Antarktika’nın kilometrelerce kalınlıktaki buz örtüsünün altında ne olduğu, bugüne kadar büyük ölçüde bilinmezliğini koruyordu. Ancak bilim insanları tarafından hazırlanan yeni bir harita, kıtanın buz altındaki manzarasını eşi benzeri görülmemiş bir ayrıntı düzeyiyle ortaya koydu.
Bilim dünyasının en saygın dergilerinden Science’ta yayımlanan çalışmada araştırmacılar, uydu gözlemleriyle Antarktika’nın buz yüzeyini inceleyerek ve buzulların nasıl aktığını açıklayan fizik kurallarını kullanarak, buzun altındaki kara yapısının nasıl şekillendiğini hesapladı. Ortaya çıkan sonuçlar, binlerce daha önce bilinmeyen tepe, sırt ve yer altı dağ silsilesini gün yüzüne çıkardı.
Çalışmanın başyazarı Dr. Helen Ockenden, elde edilen haritayı “bulanık bir film kamerasından yüksek çözünürlüklü dijital görüntüye geçmek” olarak tanımlıyor. Ockenden’e göre artık Antarktika’nın buz altındaki yapısı, hiç olmadığı kadar net biçimde görülebiliyor.
Bugüne kadar bilim insanları, buzun altını görebilmek için yerden veya havadan radar ölçümleri kullanıyordu. Ancak bu ölçümler genellikle birbirinden onlarca kilometre uzak hatlar boyunca yapılıyor, aradaki boşluklar varsayımlarla dolduruluyordu. Yeni yöntemde ise buz yüzeyindeki küçük şekil değişimleri ve akış hızlarındaki farklılıklar analiz edilerek, alttaki kaya yapısının izleri takip edildi.
Araştırmacılar bu durumu, akarsuda kürek çekerken suyun yüzeyindeki girdaplardan alttaki kayaları anlamaya benzetiyor. Buz, kaya sırtları ve tepelerin üzerinden akarken hem yüzey şeklini hem de hızını değiştiriyor; bu da buzun altındaki topoğrafya hakkında ipuçları veriyor.
Yeni harita özellikle Doğu Antarktika’daki bazı gizli dağlık bölgeleri ve Maud Yeraltı Havzası’nda yaklaşık 400 kilometre uzunluğunda, ortalama 50 metre derinliğinde ve 6 kilometre genişliğinde dev bir yer altı kanalını ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor. Bu kanalın uzunluğu, kuş uçuşu Londra–Newcastle mesafesine denk geliyor.
Araştırmacılara göre harita kesin ve nihai değil; buzun akışına dair varsayımlar belirli belirsizlikler içeriyor ve buzun altındaki kaya ve tortular hakkında hâlâ bilinmeyen çok şey var. Buna rağmen bilim dünyasında çalışma, önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Gelecekte nasıl hareket edeceğini modellemeye olanak sağlayacak
Uzmanlar, bu ayrıntı düzeyinin Antarktika’daki buzulların gelecekte nasıl hareket edeceğini daha doğru modellemeye olanak sağlayacağını vurguluyor. Çünkü buzun altındaki dağlar, vadiler ve kanallar, buzulların hızını ve geri çekilme biçimini doğrudan etkiliyor.
Bu da Antarktika’daki erimenin ne kadar hızlanabileceği ve bunun küresel deniz seviyesi artışına ne ölçüde katkı yapacağı sorularına daha net yanıtlar verilmesini mümkün kılabilir. Bilim insanlarına göre, Antarktika’nın gelecekteki erime hızı hâlâ iklim biliminin en büyük bilinmezlerinden biri.
Kaynak: Gazete Oksijen
