Küresel piyasalarda son haftalarda artan jeopolitik belirsizlik, ABD dolarını dört yılın en düşük seviyelerine sürükledi. Yatırımcılar güvenli limanlara yönelirken, altın fiyatları ons başına 5.500 doların üzerine çıkarak rekor kırdı.
Bu tablo, Çin’e ABD dolarının küresel finans sistemindeki mutlak hâkimiyetine meydan okuma fırsatı verdi. Pekin yönetimi, kendi para birimi renminbi (yuan) için uluslararası rolünü genişletme arayışını hızlandırdı.
Çin Komünist Partisi’nin dergisi Qiushi, hafta sonunda Devlet Başkanı Şi Cinping’in daha önce kapalı kapılar ardında yaptığı açıklamaları yayımladı.
Şi, Çin’in hedefinin:
- Uluslararası ticarette yaygın kullanılan
- Güçlü bir merkez bankasıyla desteklenen
- Küresel fiyatlamada etkisi olan “güçlü bir para birimi” yaratmak olduğunu söyledi.
CNN International'In haberine göre bu açıklamalar 2024’te yapılmış olsa da, Çin yönetimi mesajları şimdi kamuoyuna taşıyarak ABD’ye kıyasla daha istikrarlı ve güvenilir bir ekonomik ortak olduğu algısını güçlendirmeyi amaçlıyor.
Trump politikaları ve ‘dolarizasyonun gerilemesi’
Uzmanlara göre Çin’in elini güçlendiren temel faktör, ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci döneminde izlediği öngörülemez ekonomi politikaları.
- Büyük ticaret ortaklarına yönelik yeni gümrük tarifeleri
- Fed Başkanı Jerome Powell’la yaşanan gerilimler
- Fed’e Kevin Warsh’ın aday gösterilmesi tüm bunlar, ABD para politikasına olan güveni zayıflattı.
Bu süreç, küresel çapta “de-dolarizasyon” olarak adlandırılan eğilimi hızlandırdı.
Avrupa ve gelişen ülkeler de arayışta
Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, euronun küresel finans sisteminde daha büyük bir rol üstlenmesi gerektiğini açıkça dile getirdi.
ABD’nin yaptırım ve tarife tehditleri, birçok ülkeyi dolar bağımlılığını azaltacak alternatifler aramaya itti.
Trivium China araştırma şirketinden Dinny McMahon durumu şöyle özetliyor:
“Yuanı kullandırmak için bir alan açmak çok zordu. Şimdi Çin doların cazibesini kaybettiği çok özel bir ana girildiğini düşünüyor.”
Rezerv para olmak neden önemli?
ABD doları, 1944 Bretton Woods Anlaşması’ndan bu yana küresel finans sisteminin merkezinde yer alıyor.
Rezerv para statüsü:
- ABD’ye düşük maliyetle borçlanma
- Küresel yaptırımları etkin biçimde uygulama fırsatı
- Finansal ve siyasi nüfuz sağlıyor.
IMF’ye göre bugün rezerv para sepetinde:
- Dolar: %57
- Euro: %20
- Yuan: %2 pay alıyor.
Çin yuan'ı nasıl geliştiriyor?
Pekin yönetimi, yuanın cazibesini artırmak için son yıllarda:
Çin hisse senedi ve tahvil piyasalarına erişimi genişletti. Sınır ötesi ödeme sistemlerini kolaylaştırdı.
Emtia ve finansal ürünlerde yuan kullanımını teşvik etti. Özellikle Ukrayna savaşı sonrası Batı’nın Rusya’ya uyguladığı yaptırımlar, Çin–Rusya ticaretinde yuan kullanımını rekor seviyelere taşıdı.
BRICS ve Trump'ın etkisi
BRICS ülkeleri (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) ortak bir rezerv para fikrini zaman zaman gündeme getirirken, Trump bu ihtimale %100 gümrük vergisi tehdidiyle karşılık vereceğini açıklamıştı.
Uzmanlara göre yunanın kısa ve orta vadede rezerv para birimi olması gerçekçi değil.
Nedenleri arasında ise şunlar var:
- Çin’in sermaye hareketleri üzerindeki sıkı kontrolü
- Yuanın serbestçe alınıp satılamaması
- İhracatı desteklemek için düşük kur tercih edilmesi
