İnsan gözünden uzak, Himalayalar’ın 5 bin 800 metre yüksekliğinde saklı olan Güney Lhonak Gölü, on yıllardır sessizce büyüyordu. 2023 yılının Ekim ayında bir gece yarısı, gölü hapseden buz ve kaya seti (moren) çöktü.
Ortaya çıkan şey ne sadece bir sel ne de sadece bir heyelandı; bu, dağların tepesinden aşağı inen bir "buzul tsunamisi"ydi.
Wall Street Journal'ın haberine göre söz konusu gelişme gece saat 02.00 sularında yaşandı. Taksi şoförü Dharmendra Prasad, kasabanın panik içindeki çığlıklarıyla uyandı. İkinci çocuklarına hamile olan 23 yaşındaki eşi Priyanka Devi'yi ve 5 yaşındaki oğlunu hızla SUV aracına bindirdi.
Babasını kurtarmak için geri koştuğunda ise her şey bitti, dev bir dalga Prasad’ı yere serdi.
Prasad o dehşet anlarını şöyle anlatıyor:
"Etrafıma baktığımda ne arabam ne karım ne de çocuğum vardı. Suyun içinden çıkmayı başardım, 'Bizi kurtarın' diye bağırıyordum ama herkes kendi ailesini kurtarma derdindeydi."
Sayılarla küresel tehlike
Kutuplardaki buzların erimesi deniz seviyesini yükseltirken, benzer bir tehlike Himalayalar ve And Dağları’nda pusuda bekliyor. Yapılan ilk küresel araştırmaya göre, 1990 ile 2018 yılları arasında dünyadaki buzul göllerinin hacmi yaklaşık %50 oranında arttı.
NASA uydu görüntüleri, bu göllere eklenen su miktarının İtalya'daki ünlü Como Gölü'nün hacminin iki katı olduğunu gösteriyor.
Hindistan Uzay Ajansı'nın yaptığı araştırma ise durumun vahametini gözler önüne seriyor:
Himalayalar’daki 2.400 büyük buzul gölünden 600’ü, 1984-2023 yılları arasında büyüklüğünü iki katından fazla artırdı.
Morenler neden çöküyor
Buzul gölleri, "moren" adı verilen donmuş toprak, kaya ve buzdan oluşan doğal setlerle bir arada tutuluyor. Ancak yükselen sıcaklıklar, bu setleri bir arada tutan "buzdan yapıştırıcıyı" eritiyor. Hindistan Teknoloji Enstitüsü'nden Profesör Ashim Sattar, "Bu buz materyali eridiğinde, setin tüm dayanıklılığı kayboluyor" diyor.
South Lhonak Gölü aslında 1962 yılında bir CIA casus uydusu tarafından tespit edilmişti. O zamanlar küçük bir buz parçası olan göl, glasiyelerin (buzulların) geri çekilmesiyle 60 yılda tam 12 kat büyüdü. Felaket gecesi gölün suyunun yarısı boşaldı ve beraberinde taşıdığı enkaz miktarı, suyun hacminin 5 katına ulaştı.
Gelecek felaketlerin habercisi
Hindistan’ın küçük Sikkim eyaleti, buzul gölleri açısından tam bir "sıcak nokta". Yetkililer, bölgede patlama riski yüksek en az 16 göl tespit etti. South Lhonak Gölü patlamadan sadece üç hafta önce, uzmanlar bir erken uyarı sistemi kurmak için göle tırmanmışlardı.
Yetkililer yaşanan gelişmeyle birlikte 100 kişinin hayatını kaybettiğini de ifade etti.
Kaynak: Gazete Oksijen
