Kuzey Atlantik Okyanusu'nda, Grönland ve İzlanda'nın güneyinde bulunan geniş bir su kütlesi uzun süredir bilim insanlarının dikkatini çekiyor. Okyanusların büyük bölümü küresel ısınmanın etkisiyle sıcaklık artışı yaşarken, bu bölgedeki suların aksine soğuduğu gözlemleniyor. Yeni bir araştırma, bu gizemin ardındaki nedeni ortaya koyduğunu öne sürerken, bulgular dünyanın iklim açısından en kritik dönüm noktalarından birine doğru ilerlediğine işaret ediyor.
CNN'in haberine göre; bilim insanlarının “soğuk leke” (cold blob) ya da “ısınma boşluğu” (warming hole) olarak adlandırdığı bölgedeki deniz suyu sıcaklığı, 1900 yılından bu yana yaklaşık 1 santigrat derece azaldı.
Araştırmacılar uzun yıllardır bu sıra dışı durumun, rüzgar ve bulutlardaki değişimlerin okyanus yüzeyinden ısı kaybına yol açmasından mı kaynaklandığını, yoksa ısı taşınmasında kritik rol oynayan okyanus akıntı sisteminin zayıfladığının bir göstergesi mi olduğunu tartışıyordu. Yeni çalışma, ikinci ihtimalin daha güçlü olduğunu ortaya koyuyor.
AMOC sistemi alarm veriyor
Araştırmanın merkezinde yer alan Atlantik Meridyonel Devrilme Dolaşımı (AMOC), tropik bölgelerdeki sıcak suları Kuzey Yarımküre’ye taşıyan devasa bir okyanus akıntı sistemi olarak tanımlanıyor. Bu sistemde sıcak su kuzeye doğru hareket ediyor, burada soğuyup yoğunlaşarak dibe çöküyor ve ardından yeniden güneye yöneliyor.
Çok sayıda araştırma, insan kaynaklı küresel ısınmanın buzulların erimesine yol açtığını ve okyanuslara büyük miktarda tatlı su karıştığını gösteriyor. Bu durum ise sıcaklık ve tuzluluk arasındaki hassas dengeye bağlı çalışan AMOC sistemini bozuyor.
Bazı bilim insanları, AMOC’un bu yüzyıl içinde kritik bir eşik noktasına ulaşabileceği ve sistemin çöküş sürecine girebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Olası bir çöküş küresel felakete yol açabilir
Bilim insanlarına göre AMOC’un tamamen durması küresel ölçekte ciddi sonuçlar doğurabilir. Böyle bir senaryoda ABD'nin doğu kıyılarında deniz seviyelerinin daha hızlı yükselmesi, Avrupa'nın sert ve uzun kışlarla karşı karşıya kalması ve Afrika'daki muson sistemlerinin değişerek uzun süreli kuraklıklara neden olması bekleniyor.
“Soğuk leke” bölgesi, AMOC’un taşıdığı ısının önemli bir bölümünü ulaştırdığı alanlardan biri olduğu için bazı araştırmacılar tarafından sistemdeki değişimin bir işareti olarak değerlendiriliyor.
Yüzeyde değil, derinlerde de soğuma tespit edildi
Atlantik Okyanusu’nun bu bölümünde neler yaşandığını daha iyi anlamak isteyen araştırmacılar, uydu ve ölçüm cihazlarından elde edilen gerçek dünya verilerini iklim modelleriyle birleştirdi.
Çalışmanın sonuçları, soğumanın yalnızca okyanus yüzeyinde gerçekleşmediğini, aynı zamanda atmosferik koşulların etkisinin çok daha sınırlı olduğu derin sularda da görüldüğünü ortaya koydu.
Araştırmaya göre elde edilen tüm veriler, AMOC’un etkisine işaret ediyor.
Çalışmanın yazarlarından ve Almanya’daki Potsdam Üniversitesi'nde fizik ve okyanus bilimleri profesörü olan Stefan Rahmstorf, “Okyanuslardaki ısı taşınımı değişiyor ve bu durum soğuk lekenin soğumasını tetikliyor” dedi.
Rahmstorf ayrıca, soğuk leke dışında da AMOC’un zayıfladığına dair çok sayıda bağımsız kanıt bulunduğunu belirterek, bazı çalışmaların sistemin son yaklaşık bin yılın en zayıf seviyesinde olabileceğini gösterdiğini söyledi.
Uzmanlar temkinli yaklaşıyor
Araştırmada yer almayan Utrecht Üniversitesi deniz ve atmosfer araştırmacısı René van Westen, önceki çalışmaların yalnızca atmosferik koşulların etkisiyle de bir soğuk leke oluşabileceğini gösterdiğini hatırlattı.
Bununla birlikte Van Westen, yeni çalışmanın farklı veri setlerinde benzer sonuçlara ulaşmasının “elde edilen sonuçların güvenilirliğini güçlendirdiğini” ifade etti.
Araştırmaya dahil olmayan bir diğer isim olan University College London'da okyanus ve iklim bilimi profesörü David Thornalley ise çalışmanın, soğuk leke ile AMOC’un zayıflaması arasındaki bağlantıya dair kanıtları güçlendirdiğini söyledi.
Ancak Thornalley, gerçek dünyadan elde edilen verilerin sınırlı olması nedeniyle mevcut veri setlerinin “gerçekliğin kusursuz bir temsili olmaktan ziyade iyi birer yaklaşık model olarak görülmesi gerektiğini” vurguladı.
CNN'e konuşan Thornalley, konuya ilişkin belirsizliklerin sürdüğünü belirterek, “Bu çalışmanın tartışmaya son noktayı koyacağını düşünmüyorum” dedi.
Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi'nin (Met Office) kıdemli iklim bilimcisi Jonathan Baker da benzer görüşü paylaştı. Baker, CNN'e yaptığı değerlendirmede, “Bu çalışmayı, AMOC’un soğuk leke üzerindeki etkisine dair yeni kanıtlar sunan bir araştırma olarak görüyorum. Ancak sorunun kesin olarak çözüldüğünü söylemek için henüz erken” ifadelerini kullandı.
Kaynak: Gazete Oksijen
