Güneş Sistemi dışından gelen ve şimdiye kadar gözlemlenen yalnızca üçüncü yıldızlararası cisim olan 3I/ATLAS, kimyasal yapısıyla gökbilimcileri şaşırtmaya devam ediyor. Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) ile yapılan yeni gözlemler, cismin Güneş Sistemi'ndeki neredeyse tüm bilinen kuyruklu yıldızlara kıyasla olağanüstü yüksek miktarda metanol içerdiğini ortaya koydu.
ABD Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi'nin (NRAO) aktardığı araştırmaya göre bilim insanları, 3I/ATLAS'ı 2025'in sonlarında Güneş'e yaklaşırken Şili'deki ALMA'nın Atacama Compact Array sistemiyle birkaç kez gözlemledi. Güneş ışığı cismin buzla kaplı yüzeyini ısıttıkça gaz ve toz açığa çıktı ve çekirdeğin çevresinde koma adı verilen parlak bir bulut oluştu. Araştırmacılar bu buluttaki molekülleri inceleyerek yıldızlararası kuyruklu yıldızın kimyasal yapısı hakkında bilgi elde etti.
Araştırmanın odağında iki molekül vardı: bir alkol türü olan metanol (CH3OH) ve kuyruklu yıldızlarda yaygın olarak görülen azot içeren organik bir molekül olan hidrojen siyanür (HCN).
ALMA ölçümleri, 3I/ATLAS'ta metanolün hidrojen siyanüre oranının olağanüstü yüksek olduğunu gösterdi. Araştırmacılar iki farklı gözlem tarihinde metanol/HCN oranını yaklaşık 70 ve 120 olarak ölçtü. Bu değerler, 3I/ATLAS'ı şimdiye kadar incelenen metanol bakımından en zengin kuyruklu yıldızlardan biri haline getiriyor.
Bilim insanlarına göre sonuçlar, 3I/ATLAS'ın içindeki buzun oluştuğu ya da daha sonra maruz kaldığı koşulların Güneş Sistemi'ndeki çoğu kuyruklu yıldızdan önemli ölçüde farklı olduğunu düşündürüyor.
Bu farklı kimyasal yapı, 3I/ATLAS'ın daha önceki gözlemleriyle de örtüşüyor. James Webb Uzay Teleskobu ile yapılan çalışmalar, kuyruklu yıldız henüz Güneş'ten uzaktayken bile çevresindeki komanın büyük ölçüde karbondioksitten oluştuğunu göstermişti. Yeni ALMA gözlemleri ise yüksek miktardaki metanolü de cismin sıra dışı kimyasal özellikleri arasına ekledi.
Metanolün kaynağı şaşırttı
ALMA'nın yüksek çözünürlüklü gözlemleri, farklı moleküllerin kuyruklu yıldızdan nasıl yayıldığını takip etmeye de olanak sağladı. Araştırmacılar metanol ile hidrojen siyanürün farklı kaynaklardan geldiğini belirledi.
Hidrojen siyanürün büyük ölçüde kuyruklu yıldızın merkezi gövdesinden, yani çekirdeğinden yayıldığı görüldü. Bu, Güneş Sistemi'ndeki kuyruklu yıldızlarda da yaygın olarak gözlenen bir davranış.
Metanol ise yalnızca çekirdekten gelmiyor. Molekülün, kuyruklu yıldızın çevresindeki koma içinde bulunan küçük buz parçacıklarından da yayıldığı belirlendi.
Bu küçük buz parçacıkları adeta "mini kuyruklu yıldızlar" gibi davranıyor. 3I/ATLAS Güneş'e yaklaştıkça sıcaklık yükseliyor ve bu parçacıkların içindeki buz gaza dönüşerek çevredeki komaya ek metanol bırakıyor. Gökbilimciler bu tür bir davranışı Güneş Sistemi'ndeki bazı kuyruklu yıldızlarda daha önce gözlemlemişti ancak bunun yıldızlararası uzaydan gelen bir cisimde ayrıntılı biçimde izlenmesi ilk kez gerçekleşti.
3I/ATLAS, Güneş Sistemi'ne dışarıdan girdiği doğrulanmış yalnızca üçüncü cisim. Ondan önce 2017'de 1I/'Oumuamua, 2019'da ise 2I/Borisov gözlemlenmişti. Bu iki yıldızlararası ziyaretçinin incelenmesi de sıra dışı özellikleri ortaya çıkarmıştı.
Araştırmacılar, daha fazla yıldızlararası cismin keşfedilmesinin Güneş Sistemi ile galaksinin başka bölgelerinde oluşan gezegen sistemlerini karşılaştırma fırsatı sağlayacağını belirtiyor. 3I/ATLAS'ın sıra dışı kimyası da gezegenlerin, kuyruklu yıldızların ve diğer küçük gökcisimlerinin farklı yıldız sistemlerinde nasıl oluştuğuna ilişkin tabloya yeni bir parça ekliyor.
Araştırma, The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı. Çalışmanın başlığında 3I/ATLAS'taki metanol ve hidrojen siyanürün farklı gaz çıkışı davranışları ile olağanüstü yüksek metanol/HCN üretim oranına dikkat çekiliyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
