Meta, ABD’de çocukların güvenliğini tehlikeye atmakla suçlandığı federal davada yaklaşık 18 milyar dolarlık uzlaşmayı kabul etti. Anlaşma kapsamında teknoloji şirketi, Instagram ve Facebook başta olmak üzere platformlarına çocukları korumayı amaçlayan yeni özellikler ekleyecek.
Al Jazeera’nın haberine göre Meta, bu yıl büyük bölümü şirketin platformlarını bağımlılık yaratacak biçimde tasarladığı ve çocuklara zarar verdiği iddialarına dayanan çok sayıda davayla karşı karşıya kaldı. Şirket, daha önce sonuçlanan iki davada tazminat ödemeye mahkûm edildi.
Meta ile 48 ABD eyaleti arasında çarşamba günü varılan uzlaşma kapsamında 18 yaşından küçük kullanıcıların Facebook ve Instagram hesaplarında gece kullanım yasağından günlük iki saatlik süre sınırına kadar çok sayıda değişiklik yapılacak.
Dünyanın farklı ülkelerinde Meta ve diğer sosyal medya şirketlerine yönelik düzenleyici adımların hız kazanması, ABD’deki anlaşmanın küresel sonuçlar doğurabileceği değerlendirmelerine yol açtı.
Meta’ya açılan dava neyle ilgiliydi?
ABD’nin 29 eyaleti Meta’ya dava açarak şirketi, platformlarını bağımlılık davranışlarını teşvik edecek şekilde tasarlamakla suçladı.
California Temyiz Mahkemesine sunulan belgelere göre Meta’nın kullanıcıların yaşını doğrulamakta yetersiz kaldığı, gençleri ebeveyn denetimlerini aşmaya teşvik ettiği ve zararlı içeriklere karşı yeterli koruma sağlamadığı öne sürüldü. Şirket ayrıca zararlı ve istismar edici içerikleri bilinçli olarak öne çıkarmakla suçlandı.
Meta’ya karşı 2023’te federal dava açan ilk eyaletlerden California, Kentucky, Colorado ve New Jersey’nin dosyaları geçen hafta California’daki federal mahkemede görülmeye başlandı.
Davayı açan eyaletlerin başsavcıları, genç sosyal medya kullanıcılarını korumak amacıyla Meta’nın platformlarında değişiklik yapılmasını da talep etti.
Başsavcılar; genç kullanıcılar için ebeveyn doğrulama sistemi getirilmesini, “dopamini manipüle eden” algoritmaların değiştirilmesini, kişisel görüntülere uygulanan filtrelerin kaldırılmasını, birden fazla hesap açılmasının engellenmesini ve kaybolan mesajlarla gönderilere son verilmesini istedi.
Davada Meta’nın, 13 yaşından küçük çocuklara ait kişisel verileri ebeveynlerinden gerekli izni almadan toplayarak, saklayarak ve kullanarak Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası’nı ihlal ettiği de öne sürüldü.
Meta, şubat ayında Los Angeles’ta KGM olarak tanımlanan genç bir kadının açtığı ve platformlardaki bazı özelliklerin genç kullanıcıları bağımlılığa sürüklediği iddiasına dayanan milyonlarca dolarlık başka bir davayı kaybetti.
Mart ayında ise New Mexico eyaletinin açtığı davada ABD’li jüri, çocukların güvenliğini tehlikeye attığı gerekçesiyle Meta’nın 375 milyon dolar ödemesine karar verdi.
New Mexico’daki bir yargıç, geçen ay davanın ikinci aşamasında Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta’ya 567 milyon dolarlık ek ödeme yapma yükümlülüğü getirdi.
Meta ne yapmayı kabul etti?
Meta, hakkındaki suçlamaları reddetmesine rağmen ürünlerinin çocukların ruh sağlığına zarar verdiğini bildiğine ilişkin delillerin mahkemede dinlenmesinin ardından uzlaşmaya gitmeyi kabul etti.
Şirketin 10 yıl içinde yapacağı yaklaşık 18 milyar dolarlık toplam ödeme, Meta’nın 2025’te elde ettiği 201 milyar dolarlık gelirin küçük bir bölümüne karşılık geliyor.
