Everest Dağı'nın zirvesine yakın küçük bir kireçtaşı mağarasında hayatını kaybetmesinin üzerinden 30 yıl geçen ve yalnızca "Yeşil Botlar" (Green Boots) adıyla bilinen dağcının naaşı sonunda dağdan indirilebilir. Eğer operasyon başarıyla tamamlanırsa, Everest'in "ölüm bölgesi" olarak bilinen kısmına yapılacak bu zorlu görev, Yeşil Botlar'ın gerçek kimliğine ilişkin yıllardır süren tartışmalar da sonlanabilir.
The Guardian'da yer alan habere göre, 1996'dan bu yana dağcının, Everest'te şiddetli bir tipi sırasında hayatını kaybeden Hintli dağcı Tsewang Paljor olduğu sık sık öne sürülse de bu bilgi hiçbir zaman kesin olarak doğrulanmadı. Hindistan makamlarının kısa süre önce yayımladığı kurtarma planı ise bu kabulü sorguladı. Plan, Yeşil Botlar'ın Paljor değil, aynı gün zirve yakınlarında hayatını kaybeden başka bir Hintli dağcı olan Dorje Morup olduğunu belirtiyor.
Everest'in simgelerinden biri haline geldi
Yeşil Botlar, onlarca yıldır Everest efsanelerinin bir parçası olarak görülüyor.
Lakabını giydiği açık yeşil renkli Koflach marka dağcılık botlarından alan dağcı, dünyanın en yüksek dağına Tibet tarafından ulaşan kuzeydoğu sırtı rotasını kullanan tırmanışçılar için bir işaret noktası haline geldi.
Deniz seviyesinden yaklaşık 8 bin 500 metre yüksekte, zirveye yalnızca 350 metre mesafedeki küçük bir kaya çıkıntısının altında bulunan ceset, sanki uyuyormuş gibi kıvrılmış halde duruyor. Kırmızı renkli polar ceketi yüzüne kadar çekilmiş durumda. Bunun, eksi 30 dereceyi bulan sıcaklıklar ve kasırga şiddetindeki rüzgârlar arasında verdiği son mücadelelerden biri olduğu düşünülüyor. Söz konusu fırtına, dağcı-yazar Jon Krakauer'ın çok satan kitabı Into Thin Air'da da anlatılmıştı.
1996'dan bu yana birçok dağcı, Everest'in 8 bin 848 metrelik zirvesine doğru ilerlerken Yeşil Botlar'ı bir referans noktası olarak kullandı. Bazıları ana kampa telsizle ulaşıp Yeşil Botlar'ın yanına geldiklerini bildirirken, bazıları da cesedin yanında kısa süreliğine dinlendi ya da sığınak olarak kullandı.
Everest'te yaklaşık 200 ceset bulunuyor
Uzmanlara göre Everest'te hâlâ yaklaşık 200 kişinin naaşı bulunuyor. Yakınlarını kaybeden aileler zaman zaman kurtarma girişimlerinde bulunmak istese de aşırı yükseklik, maliyet ve riskler nedeniyle cesetlerin dağdan indirilmesi çoğu zaman mümkün olmuyor. Helikopterler de bu irtifalarda güvenli şekilde operasyon yapamıyor.
Son derece zorlu bir görev
The Guardian'ın ulaştığı ihale belgesine göre Hindistan hükümeti, Yeşil Botlar'ı dağdan indirmek için uzman ekiplerden teklif topluyor. Operasyonda görev alacak ekipte Everest zirvesine birden fazla kez çıkmış en az altı Şerpa bulunması gerekiyor. Ekipten görevin başarıyla tamamlandığını belgeleyen kanıtlar sunması ve naaşı ekim ayına kadar Delhi'ye ulaştırması isteniyor.
Belgelerde Yeşil Botlar'ın Dorje Morup olduğu açıkça belirtiliyor. Kimlik tespitinin daha önce yapılan teknik incelemeler sonucunda doğrulandığı ifade edilse de ayrıntı verilmiyor. Ayrıca makamların naaşı neden indirmek istediği de açıklanmıyor.
