Çin Halk Kurtuluş Ordusu ile derin bağları bulunan bir Çin üniversitesinin, ABD'nin kara listesinde yer almasına rağmen geçen ay Nvidia'nın H200 yapay zeka çiplerini satın aldığı tedarik kayıtlarıyla ortaya çıktı. Bu durum, Washington'ın Çin'in ileri teknolojiye erişimini kısıtlamaya yönelik çabalarındaki boşlukları gözler önüne serdi
Bu bulgular, Nvidia ve şirketin CEO'su Jensen Huang'ın, Çin'e yapay zeka çipi satışlarına yönelik kısıtlamaların gevşetilmesi için yürüttüğü lobi faaliyetleri nedeniyle Washington'da artan baskı ve incelemelerle karşı karşıya olduğu bir dönemde ortaya çıktı. Reuters'ın haberine göre söz konusu gelişme, Huang'ın Çin istihbaratının yürüttüğü bir casusluk operasyonunun hedefi olduğunu öne süren haberlerin ardından yaşandı.
Huang, ABD'nin Çin'e çip satışlarını sürdürmesinin ülkesinin teknoloji alanındaki liderliğini korumasına yardımcı olacağını ve Çinli müşterilerin Amerikan teknolojisine bağımlılığını devam ettireceğini savunuyor. Ancak bazı ABD Kongresi üyeleri, Çin'in Nvidia'nın en gelişmiş yapay zeka çiplerine erişmesinin silah tasarımı, istihbarat analizi ve askeri modernizasyon alanlarında kullanılan yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesini hızlandırabileceği uyarısında bulunuyor.
ABD Kongresi'ndeki Demokrat ve Cumhuriyetçi üyeler, Çin'in gelişmiş yapay zeka çiplerine erişimini sınırlandırmak amacıyla denetimlerin sıkılaştırılması çağrısında bulundu. Önerilen önlemler arasında çiplerin takibini zorunlu hale getirmek ve ihracat süreçleri üzerindeki Kongre denetimini artırmak da yer alıyor. Cumhuriyetçi üç Kongre komitesi başkanı ise Huang'ın Çin istihbaratı adına çalıştığı iddia edilen bir kişiyle temas kurduğuna ilişkin haberler üzerine, 18 Kasım'da Huang'dan konuyla ilgili bilgi vermesini talep etti.
Northwestern Polytechnical University'nin internet sitesinde yer alan 21 Ekim tarihli tedarik kaydına göre üniversite, geçen ay 874 bin 700 yuan (123 bin dolar) karşılığında iki H200 çipi satın aldı.
Northwestern Polytechnical University, Çin'de "Ulusal Savunmanın Yedi Oğlu" olarak bilinen, ABD yaptırımlarına tabi ve Pekin yönetimi için askeri araştırmalar yürütme geçmişine sahip yedi üniversiteden biri olarak öne çıkıyor.
Kayıtlara göre çipler, doğrudan Nvidia'dan değil, Shaanxi Bosuan Network Technology şirketinden üniversitenin işletme fakültesi için satın alındı.
H200, Nvidia'nın gelişmiş yapay zeka sistemlerini eğitmek ve çalıştırmak için geliştirdiği en güçlü çipler arasında bulunuyor. Bu çiplerin ihracatı ABD'nin lisans onayına tabi ve Northwestern Polytechnical gibi kara listedeki kurumlara yönelik lisans başvuruları normal koşullarda reddediliyor.
Tedarik kayıtları ayrıca Northwestern Polytechnical University'nin bu yıl Çinli şirketlerle yaptığı beş ayrı sözleşme kapsamında, Nvidia'nın H200 çiplerini ve diğer yüksek performanslı yapay zeka işlemcilerini kullanan sistemlerin işlem gücünden kiralama yoluyla yararlandığını ortaya koyuyor.
Kara liste
Çin'in kuzeybatısındaki Şian kentinde bulunan Northwestern Polytechnical University, askeri uçaklar, füzeler ve uydularla ilgili araştırmalar yürütüyor.
ABD Ticaret Bakanlığı, füze teknolojilerinin yayılmasına katkıda bulunduğu ve askeri araştırmalarda yer aldığı gerekçesiyle üniversiteyi 2001 yılında Entity List olarak bilinen ihracat kısıtlama listesine aldı. Bakanlık, 2019 yılında yaptırımları daha da sıkılaştırarak ABD'nin ihracat kontrolüne tabi teknolojilerinin bu üniversiteye satışına yönelik lisans başvurularının büyük ölçüde reddedilmesini öngören yeni bir politika benimsedi.
Northwestern Polytechnical University'nin satın alımları, askeri bağlantıları bulunan Çinli kurumların, çipleri doğrudan satın alarak veya bu çipleri barındıran sunuculara erişim kiralayarak yerel tedarikçiler üzerinden ABD'nin yapay zeka işlem gücüne erişmeye devam ettiğini gösteriyor.