Mark Zuckerberg tarafından 2004’te Facebook adıyla kurulan şirket; 47 ABD eyaletinin yanı sıra Washington DC, Porto Riko, Amerikan Samoası ve Kuzey Mariana Adaları’na toplam 16,7 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul etti.
Bu kapsamda California’nın 2,2 milyar dolar, New York’un ise 1,1 milyar dolar alabileceği belirtiliyor. Texas, Meta ile değeri 1 milyar doları aşan ayrı bir uzlaşmaya vardı.
Bazı eyaletler alacakları parayı genel bütçe hesaplarına aktaracak. Bazıları ise elde edilen kaynağın bir bölümünü çocuklara yönelik ruh sağlığı hizmetlerinde kullanacak.
Uzlaşma, Meta’nın kişiselleştirilmiş içerik önerilerine veya hedefli reklam uygulamalarına son vermesini gerektirmiyor.
Anlaşmada, Instagram kullanıcılarının kendi bedenlerine ilişkin olumsuz duygular geliştirmesine yol açan paylaşımlar dahil olmak üzere araştırmacıların özellikle sorunlu bulduğu bazı içeriklere yönelik bir düzenleme de yer almıyor.
Meta, yaptığı açıklamada gençlerin platformlarda güvenli ve verimli bir deneyim yaşamasını sağlamanın şirket için vazgeçilmez bir zorunluluk olduğunu belirterek ebeveynler ve gençler açısından doğru uygulamaları hayata geçirmek istediklerini bildirdi.
Instagram ve Facebook’ta neler değişecek?
Anlaşma kapsamında Meta platformlarını kullanan 18 yaşından küçüklerin günlük kullanım süresi iki saatle sınırlandırılacak. Gece yarısı ile sabah saat 06.00 arasında kullanım yasağı uygulanacak.
Meta, çocuklara ait hesaplardaki beğeni ve tepkileri gizleyerek “sosyal karşılaştırmaya” yol açan özellikleri sınırlandıracak.
Kullanıcının görüntüsündeki fiziksel görünümü değiştiren “kozmetik işlem filtreleri” de çocuk hesaplarında varsayılan olarak kapatılacak. Bu ayarlar yalnızca ebeveyn izniyle değiştirilebilecek.
Şirket ayrıca genç kullanıcılar için okul saatleri kabul edilen 08.00 ile 15.00 arasında platformlardan gönderilen anlık bildirimlerin büyük bölümünü devre dışı bırakmayı kabul etti.
Ebeveynler çocukların hesaplarını nasıl denetleyecek?
Meta, belirlenen yetişkinlere sosyal medya hesaplarının ayarlarını daha kapsamlı şekilde izleme ve değiştirme olanağı vererek ebeveyn denetimini artıracak.
Ebeveynler ve veliler, çocukların Meta uygulamalarında ne kadar zaman geçirdiğini görebilecek. Ayrıca çocukların sosyal bağlantılarında yer alan kullanıcı adlarına ve onlara mesaj gönderen hesaplara ilişkin bilgi alabilecek.
Genç kullanıcı bir yetişkin hesabına ilk kez mesaj gönderdiğinde, denetim yetkisi bulunan ebeveyne günlük bildirim gönderilecek. Bildirimde mesaj gönderilen yetişkinin hesabına yönlendiren bir bağlantı da yer alacak.
Genç kullanıcıların intihar, kendine zarar verme veya yeme bozukluklarıyla ilgili kelimeleri aratması durumunda ebeveyn hesaplarına bildirim gönderilecek.
Çocukların yaşı nasıl doğrulanacak?
Meta, çocukların yaşlarını kontrol etmek için kullandığı teknolojiyi geliştirmeyi kabul etti. Şirket bu süreçte hem kendi araçlarından hem de üçüncü taraflarca sağlanan teknolojilerden yararlanacak.
Yaş denetimi sistemlerinin ne ölçüde başarılı çalıştığı, düzenli olarak bağımsız kuruluşlar tarafından incelenecek.
Bu hüküm, Avustralya’nın geçen yılın aralık ayında 16 yaşından küçüklerin sosyal medya platformlarını kullanmasını yasaklamasının ardından ayrıca önem kazandı.
Avustralya’nın internet güvenliği düzenleyicisi eSafety, bu yılın ağustos ayında yayımladığı araştırmada ülkedeki gençlerin ve ergenlik öncesi dönemdeki çocukların yüzde 80’inden fazlasının sosyal medya platformlarını kullanmayı sürdürdüğünü belirledi. Bunun başlıca nedeninin yaş kontrolü uygulamalarındaki yetersizlik olduğu bildirildi.
