Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) görev yapan beş astronot, Rusya kontrolündeki bölümde tespit edilen hava sızıntısına yönelik onarım çalışmaları sırasında cuma günü bir uzay aracına sığınmak zorunda kaldı.
NASA’nın cuma akşamı yaptığı açıklamaya göre, Rus uzay ajansı Roscosmos, olası sızıntı kaynağı olarak belirlenen bölgeye daha iyi erişim sağlamak amacıyla bir bağlantı parçasını kesmeyi planladı.
ABD uzay ajansı, söz konusu yöntemin “ilgili bölgenin yapısal bütünlüğü açısından yüksek risk oluşturabileceğini” belirtti. Bu nedenle NASA, astronotlara acil tahliye ihtimaline karşı uzay aracına geçmeleri ve hazır beklemeleri talimatını verdi.
Uzay aracına sığınan astronotlar arasında, Şubat ayında SpaceX’in Dragon kapsülüyle ISS’ye ulaşan Crew-12 görev ekibinin dört üyesi yer aldı. Bunlar NASA astronotları Jessica Meir ve Jack Hathaway, Avrupa Uzay Ajansı’ndan Sophie Adenot ile Roscosmos kozmonotu Andrey Fedyaev oldu. Rus Soyuz uzay aracıyla ISS’ye gelen NASA astronotu Chris Williams da Crew-12 ekibiyle birlikte kapsülde bekledi.
Ancak Roscosmos’un bağlantı parçasını keserek sızıntıyı giderme planı uygulanmadı.
NASA, Rus uzay ajansının “daha fazla ölçüm ve veri değerlendirmesi yapılması amacıyla cuma günkü yapısal onarım çalışmalarını durdurmasının” ardından kısa süre sonra sığınma talimatını kaldırdı.
ABD uzay ajansı ayrıca, Roscosmos’un plan değişikliğini “güçlü şekilde desteklediğini” açıkladı.
Sızıntı sorunu yıllardır devam ediyor
Rusya’nın kontrolündeki Zvezda modülü ile kenetlenme kapağı arasındaki transfer tünelinde bulunan çatlaklar ve hava sızıntıları, 2019’dan bu yana ISS için önemli bir sorun olarak görülüyor.
Son gelişmeler ise Roscosmos’un nisan ayında bir kargo aracının ISS’ye ulaşmasının ardından modüldeki hava basıncına yönelik yeni ölçümler yapmasıyla başladı.
Onarım çalışmalarının ne zaman yeniden başlayacağı ise henüz netleşmedi.
Rus devlet medyasının cuma günü yayımladığı açıklamaya göre kozmonotlar inceleme sırasında iki olası hava kaçağı tespit etti. Roscosmos ise durumun mürettebatın güvenliği açısından tehdit oluşturmadığını savundu.
Rusya’nın Zvezda medya kuruluşunun aktardığına göre ilk sızıntı kısa sürede kapatılırken, ikinci problemli bölgedeki çalışmalar sürdü.
Sığınma talimatı verilen beş astronotun tamamı, Crew-12 ekibini şubat ayında ISS’ye taşıyan yaklaşık 4 metre genişliğindeki SpaceX Crew Dragon kapsülünde bekledi.
Bu tür önlemler, olası bir felaket durumunda astronotların acil kaçış yapabilmesi için uygulanıyor. Astronotlar daha önce de ISS’nin uzay çöpleriyle çarpışma riski taşıdığı durumlarda benzer şekilde güvenli alanlara geçmişti.
Uzun süredir devam eden çatlak problemi
ISS’deki sorunlu sızıntılar ilk olarak 2019 yılında, Rusya kontrolündeki Zvezda modülünü kenetlenme portuna bağlayan PrK adlı transfer tünelinde tespit edildi. Modüldeki hava kaybı yıllar içinde zaman zaman artıp azalsa da sorun ciddi bir risk olmaya devam etti.
Sorunun yayılmasını önlemek amacıyla ilgili modül büyük ölçüde istasyonun geri kalanından izole edildi.
2024 yılında sızıntı oranının artmasıyla durum daha kritik hale gelirken, NASA ile Roscosmos arasında sorunun ciddiyeti konusunda görüş ayrılıkları yaşandı.
NASA o dönemde günlük hava kaybının “ISS normal seviyesinin üzerinde yaklaşık 2 ila 2,5 pound” olduğunu açıklamıştı.
NASA tarafında ise sızıntıların “felaketle sonuçlanabilecek bir arızaya” yol açabileceği değerlendirilmişti.
Son yıllarda yürütülen onarım çalışmalarında mikroskobik çatlakların kapatılması hedeflendi. Ancak NASA, 2024’te CNN’e yaptığı açıklamada, çatlakların çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük olduğunu ve bölgede bulunan bağlantı parçaları ile borular nedeniyle inceleme ekipmanlarının erişiminin zorlaştığını belirtmişti.
Sorunun bu yıl yeniden gündeme gelmesinden önce ise aylar boyunca ciddi bir alarm yaşanmamıştı.
NASA’nın cuma günü yaptığı açıklamada, Roscosmos’un mevcut sızıntı oranının günlük iki pound seviyesine yükseldiğini tespit ettiği ve PrK bölümünde yeni şüpheli sızıntı alanları belirlediği ifade edildi.
Bunun üzerine Rus kozmonotlar Sergey Kud-Sverchkov ve Sergey Mikayev dışındaki tüm mürettebata, SpaceX Dragon kapsülünde acil durum önlemleri kapsamında bekleme talimatı verildi. Roscosmos daha sonra planlanan onarım girişiminden vazgeçti.
ISS’nin geleceği belirsizliğini koruyor
ISS’deki sızıntılar, 25 yılı aşkın süredir görev yapan ve 2000 yılından bu yana kesintisiz şekilde kullanılan uzay istasyonunun geleceğine ilişkin tartışmaları da artırıyor.
NASA, ISS operasyonlarını en az 2030 yılına kadar sürdürmeyi planlıyor. Ancak ABD’nin istasyondaki en büyük ortağı olan Rusya, 2028 sonrasına ilişkin net bir taahhütte bulunmuş değil.
Rusya’nın projeden çekilmesinin ABD operasyonlarını ve istasyonun bakım maliyetlerini nasıl etkileyeceği ise belirsizliğini koruyor.
NASA ve ABD’li yetkililer, Dünya’ya yakın yörüngede bir uzay istasyonunun faaliyet göstermesinin ulusal güvenlik açısından kritik önemde olduğunu sık sık vurguluyor.
Bunun nedenlerinden biri, ABD’nin yeni uzay yarışındaki rakibi Çin’in aynı bölgede kendi uzay istasyonunu işletiyor olması. Ayrıca ISS veya benzeri bir uzay istasyonunun, NASA’nın Artemis programı kapsamında insanlı derin uzay görevleri için ihtiyaç duyduğu teknolojilerin test edilmesinde önemli rol oynayacağı belirtiliyor.
Mevcut plana göre ISS’nin yerini özel sektör tarafından işletilecek yeni bir uzay istasyonu alacak. Ancak NASA bu yılın başlarında istasyonun ömrünü uzatmak amacıyla ISS için yeni bir modül geliştirme fikrine yöneldi. Ajans, ticari ortaklardan gelen geri bildirimlerin ardından birkaç ay sonra bu plandan vazgeçti.
Kaynak: Gazete Oksijen
