İran’ın muhaliflere yönelik baskısı, Elon Musk’ın Starlink hizmeti için şimdiye kadarki en zorlu güvenlik sınavlarından biri olma yolunda ilerliyor. Starlink, Ukrayna’daki savaş sırasında devreye alınmasından bu yana, devlet tarafından uygulanan internet kesintilerine karşı bir can damarı işlevi görüyor.
Reuters'ın haberine göre Starlink’in sahibi SpaceX, bu hafta İranlılar için uydu internet hizmetini ücretsiz hale getirdi. Aktivistler, analistler ve araştırmacılara göre bu adım, Musk’ın uzay şirketini yeni bir jeopolitik sıcak noktanın merkezine yerleştirirken, ABD merkezli bir mühendis ekibini uydu karıştırıcıları ve sinyal sahteciliği taktikleriyle donanmış bölgesel bir güçle karşı karşıya getiriyor.
SpaceX’in en kârlı iş kolu olan Starlink’in İran saldırılarına nasıl direneceği; Starlink’i ve askeri sınıf muadili Starshield’i kullanan ABD ordusu ve istihbarat kurumları tarafından yakından izleniyor. Aynı zamanda, önümüzdeki yıllarda Starlink’e rakip olması beklenen kendi uydu internet takımyıldızlarını geliştiren Çin için de bu süreç dikkatle takip ediliyor. SpaceX’in bu yıl halka arzı değerlendirdiği bir dönemde, İran’daki durum Starlink için yatırımcılara yönelik yüksek profilli bir vitrin niteliği de taşıyor.
İletişimi kesmek artık mümkün değil
Joe Biden döneminde Pentagon’un uzay politikalarından sorumlu eski yetkilisi John Plumb, “Uzaydan sağlanan iletişim tarihinde erken dönemdeyiz ve bu ölçekte gerçek anlamda tek sağlayıcı SpaceX. Bu baskıcı rejimler hâlâ iletişimi kapatabileceklerini düşünüyor, ama bence bunun mümkün olmadığı günler yaklaşıyor” ifadelerini kullandı.
İran’daki din adamları yönetimine karşı protesto eden binlerce kişinin son bir haftada öldürüldüğü bildiriliyor. Tahran’ın iletişimi kısıtlama emri, şiddetli baskının gerçek boyutunun tespit edilmesini zorlaştırıyor.
Kablo ve cep telefonu baz istasyonu ağlarına kıyasla İran’ın müdahale etmesinin daha zor olduğu Starlink, sahadaki olayların belgelenmesinde kritik bir araç haline geldi.
Uluslararası Af Örgütü’nde İran araştırmacısı olan Raha Bahreini, İran’dan doğrulanan onlarca video incelediklerini söyledi. Bunlar arasında İran güvenlik güçleri tarafından öldürülen ya da yaralanan protestocuların görüntüleri de bulunuyor. Bahreini, bu görüntülerin neredeyse tamamının Starlink erişimi olan kişilerden geldiğine inandıklarını ifade etti. Ancak devam eden iletişim kısıtlamalarının, insan hakları kuruluşlarının İran’daki kişilerle iletişim kurmasını ve şiddetin boyutunu değerlendirmesini zorlaştırdığını da ekledi.
Starlink İran’da yasaklı olmasına rağmen, Holistic Resilience adlı ABD merkezli sivil toplum kuruluşuna göre on binlerce terminal ülkeye kaçak yollarla sokulmuş olabilir. Bu kuruluş, İranlılara Starlink terminalleri ulaştırılmasına yardımcı olduğunu ve SpaceX ile birlikte İran’ın sistemi karıştırmaya yönelik girişimlerini izlediklerini söylüyor. Ancak kaç terminalin aktif olarak kullanıldığı net değil.
Tüketici tipi Starlink terminalleri, dikdörtgen şeklinde antenlerden oluşuyor ve iki farklı boyutta sunuluyor: Biri pizza kutusu büyüklüğünde, diğeri ise dizüstü bilgisayar boyutlarında daha küçük bir “mobil” versiyon.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, pazartesi günü El Cezire televizyonuna yaptığı açıklamada, internetin “terörist faaliyetlerle karşı karşıya kaldıktan ve talimatların ülke dışından geldiğini fark ettikten sonra” kesildiğini söyledi.
Karıştırıcılar ve sahte GPS sinyalleri
Uzaydan internet sağlayan ilk büyük ölçekli takımyıldız olan Starlink, savaş ortamlarında ve uzak bölgelerde iletişim için hayati bir araç haline geldi. 2024’te SpaceX’e 15 milyar dolar gelir sağlayan ağ, Musk’ın jeopolitik gücünü de artırdı. Musk, 2022 yılında Starlink’in Ukraynalı askerler tarafından nasıl ve nerede kullanılacağını kontrol ettiğini açıkça ifade etmişti.
Yaklaşık 10 bin adet, alçak yörüngede saatte yaklaşık 27 bin 360 kilometre hızla hareket eden Starlink uydusu, sinyallerin tespit edilmesini ve kesintiye uğratılmasını, tek bir noktada sabit duran geleneksel uydu sistemlerine kıyasla çok daha zor hale getiriyor.
Holistic Resilience ve diğer uzmanlara göre İran, Starlink sinyallerini bozmak için uydu karıştırıcıları kullanıyor. İngiltere merkezli İranlı muhalif aktivist ve bağımsız siber casusluk araştırmacısı Nariman Garib’e göre İran ayrıca, Starlink terminallerini şaşırtmak ve devre dışı bırakmak amacıyla sahte GPS sinyalleri yayınlayarak “spoofing” adı verilen yönteme de başvuruyor.
Garib, İran içindeki bir terminalden elde ettiği verileri analiz ederek, GPS sahteciliğinin Starlink bağlantısında ciddi sorunlara yol açtığını ve internet hızlarını düşürdüğünü söyledi. Garib, “Metin mesajı gönderebilirsiniz, ama görüntülü aramaları unutun” şeklinde konuştu.
İran Starlink terminallerini tespit etmeye çalışıyor
Starlink İran’da lisanslı olmasa da Musk, X adlı sosyal medya platformunda hizmetin ülkede mevcut olduğunu defalarca doğruladı. Bu durum, İran hükümetinin yıllardır hizmete karşı önlem alma çabalarını tetikledi. Mahsa Amini’nin ölümünün ardından Aralık 2022’de patlak veren protestolar sırasında Musk, ülkede yaklaşık 100 Starlink terminalinin aktif olduğunu paylaşmıştı.
Devlet medyasına göre, İran ile İsrail arasında haziran ayında yaşanan 12 günlük savaşın ardından İran parlamentosu, Starlink kullanımını yasaklayan ve lisanssız teknolojiyi kullanan ya da dağıtanlara ağır cezalar öngören bir yasa çıkardı.
İran ayrıca diplomatik kanallara da başvurarak, geçen yıl Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Telekomünikasyon Birliği’nde bir panele ABD ve Norveç’i hizmeti engellemeye zorlamaları çağrısında bulundu.
Temmuz ayındaki bir toplantıda İran, Starlink kullanımının ülkede yasa dışı olduğunu söyledi ve “istilacı bir ülkenin” yakın tarihli bir saldırı sırasında terminalleri dronlar üzerinde kullandığını iddia etti.
İran, kasım ayında ise kurula yaptığı bildirimde, terminalleri kendi başına tespit edip devre dışı bırakmakta zorlandığını ifade etti.