Meta 18 milyar doların tamamını ödeyecek mi?
Meta şimdilik toplam uzlaşma bedelinin yüzde 70’ini, yaklaşık 12,7 milyar doları, gelecek 10 yıl içinde ödemeyi kabul etti.
Yaklaşık 5 milyar dolarlık kalan bölüm ise Snapchat, TikTok ve Alphabet bünyesindeki YouTube gibi rakip platformların benzer önlemleri kabul etmesi ve aynı miktarda ödeme yapmayı taahhüt etmesi durumunda ödenecek.
Meta, diğer platformların da aynı uygulamayı benimsemesi halinde çocukların günlük kullanım süresini iki saatten bir saate düşüreceğini bildirdi.
Yeni kurallar ne zaman uygulanacak?
Değişiklikler aşamalı olarak hayata geçirilecek. Mahkemenin uzlaşmayı onaylamasının ardından kişiselleştirilmemiş içerik akışları dört ay içinde kullanıma sunulacak.
Daha kapsamlı uyum önlemleri altı ay, önemli yaş doğrulama yükümlülükleri ise bir yıl içinde uygulanacak.
Değişiklikler ABD’deki kullanıcıları kapsayacak. Meta’nın aynı özellikleri dünya genelinde kullanıma sunup sunmayacağı henüz bilinmiyor.
Bununla birlikte şirket, benzer değişiklikleri uygulaması için Avrupa Birliği ülkeleri başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde giderek artan bir düzenleyici baskıyla karşı karşıya.
Değişiklikler çocukların güvenliğini sağlamaya yetecek mi?
Eleştirmenler ve çocuk güvenliği savunucuları, uzlaşmanın Facebook, Instagram, WhatsApp ve Messenger’ın sahibi olan Meta’ya tarihi nitelikte değişiklikler yaptırdığını kabul ediyor.
Bu platformların her birinin aylık aktif kullanıcı sayısı 2 milyar ile 3 milyarın üzerinde değişiyor. Buna rağmen eleştirmenler, uzlaşmanın merkezinde Meta’nın bağımlılık yarattığı öne sürülen algoritmalarını temelden değiştirmek yerine gençlerin kullanım süresini günde iki saatle sınırlama kararının bulunduğuna dikkat çekiyor.
Gençlerin çevrimiçi güvenliği için çalışan Tech Oversight Project’in İcra Direktörü Sacha Haworth, anlaşmayı kalıcı etkiler yaratacak “tarihi bir uzlaşma” olarak nitelendirdi.
Haworth, bütün çocuk ve gençlerin gerçek anlamda korunabilmesi için bu önlemlerin her platformda zorunlu ve kalıcı olması gerektiğini belirterek bunun yalnızca ABD Kongresinin yapabileceği bir düzenlemeyle mümkün olacağını söyledi.
Birleşik Krallık merkezli çocuklara yardım kuruluşu NSPCC’nin çevrimiçi çocuk güvenliği politikaları sorumlusu Ella Bradshaw, kişiselleştirilmiş algoritmalar ve beğeniler gibi “bağımlılık yaratan” tasarım özelliklerinin sınırlandırılmasını memnuniyetle karşıladı.
Bradshaw, bu özelliklerin çocukları ekran başında tuttuğunu ve ekran süreleri üzerindeki kontrollerini kaybetmelerine yol açtığını bildiklerini belirterek bu alanlarda adım atılmasının gerekli olduğunu söyledi. Ancak anlaşmada önemli boşluklar bulunduğunu da vurguladı.
Hangi riskli özellikler düzenlemenin dışında kaldı?
Bradshaw, anlaşmanın çocuklara zarar veren riskli özellikler ve bağımlılık yaratıcı tasarımlara karşı parçalı önlemler içerdiğini söyledi.
Kaybolan mesajlar, sonsuz kaydırma, dijital hediye gönderme ve canlı yayın gibi özelliklerin anlaşmada ele alınmadığına dikkat çekti.
