23 Nisan 2024, Salı Gazete Oksijen
Haber Giriş: 31.05.2023 10:16 | Son Güncelleme: 31.05.2023 13:55

Kara delik jetlerinden yayılan X-ışınlarında dalgalanmalar tespit edildi

Araştırmacılar, Chandra X-ışını Gözlemevi'nden alınan verileri inceleyerek kara delik parçacık akımlarından (jet) yayılan X-ışınlarında dalgalanmalar tespit etti. Uzmanlar bu tür kısa zaman ölçeklerinde sık değişkenlik keşfedilmesinin bu jetler bağlamında 'devrim' niteliğinde olduğunu söylüyor
Kara delik jetlerinden yayılan X-ışınlarında dalgalanmalar tespit edildi

Tech Explorist'in haberine göre, yapılan bir araştırma, istatistiksel olarak önemli sayıda kara delik jetindeki X-ışını yayılımlarının sadece birkaç yıl içinde değişiklik gösterdiğini ortaya çıkardı. Araştırmacılar, kara deliklerden yayılan bu parçacıkların X-ışını yayabilecek yüksek enerji seviyelerine nasıl geldiğinin henüz bilinmemesine karşın, daha önce X-ışınlarının milyonlarca yıl süresince değişmediğinin düşünüldüğünü belirtti.

"Bu sonucu görmek mucize gibi"

Gözlemevinin arşiv verilerini analiz eden bilim insanları, 53 kara delik jeti içinde Chandra'nın birden fazla gözlem yaptığı 155 farklı konumu inceledi. Maryland Üniversitesi öğretim üyesi ve araştırmanın başyazarı astronom Eileen Meyer, "Bu tür kısa zaman ölçeklerinde nispeten sık değişkenlik keşfedilmesi bu jetler bağlamında 'devrim' niteliğinde. Verilerde bu sonucu görmek neredeyse bir mucize gibiydi çünkü gözlemler bunu tespit etmek için tasarlanmamıştı" dedi.

Varsayımları değiştirdi

Araştırmacılar, jetlerin X-ışınlarını nasıl ürettiğine dair en basit hipotezin, parçacıkların galaksinin merkezinde akımları püskürten kara delik "motorunda" ivmelendiğini ve X-ışını emisyonlarının zaman içinde değişmediğini varsaydığını kaydetti.

Dünya'ya yakın olanlarda daha fazla değişim

Öte yandan son araştırmada, jetlerin uzanımı boyunca X-ışını emisyonlarında hızlı dalgalanmalar keşfedildi. Bu, jetin kara delikte ilk başladığı yerden çok uzakta, jet boyunca parçacık ivmelenmesinin değiştiğini gösteriyor. Araştırmada Dünya'ya yakın kara delik jetlerinde uzaktaki jetlere oranla daha fazla değişim olduğu tespit edildi.

Gökbilimciler geçen yıl ağustos ayında bu zamana kadar gözlemlenen en büyük kara delik jeti keşfetti. Kara deliğin uzaya saçtığı partiküllerden oluşan jetin, galaksinin kendisinden 50 kat daha büyük olduğu ve bir milyon ışık yılı uzağa kadar yayıldığı belirlendi

Teleskoplara ulaşan verilerde yer alan uzaktaki kara delik jetlerine ait görüntülerin evrenin daha eski dönemlerini yansıttığı düşünüldüğünde, o dönemdeki evrenin daha küçük ve ortam radyasyonunun daha yüksek olmasının jetlerdeki X-ışını yayınımını daha kararlı hale getirdiğini gösterdiği belirtildi. Ekibin analizi, araştırmada incelenen jetlerin yüzde 30 ila 100'ünün X-ışını yayınımının kısa zaman ölçeklerinde değişkenlik gösterdiğini ortaya çıkardı.