Avrupa Birliği, çocukların sosyal medya kullanımına yönelik yeni ve kapsamlı kurallar hazırlıyor. Euronews’un ulaştığı taslak belgeye göre Avrupa Komisyonu, 15 yaşın altındaki çocukların ebeveyn izni olmadan Instagram, TikTok ve YouTube gibi platformlarda hesap açmasını engellemeyi planlıyor.
“AB Çocuk Yasası” adıyla hazırlanacak düzenleme yalnızca sosyal medya platformlarını değil, çocuklar açısından riskli görülen video oyunları ve yapay zeka sohbet botlarını da kapsayacak. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen’in teklifi Avrupa Parlamentosu’ndaki konuşmasında duyurması, yasa taslağının ise perşembe günü yayımlanması bekleniyor.
Fransa, Yunanistan, Avusturya, Danimarka, İspanya, Belçika, İtalya, Almanya, Polonya ve Hollanda’nın da sosyal medya kullanımına yaş sınırı getiren ulusal düzenlemeler üzerinde çalışması, Brüksel üzerindeki ortak AB kuralı oluşturma baskısını artırdı.
Taslağa göre üç yaşın altındaki çocukların sosyal medya ve diğer yüksek riskli dijital hizmetlere erişimi tamamen yasaklanacak. Üç ile 13 yaş arasındaki çocuklar yalnızca çocuklara uygun hizmetlere yetişkin gözetiminde erişebilecek. 13-15 yaş grubuna ise sosyal medya ve video platformlarında sınırlı özelliklerle ve ebeveyn kontrolü altında kullanım hakkı tanınacak.
15-18 yaş arasındaki gençlerin ebeveyn izni olmadan platformlara erişmesine izin verilecek ancak çocuklara yönelik güvenlik kuralları bu yaş grubunda da uygulanmaya devam edecek.
Meta ve Google gibi şirketlerin yeni hesap açan kullanıcıların yaşını doğrulaması gerekecek. Bunun için AB genelinde kullanılacak bir yaş doğrulama uygulaması ya da yalnızca kullanıcının belirli bir yaş sınırının üzerinde olup olmadığını kontrol eden ulusal sistemler kullanılabilecek.
Sonsuz kaydırma ve yapay bildirimlere yasak
Taslak, teknoloji şirketlerine “güvenlik tasarımdan başlamalı” yaklaşımını da zorunlu kılıyor. Buna göre çocuklara yönelik hizmetlerde sonsuz kaydırma, yapay bildirimler ve bazı ödül mekanizmaları gibi bağımlılığı artırabilecek özellikler yasaklanacak.
İçerik öneri sistemlerinin, kullanıcıları giderek daha aşırı ya da benzer içeriklere yönlendiren “tavşan deliği” etkisini önleyecek şekilde tasarlanması istenecek. Riskli ayarlar varsayılan olarak kapalı olacak, çocukların hesapları otomatik olarak gizli hale getirilecek ve tanımadıkları kişilerin kendileriyle iletişim kurması engellenecek.
Zararlı içeriklerin bildirilmesinin kolaylaştırılması ve ebeveynlere yaşa uygun kontrol araçları sunulması da düzenlemenin diğer başlıkları arasında yer alıyor.
Yapay zeka sohbet botları da kapsamda
Düzenleme, başlangıçta öngörülenden daha geniş bir alanı kapsıyor. Sosyal medya ve video platformlarının yanı sıra çevrim içi oyunlar, yapay zeka sohbet botları ve “AI companion” olarak adlandırılan yapay zeka destekli sanal arkadaşlar da kurallara tabi olacak.
Taslakta, bu tür araçların çocuklara ruh sağlığı ve kişisel gelişim konusunda tavsiye verebildiğine dikkat çekiliyor. Eğitim amacıyla kullanılan sistemler, kamu kurumlarının hizmetleri ile ofis ve sanayi kullanımına yönelik yapay zeka uygulamaları ise kapsam dışında tutulacak.
Denetim yükü şirketlere kaydırılacak
Komisyon ayrıca çocuk güvenliği kurallarına uyulduğunu kanıtlama sorumluluğunu teknoloji şirketlerine vermeyi planlıyor. Dijital Hizmetler Yasası kapsamında sistemik risk taşıdığı kabul edilen büyük platformlar, çocukları etkileyebilecek yeni özellikleri kullanıma sunmadan önce Komisyon’dan izin almak zorunda kalabilecek.
Teknoloji şirketlerinden, denetim faaliyetlerinin finansmanı için ayrıca gözetim ücreti alınması da taslakta yer alan öneriler arasında.
Komisyonun yaklaşımı taslak belgede, “Teknoloji şirketleri ürünlerini güvenli hale getirme konusunda birincil sorumluluğu taşıyor. Avrupa’nın çocuklarını algoritmalar değil, ebeveynler yetiştirmeli” ifadeleriyle özetleniyor.
