Boston'da yaşayan ve ABD Hava Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı ile ABD Dışişleri Bakanlığı fonlarıyla nükleer test izleme projeleri yürüten ünlü sismolog Dr. Youlin Chen, Kasım 2024'te Pekin'deki ailesini ziyaret ettikten sonra ABD'ye dönmek üzere gittiği havalimanında Çin Devlet Güvenlik birimleri tarafından gözaltına alındı.
CNN International'ın haberine göre 1 Mayıs 2025'te resmen casuslukla suçlanan ancak aradan geçen süreye rağmen hala hakim karşısına çıkarılmayan Chen’in durumu, ABD’li senatör Edward Markey tarafından "wrongfully detained" (haksız yere gözaltında tutulan) olarak tescillendi.
Esir savunma örgütü Global Reach’e göre Chen, şu an Çin Halk Cumhuriyeti elindeki resmi tek Amerikan "siyasi rehinesi" konumunda.
Kuzey Kore ve Çin'in nükleer sırları masada mı?
Pekin yönetiminin Chen’e yönelik ısrarlı tutumunun arkasında, bilim insanının uzmanlık alanı yatıyor. Chen, sismik dalgaları analiz ederek yer altındaki depremler ile nükleer patlamaları birbirinden ayırt edebilen algoritmalar üzerinde çalışıyordu.
Özellikle Kuzey Kore’nin yer altı nükleer testleri üzerine uzmanlaşan Chen, Çin’deki sismik istasyonlardan gelen halka açık verileri de içeren teknik raporlar yayınlamıştı.
Uzmanlar, Çin’in asıl korkusunun kendi nükleer genişleme programı olduğunu belirtiyor. 2020 yılında Çin’in gerçekleştirdiği iddia edilen ve Pekin tarafından şiddetle reddedilen "gizli yer altı nükleer testi"ni tam olarak analiz edebilecek dünyadaki sınırlı sayıda uzmanından biri olan Chen'in tutuklanması tesadüf görülmüyor.
Global Reach yetkilisi Kieran Ramsey, durumu şu sözlerle özetledi:
"Çin, ABD Dışişleri tarafından nükleer test yasağını ihlal etmekle suçlanıyor. Ve tam da bu sırada, o ihlali kanıtlayabilecek tek Amerikalı nükleer uzmanı ellerinde rehin tutuyorlar. Bu, tipik bir 'rehine diplomasisi' örneğidir."
100'den fazla sorgu
Eşi Yufang Rong, Reuters’a verdiği özel röportajda eşinin sağlık durumundan derin endişe duyduğunu belirtti. Rong, Chen'in hiçbir zaman ABD devletinde gizli bir güvenlik yetkisine sahip olmadığını ve çalışmalarının tamamen şeffaf, akademik iş birliklerine dayandığını vurguladı:
"Youlin hiçbir zaman gizli bir devlet yetkisine sahip olmadı. Onun casus olduğunu iddia etmek, yürüttüğü tamamen açık ve iş birliğine dayalı akademik çalışmalarla çelişiyor. Eşim, tam da Çin hükümetinin istediğini söyleyip durduğu 'halklar arası bilimsel köprüyü' kuruyordu."
- Sorgu trafiği: Çinli ajanlar, Dr. Chen'i nükleer test sismografisi çalışmaları ve özellikle Kuzey Kore nükleer testleri hakkında tam 100'den fazla kez ağır sorgudan geçirdi.
- Serbest konuşma Engeli: ABD Büyükelçiliği yetkilileri Chen'i ziyaret edebilse de, Çinli yetkililerin odada hazır bulunması nedeniyle Chen’in özgürce konuşmasına asla izin verilmedi.
- Avukat yasağı: Ailenin tuttuğu Çinli avukatın, müvekkili Chen ile görüşmesine ancak gözaltı süresinin 13. ayında izin verildi.