Trump yönetimi, ocak ayında bazı H200 çiplerinin Çin'e ihracatına vaka bazında izin vermeye başladı. Ancak bu politika, Northwestern Polytechnical University gibi kara listeye alınan kuruluşlara uygulanan kısıtlamaları kaldırmadı.
Ocak ayında yürürlüğe giren lisans düzenlemeleri, H200 ve daha düşük performanslı Nvidia çiplerinin Çin'e ihracatına izin verilmesi durumunda, ABD'nin kara listesindeki kuruluşların ve askeri amaçlarla bu teknolojileri kullanabilecek kişi veya kurumların söz konusu çiplere uzaktan erişimini engelleyecek güvenlik önlemlerinin alınmasını da zorunlu kılıyor.
Tedarik kayıtları, işletme fakültesinin iki H200 çipini doğrudan satın almasının yanı sıra üniversitenin siber güvenlik fakültesinin ocak ayında, her birinde sekiz H200 çipi bulunan sunuculara erişim için yedişer aylık iki sözleşme verdiğini gösteriyor. 441 bin 700 yuan ve 441 bin yuan değerindeki sözleşmeler, yapay zeka modellerinin ince ayar eğitimini ve pekiştirmeli öğrenme eğitimini kapsıyordu.
Üniversite ayrıca sekiz Nvidia A100 çipi ve sekiz A800 çipi içeren sunuculara erişim kiraladı. A100 ve A800 çiplerinin Çin'deki tüm kuruluşlara ihracatı yasaklanmış durumda. Bununla birlikte H200, Northwestern Polytechnical University'nin tedarik kayıtlarında adı geçen çipler arasında en gelişmiş olanı.
Nisan ayında ise üniversiteye bağlı başka bir enstitü, yapı ve akışkanlar dinamiği simülasyonlarında kullanılmak üzere en az 24 Nvidia A100 çipinin işlem gücünü sağlayan bilgi işlem hizmetleri için 375 bin yuan değerinde bir sözleşme imzaladı.
Sözleşmeler, fazla tanınmayan çeşitli Çinli teknoloji tedarikçilerine verildi. Kayıtlarda çiplerin nereden temin edildiğine veya kiralanan sunucuların nerede çalıştırıldığına ilişkin çok az bilgi yer aldı.
Tedarik kayıtları, ABD'nin ihracat kısıtlamalarına tabi tuttuğu Nvidia yapay zeka çiplerinin ve bu çiplerle sağlanan bilgi işlem hizmetlerinin Çin üniversiteleri arasında yaygın biçimde alınıp satıldığını ortaya koyuyor.
Kayıtlara göre Shenzhen Üniversitesi, eylül ayında ABD'nin Çin'e ihracatını yasakladığı üst düzey Nvidia çiplerinden H100 modelinin üç adetini 769 bin 800 yuan karşılığında satın aldı. Wuhan Teknoloji Üniversitesi ise haziran ayında 355 bin yuana bir H100 çipi içeren sunucu alırken, ayrı bir işlemde dört A100 çipi için 344 bin yuan ödedi.
Çin'in savunma sanayisiyle yakın bağlantıları bulunan yedi üniversiteden biri olan Beihang Üniversitesi de nisan ayında 489 bin yuan karşılığında dört Nvidia A800 işlemcisi satın aldı. Üniversite, Çin'in havacılık, uzay ve savunma sektörleriyle yakın iş birliği içinde çalışıyor ve askeri havacılık ile uzay programlarına yönelik araştırmalar yürütüyor.
Temmuz ve eylül aylarında yayımlanan iki kamu ihale duyurusuna göre Çin Bilimler Akademisi Üniversitesi, ABD'nin ihracat kısıtlamalarına tabi Nvidia H800 ve A800 çiplerini kullanan bilgi işlem hizmetleri için tedarikçiler belirledi. İhale duyurularından birinde, H800 işlemcilerinin kullanım bedeli çip başına saatlik 10 yuan olarak belirtildi.
Ocak ayında sonuçlanan bir başka kamu ihalesinde ise Shenzhen merkezli bir kamu kuruluşuna 484 bin 800 yuan değerinde altı Nvidia A100 çipi sağlayacak şirket seçildi.
Reuters daha önce de Çinli kurumların, Super Micro Computer, Dell ve Gigabyte tarafından üretilen sunuculara entegre edilmiş, ABD'nin ihracat kısıtlamalarına tabi Nvidia çiplerini yerel tedarikçiler üzerinden satın aldığını ortaya çıkarmıştı.
Önceki araştırmaları ayrıca, Çin'de bu çiplerin yasa dışı yollarla ticaretinin yapıldığı bir pazarın oluştuğunu göstermişti. Söz konusu çiplerin, yurt dışındaki stoklardan ve üçüncü ülkelerde faaliyet gösteren aracılar üzerinden temin edildiği belirlenmişti.
