduklarını açıklıyor. Bazı yavrular duygusal çöküntü yüzünden beslenmeyi bırakıp hayatını kaybedebiliyor. Bili ise ilk aylarda kutu ya da kafes görünce çığlık atıyor, geceleri bakıcısı Jenkins'e sarılarak uyuyordu.
Egzotik evcil hayvan ticareti büyüyor
Focused Conservation'dan Danny Murphy, günümüzde yavru gorillerin artık daha çok egzotik evcil hayvan ticareti için hedef alındığını belirtiyor. Alım satımın büyük bölümü internet üzerinden, açıkça yapılıyor; kaçakçılar bu suçu düşük riskli ve yüksek kazançlı görüyor. İnterpol, yaban hayatı suçlarının yıllık değerini 20 milyar dolar olarak hesaplıyor. Eylül 2025'teki küresel bir operasyonda yaklaşık 30 bin canlı hayvan, bunların 200'den fazlası primat, ele geçirildi.
Bakım masrafları kurumların sırtında
Drill Ranch'te proje yöneticisi olan Zack Schwenneker, bir yavru gorili üç yıl boyunca beslemenin yalnızca süt masrafının binlerce dolara ulaşabildiğini söylüyor. Schwenneker, kaçakçılıkla mücadele için ayrılan uluslararası fonların el koyma sonrası bakım giderlerini neredeyse hiç karşılamadığına dikkat çekiyor. Pandrillus halen yaklaşık 700 hayvana bakıyor ve Nijerya'daki kurtarma merkezlerinin kapasitesinin dolduğu belirtiliyor.
Kongo'ya 20 saatlik yolculuk
Bili'nin nakli, Pandrillus ve Focused Conservation'ın yanı sıra Nijerya Çevre Bakanlığı, Orman Dairesi ve Kongo Orman Ekonomisi Bakanlığı'nın da dahil olduğu bir operasyonla, kraliyet ailesine bağlı United for Wildlife girişimi koordinasyonunda gerçekleşti. Bili, 21 Eylül'de Calabar'dan Lagos'a 20 saatlik bir kara yolculuğuna çıktı, iki gün sonra DHL ile Kongo Cumhuriyeti'ne uçuruldu ve kara yoluyla Jane Goodall Enstitüsü'nün işlettiği Tchimpounga'ya ulaştırıldı.
Yeni yuvasına hızla uyum sağladı
Enstitünün Kongo'daki icra direktörü ve baş veterineri Dr. Rebeca Atencia, Bili'nin yeni ortamına çok iyi uyum sağladığını belirtiyor. Bili, 40 günlük karantina sürecini ve sağlık kontrollerini tamamladıktan sonra, sosyal ve davranışsal becerilerini geliştirmesi için rezervdeki genç bir dişi goril olan Mozambique ile tanıştırılacak.
Her şey yolunda giderse Bili, Mozambique ile birlikte Kongo Cumhuriyeti'ndeki 173 bin hektarlık korunan alan Lesio-Louna Rezervi'ne nakledilebilir. Dr. Atencia, grubun zamanla rehabilitasyon ve doğaya yeniden kazandırma sürecinde ilerleyerek sonunda vahşi yaşama dönebileceğini umduklarını söylüyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