Morup ve Paljor, 1996 yılında Hindistan-Tibet Sınır Polisi'nin (ITBP) Everest'e kuzey tarafından yapılacak ilk Hint zirve tırmanışını hedefleyen ekibinde yer alıyordu. İki dağcı ve üçüncü bir ekip üyesi aynı gün zirveye yöneldi ancak hiçbiri geri dönemedi.
Everest Sherpa Expedition'ın kurucusu olan Tshiring Jangbu, daha önce birçok ceset kurtarma operasyonunda görev aldığını belirterek, Yeşil Botlar'ın indirilmesinin deneyimli bir ekip için bile son derece zor ve tehlikeli olacağını söylüyor. Deniz seviyesindeki oksijenin yalnızca üçte birinin bulunduğu 8 bin metrenin üzerindeki bölgelerde çalışmak büyük fiziksel güç gerektiriyor ve karar verme süreçlerini zorlaştırıyor.
Jangbu'ya göre, buz tutmuş bir dağcı cesedi ekipmanlarıyla birlikte 200 kilograma kadar ulaşabiliyor. Donmuş uzuvların doğal olmayan açılarda sabitlenmesi, cesedin kayalık ve buzlu arazide aşağı indirilmesini son derece güç hale getiriyor.
"Bazen bükemediğimiz bir uzvu kesmek zorunda kalıyoruz" diyen Jangbu, bunun son derece sarsıcı bir karar olduğunu ancak başka seçenek bulunmadığını ifade ediyor.
Şerpalar için manevi yük
Alan Arnette'e göre bu tür görevler, çoğunluğu Budist olan Şerpalar üzerinde manevi açıdan da ağır bir yük oluşturuyor.
"Şerpalar bedenlere saygısızlık edilmesine inanmıyor. Hatta cesetlere dokunulmasını bile doğru bulmuyorlar" diyen Arnette, böyle bir operasyonun maliyetinin yaklaşık 150 bin doları bulabileceğini tahmin ediyor.
Nepalli turizm şirketi Makalu Adventure ise ihale takviminde belirtilen haziran-ekim döneminin muson yağmurlarına denk geldiğini ve yoğun kar yağışının kurtarma çalışmalarını zorlaştıracağını belirtiyor. Şirkete göre operasyonun başından sonuna kadar yaklaşık 40 gün sürmesi bekleniyor.
Aileler için kapanış anlamına geliyor
Himalayalar'da seferler düzenleyen Adventure Consultants şirketinin sahibi Yeni Zelandalı dağcı Guy Cotter da 1997 yılında, Morup ve Paljor ile aynı yıl hayatını kaybeden bir dağcının naaşının Everest'ten indirilmesini koordine etmişti.
Cotter, "Bunun çok daha önce yapılmış olması iyi olurdu" diyerek Yeşil Botlar'ın dağdan indirilmesi girişimini desteklediğini söylüyor.
"Aileler için bir naaşın dağdan geri getirilmesi bir kapanış duygusu yaratıyor. Yeter ki bu başka insanların hayatını gereksiz yere riske atmasın" diyen Cotter, bazı kurtarma operasyonlarında ek can kayıpları yaşandığını ve bunun çok hassas bir denge gerektirdiğini vurguluyor.
Arnette'e göre ailelerin cenazeyi geri istemesi de süreci karmaşık hale getirebiliyor. Çünkü birçok deneyimli dağcı, tırmanış sırasında ölmesi halinde naaşının dağda bırakılmasını, ancak mümkünse göz önünde olmayan bir yere taşınmasını tercih ediyor.
Son 10 yılda Yeşil Botlar'ın yerinin değiştirildiği ya da gömüldüğüne dair doğrulanmamış söylentiler ortaya atıldı. Ancak Arnette, Everest'ten dönen çok sayıda dağcıyla görüştüğünü ve hepsinin aynı şeyi söylediğini belirtiyor:
"Yeşil Botlar hâlâ mağarada, her zaman olduğu yerde duruyor."
Kaynak: Gazete Oksijen
