Bilim insanları, Ay’da yaklaşık iki yıl önce meydana gelen ancak o sırada fark edilmeyen güçlü bir çarpmanın oluşturduğu dev bir krater keşfetti. Yaklaşık 222 metre genişliğinde ve 43 metre derinliğindeki krater, Roma’daki Kolezyum’dan daha büyük.
Araştırmacılara göre bu krater, Güneş Sistemi’nde yakın dönemde oluştuğu bilinen en büyük çarpma krateri. Bu büyüklükte bir olayın ortalama 132 yılda bir gerçekleştiği tahmin ediliyor.
Krater, NASA’nın Ay Keşif Yörünge Aracı tarafından Mayıs 2024’te Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünde görüntülendi. Ancak çok büyük miktardaki veri arasında bu görüntüler Ağustos 2025’e kadar fark edilmedi. Daha ayrıntılı görüntüler geçen sonbaharda elde edildi ve keşif bu yılın başında doğrulandı.
Araştırmacılar, çarpmanın bir asteroid ya da kuyruklu yıldız parçasından kaynaklandığını düşünüyor. Olay, Dünya’daki ve uzaydaki teleskoplar tarafından gerçekleştiği anda tespit edilemedi.
Krater, Houston’daki Lunar and Planetary Institute’un eski yöneticisi Thomas McGetchin’in adını taşıyor. Yeni krater, NASA’nın Ay Keşif Yörünge Aracı tarafından yaklaşık 10 yıl önce belirlenen önceki rekor sahibinden üç kat daha büyük.
Ay yüzeyini 100 kilometreden fazla etkiledi
Araştırmalara göre çarpma, Ay yüzeyinde 100 kilometreden fazla bir alanı etkiledi. Toz ve kaya parçaları beklenenden daha yüksek açılarla çevreye savruldu.
Yeni kraterin çevresinde yaklaşık 7 kilometre genişliğinde soğuk bir bölge de tespit edildi. Bilim insanları bunun, Ay yüzeyindeki gevşek toprağın çarpma nedeniyle yer değiştirmesiyle bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Araştırmacılar, bu tür çarpmaların Ay toprağını adeta “karıştırdığını” ve yüzeyin altında bulunan maddeleri yukarı taşıdığını söylüyor.
NASA’nın Ay Keşif Yörünge Aracı’nın 2009’dan bu yana yaptığı gözlemler, Ay yüzeyinin sanılandan daha hızlı değiştiğini de ortaya koyuyor. Araştırmacılara göre Ay toprağının üstteki yaklaşık 2 santimetrelik bölümü, çarpma sonucu savrulan malzemeler nedeniyle yaklaşık her 80 bin yılda bir tamamen yenileniyor.
Bu nedenle Apollo astronotlarının Ay yüzeyinde bıraktığı ayak izlerinin sanıldığı gibi sonsuza kadar kalmayacağı belirtiliyor.
Bilim insanları şimdi, benzer çarpmalarda savrulan kaya ve toz parçalarının NASA’nın gelecekte kurmayı planladığı Ay üssü için ne kadar risk oluşturabileceğini hesaplamaya çalışıyor. Elde edilecek verilerin, üs yapılarının olası çarpma etkilerine karşı daha dayanıklı tasarlanmasına katkı sağlaması bekleniyor.