Meta’nın yapay zekâ sohbet robotlarını çocuklar için nasıl daha güvenli hale getireceğine ilişkin de çok az bilgi açıklandı. Bradshaw, özellikle çocukların güvenlik endişelerini dile getirdiği durumlarda daha güçlü koruma mekanizmalarına ihtiyaç bulunduğunu belirtti.
Bradshaw ayrıca daha küçük yaştaki çocuklara yönelik önlemlerin güçlendirilmesini ve gençler 18 yaşına girdiği anda korumaların birdenbire ortadan kalkmamasını istedi.
Her çocuğun çevrimiçi faaliyetlerini denetleyebilecek ve güvenliğini sağlamasına yardımcı olabilecek bir aileye sahip olmadığını hatırlatan Bradshaw, internetteki koruma mekanizmalarının genel olarak parçalı olduğunu söyledi.
Bradshaw’a göre uzlaşma, hükümetleri ve düzenleyici kurumları daha hızlı ve kapsamlı adımlar atmaya teşvik etmeli. Özel mesajlaşma, yapay zekâ araçları ve çevrimiçi oyunlar dahil olmak üzere bütün dijital ekosistemde daha güçlü önlemler alınmadığı sürece çocuklar önlenebilir zararlarla karşılaşmayı sürdürecek.
Diğer ülkeler Meta’ya karşı hangi adımları atıyor?
ABD’de sosyal medya şirketlerine yönelik mücadele büyük ölçüde davalar üzerinden yürütülürken, diğer ülkelerde düzenleyici kurumlar öne çıkıyor.
Avrupa Birliği düzenleyicileri, Meta hakkında birden fazla hukuki ve idari süreç yürütüyor. Bunlar arasında WhatsApp’taki yapay zekâ uygulamalarına ilişkin rekabet kuralları ile Dijital Hizmetler Yasası kapsamındaki çocuk güvenliği önlemleri ve bağımlılık yaratan platform özellikleri bulunuyor.
AB, Facebook ve Instagram’ı bağımlılık yaratacak şekilde tasarlamakla suçladı. Meta’nın ürünlerinin kullanıcıların fiziksel ve ruhsal sağlığı açısından oluşturduğu tehlikeyi yeterli ölçüde değerlendirmediği de öne sürüldü.
Avrupa Komisyonu sözcüsü Thomas Regnier, perşembe günü yaptığı açıklamada Meta’nın sosyal ağlardaki bağımlılık yaratıcı tasarımları sınırlandıracak değişiklikleri sunmasını beklediklerini söyledi.
Regnier, beklentilerini Meta’ya açık biçimde ilettiklerini belirterek bundan sonra sorumluluğun şirkette olduğunu ifade etti. Meta’dan ABD’de kabul ettiği taahhütleri Avrupa Birliği’ndeki çocukları korumak amacıyla da sunmasını istedi.
Birleşik Krallık hükümeti haziran ayında, Avustralya’nın öncülük ettiği küresel eğilimi takip ederek 16 yaşından küçüklerin sosyal medya kullanmasını yasaklayan kapsamlı bir düzenlemenin gelecek yıl yürürlüğe gireceğini duyurdu.
Birleşik Krallık ayrıca 18 yaşından küçük kullanıcılar için gece kullanım yasağı getirilmesini ve sonsuz kaydırma özelliğinin engellenmesini değerlendiriyor.
Brezilya’da tüketici hakları alanında faaliyet gösteren Toplu Savunma Enstitüsü, Ekim 2024’te Meta, TikTok ve Kwai’nin ülkedeki iştiraklerine karşı toplam 3 milyar real, yaklaşık 525 milyon dolar, tazminat talebiyle iki dava açtı.
Davalarda şirketler, çocukların ve gençlerin sosyal medya bağımlılığına karşı yeterli koruma önlemleri almamak ve küçük yaştaki kullanıcıların platformlara erişimini engellememekle suçlandı.
Brezilya’nın Çocuklar ve Gençler için Dijital Statüsü kapsamında bu yılın mart ayından bu yana platformların, 16 yaşından küçük çocukların hesaplarını yasal vasilerinin hesaplarına bağlaması gerekiyor.
Güney Kore’nin medya düzenleyici kurumu da Meta’nın uzlaşmasının ardından yaptığı açıklamada genç kullanıcılara yönelik daha güçlü korumaların yalnızca belirli pazarlarda değil, mümkünse dünya genelinde uygulanması çağrısında bulundu.
Kaynak: Diğer
