Çin’in önde gelen tıp kurumlarından Şanghay Jiaotong Üniversitesi Tıp Fakültesi, bağlı hastanesinde görevli tanınmış bir uzman tarafından yürütülen ve küçük bir kız çocuğunun ölümüyle sonuçlanan deneysel gen düzenleme deneyi hakkında "kapsamlı bir soruşturma" başlatıldığını duyurdu.
CNN International'ın haberine göre söz konusu olay, ülkenin hızla büyüyen biyomedikal sektöründeki etik denetim yetersizliğini ve skandalları bir kez daha dünya gündemine taşıdı.
Skandal, ABD merkezli Science dergisi ve bilimsel yayın etiğini takip eden Retraction Watch platformunun ortak raporuyla ortaya çıktı. Aile, kızlarının gelişimsel bozukluğuna yol açan nadir bir genetik kusuru düzeltmek için kişiye özel tedavinin geliştirilmesi amacıyla doktorlara 860 bin dolar ödediklerini bildirdi.
Çocuğun anne ve babası, doktorların kendilerini ölüm riski konusunda hiçbir şekilde uyarmadığını ifade etti. Hastanenin etik kurulu, kız çocuğunun ölümünün "kesinlikle tedaviyle bağlantılı" olduğu sonucuna varmasına rağmen doktorlara komik cezalar verildi ve olay kamuoyuna hiç açıklanmadı.
Hatta araştırmacılar, çocuğun ölümünü gizleyerek çalışmanın sonuçlarını dünyaca ünlü bilim dergisi Nature’da yayımladı.
2018'de yaşanan tasarım bebek skandalı
Yaşanan son olay, Çin’de 2018 yılında bilim insanı He Jiankui'nin genetiği değiştirilmiş bebekler dünyaya getirtmesiyle patlak veren skandalın ardından etik kuralların sıkılaştırılmasına rağmen gerçekleşti. Ancak uzmanlar bu son vakanın çok daha ürkütücü olduğunu belirtiyor.
İngiltere’deki Kent Üniversitesi Küresel Bilim ve Epistemik Adalet Merkezi Direktörü Joy Zhang, "Bu vaka He Jiankui olayından çok daha endişe verici. Çünkü burada işin içinde Çin'in en prestijli üniversitelerinden birinde görev yapan, kabul görmüş kıdemli bilim insanları var" değerlendirmesinde bulundu.
Küresel sağlık uzmanı Yanzhong Huang ise benzer etik ihlallerin yıllar sonra tekrar ortaya çıkmasının şeffaflık, güvenlik ve hesap verilebilirlik konularındaki yasal boşlukları gösterdiğini belirterek, "Bu durum, Çin'deki biyoteknoloji patlaması içinde buzdağının sadece görünen kısmı olabilir" uyarısını yaptı.
Maymun deneyleri bitmeden insan deneyleri başladı
Science raporuna göre aile, beyin gelişimini etkileyen nadir görülen Snijders Blok-Campeau sendromu teşhisi konulan kızları için Şanghay Jiaotong Üniversitesi Tıp Fakültesi Songjiang Araştırma Enstitüsü'nde görevli nörobiyolog Qiu Zilong ile iletişime geçti.
Qiu, aileye beyne yönelik dünyadaki ilk gen düzenleme tedavisini uygulayacaklarını belirterek "güvenlik felaketi yaşanmayacağı" sözünü verdi.
Gerekli klinik deney onayı, Mart 2025'te maymunlar üzerindeki ön klinik çalışmaların nihai sonuçları bile çıkmadan hastanenin etik kurulundan alındı. Enjeksiyondan birkaç gün sonra yüksek ateş ve böbrek hasarı gelişen küçük kız, yoğun bakıma kaldırıldı ancak kurtarılamadı.
Olayın ardından Eylül 2025'te yerel sağlık departmanı hastaneye denetim eksikliği nedeniyle sadece 3 bin 600 dolar para cezası kesti; ana sorumlu doktorlardan Yu Yongguo'ya ise yalnızca sözlü uyarı verildi.
Ölümü saklayıp makale basmışlar
Kederli aile, Şubat 2026'da profesör Qiu'nun kızlarının hastalığına neden olan gen mutasyonunun düzeltilmesine ilişkin bir çalışmayı Nature dergisinde yayımladığını tesadüfen öğrendi. Makalede ne insan üzerindeki deneyden ne de küçük kızın ölümünden bahsedilmişti.
Ailenin başvurusu üzerine Nature dergisi olaya ilişkin soruşturma başlattığını ve makaleye bir editör notu eklendiğini duyurdu. Nature Editör Yardımcısı Victoria Aranda, "Bir çocuğun ölümünü ve bu deneyin koşullarını duyunca şok olduk. Bize insanlı bir deney planlandığına ya da yürütüldüğüne dair hiçbir bilgi verilmedi" dedi.
Kaynak: Gazete Oksijen
